Bakı, Ankara və Aşqabad Xəzər enerji daşıyıcıları ixracının diversifikasiyasına yol açıblar - Ariel Koen

Azərbaycan, Bakı, 06 dekabr/ Trend / The Heritage Foundation-nun (ABŞ) baş elmi əməkdaşı, politoloq Ariel Koen, xüsusi olaraq Trend üçün

Türkiyə, Azərbaycan və Türkmənistan Xəzər regionunun əsas iştirakçısı statusunu qaytarmağa səy göstərirlər. Onlar Avropa və ABŞ - a görə mühüm prioritet olan Xəzərin enerji daşıyıcıları üçün ixrac marşrutlarının diversifikasiyası üzərində işləyirlər. Ankara, Bakı və Aşqabad Qərb bazarlarına karbohidrogen axınının təmin edilməsi üçün tədbirlər görürlər, çünki onlar bu bazarlardan daha çox haqq alırlar. Bu, enerji daşıyıcıları qiymətlərinin və büdcə gəlirlərinin düşdüyü vaxtda xüsusilə vacibdir.

Ötən həftə Azərbaycan, Türkiyə və Türkmənistan rəhbərləri Türkmənbaşı şəhərində keçirilən sammitdə Xəzər qaz kəməri layihəsi üzrə əməkdaşlıq məsələlərini müzakirə ediblər. Ümumi türk kökləri ilə yanaşı, ölkələr öz karbohidrogen sərvətlərinin istifadəsi və enerji tranziti üçün strateji vəziyyət üzrə maraqları bölüşürlər.

Lakin heç bir mühüm saziş imzalanmayıb. Danışıqlarda tədricən yaranan irəliləyiş Türkmənistan tərəfindən Qafqazda və Xəzərdə türk mövqelərinin bərpası və Rusiya nəzarətindən azad enerji ixrac marşrutunun təkamülü əməkdaşlıq üsulunun qəbulunu göstərir.

Xəzər dənizinin cənub hissəsinin demarkasiyası ilə bağlı mübahisə üzündən, Azərbaycan və Türkmənistan arasında münasibətlərin yumşalması da vacibdir. Bu, energetika sahəsində gələcək regional əməkdaşlıq üçün çox şey vəd edən hadisədir.

Bakı ABŞ və Avropa tərəfindən dəstəklənən, qazın Mərkəzi Asiyadan Türkiyədən keçməklə, Avropaya tədarükünü təmin edəcək "Nabukko" qaz kəməri layihəsinin tərəqqisi üçün üçtərəfli sammitin keçiriləmsinə təşəbbüs göstərib.

Moskva Qərbin nəzarət etdiyi Avrasiya neft və qazının Avropa bazarlarına nəqli üzrə boru kəməri layihələrinə qarşı inadla müqavimət göstərir. 1990-cı illərdə o, qəti şəkildə Bakı -Tibilsi - Ceyhan neft kəməri və Bakı - Ərzurum qaz kəmərinə qarşı çıxırdı. Rusiya da bilavasitə "Nabukko" ilə rəqabət aparacaq və hətta bəlkə onu sıradan çıxaracaq "Cənub axını" qaz kəməri layihəsi üzrə Avropa paytaxtları arasında dəstək əldə edib.

Azərbaycan "Nabukko" layihəsinin mərkəzindədir. Hələ ki, Qərb paytaxtları əsasən, sözdə dəstək göstərirlər, Bakı isə, sözün əsl mənasında layihə üzərində iş aparır. Azərbaycan "Qazprom"un 2009 - cu ildən ölkənin sərəncamında olan ixrac qazını almaq barədə dəfələrlə etdiyi təklifdən incə şəkildə yayınaraq və Gürcüstanla "mavi yanacaq" tədarükü üzrə beş illik saziş imzalamaqla, öz strateji seçimini yenidən təsdiq edib.

Azərbaycan "Nabukko" layihəsinin birinci mərhələsində potensial qaz tədarükçüsü olacaq. İkinci mərhələdə o, türkmən qazı üçün tranzit məntəqəsi olacaq. Lakin bu, TransXəzər qaz kəməri "Nabukko"ya qoşulacağı və Türkmənistanı Azərbaycan, daha sonra mövcud Bakı -Ərzurum boru kəməri vasitəsilə Türkiyə ilə birləşdirəcəyi təqdirdə baş verəcək.

Bu yaxınlarda auditin nəhəng ehtiyatların mövcudluğunu təsdiq etdiyi Türkmənistanın öz ehtiyatlarını bazar qiymətləri ilə Qərbə satmağa marağını artır. Aşqabad da bir çox boru kəmərlərinin mövcudluğunun və bir alıcıdan asılı olmamağın geosiyasi üstünlüyünü dərk edir.

Türkmənistanın mərhum prezidenti Saparmurat Niyazov qaz istehsalının böyük hissəsini aşağı qiymətlərlə Rusiyaya satsa da, indi Aşqabad "Qazprom" a hər il hasil edilən 70 mlrd. kubmetr qazın təqribən üçdə ikisini satır və onun böyük hissəsini Avropaya tədarük edir.

Bununla belə, prezident Qurbanqulı Berdiməhəmmədov, nəhayət , öz qazının bilavəsitə Avropa istehlakçılarına satışı üçün ölkəsinin beynəlxalq layihədə iştirakını təmin edə bilər. Gələcək "Nabukko" boru kəməri ilə bağlı olan TransXəzər qaz kəməri, şubhəsiz, daha çox cəlbedici və real variantdır. Türkmənistanın iştirakı qərb istehlakçılarına böyük kömək olacaq və onların Rusiyadan asılılığının zəifləməsinə ümid verəcək.

Türkmənistan prezidenti ixrac qaz marşrutlarının diversifikasiyasını dəstəkləsə də, o, Rusiyaya münasibətdə böyük ehtiyatlılıq nümayiş etdirir. Qərb Aşqabadın möhkəm bağlılığını təmin etmək məqsədilə, Türkmənistanı Rusiyanın təzyiqindən qorumağa tədbirlər görməlidir.

Qaz kəmərlərindən başqa, Bakı özünü neft nəqlinin regional mərkəzi qismində də göstərib. 2008 - ci il noyabrın 14 - də Bakıda keçirilmiş enerji sammitində Azərbaycan və Qazaxıstanın Dövlət Neft Şirkətləri 2013 - cü ilədək Xəzər vasitəsilə Azərbaycana tədarükü üzrə əsas prinsiplər barədə razılaşma əldə ediblər. BTC 2007- ci ildən Azərbaycan neftinin əsas ixrac marşrutudur. Qazaxıstan 2006 - cı ildə bu boru kəmərinə qoşulmaq barədə qərar qəbul edib.

Bu yaxınlarda əldə olunan razılaşma 2008 - ci ilin əvvəlində imzalanan və Qazaxıstan neftinin BTC üzrə ixracı üçün Xəzər vasitəsilə qəbulunu şərtləndirən ikitərəfli müqavilənin davamıdır. İki dövlət lazımi neft tankerləri və barjları tikimək və dənizin hər iki tərəfindən yükləmə infrastrukturunu inkişaf etdirmək baradə razılığa gəliblər. Layihə ildə 23 - 25 mln. ton ilkin nəql imkanları ilə vaxtında - gözlənilən Kaşağan neftinin keçidinin təmin edilməsi üçün reallaşdrılmaldır.

Bəzi analitiklər, Astananın bu sazişin köməyi ilə vurğunu Qərbə hərəkət edən TransXəzər neft ixracı tərəfə yönəltməyə imkan verəcəyinə işarə edirlər. Bu, Qazaxıstan neftinin BTC-yə kifayət qədər axınına şəait yaradacaq, bu kəmərin mənfəətliliyini artıracaq və Qərbin Rusiyadan yan keçmək şərtlərini əsaslandıracaq.

Qazaxıstanın neft hasilatı artmağa başlayanda və hər ehtimala qarşı 2020 - ci ilədək sutkada üç mln. barelə çatdığı zaman, yeni TransXəzər neft kəməri Qazaxıstan neftini BTC-yə tədarük edə bilər. TransXəzər neft kəməri siyasi cəhətdən həssas layihədir və ABŞ hökuməti və beynəlxalq neft şirkətləri tərəfindən dəstəklənir. O, BTC-nin nəql imkanlarının xeyli artamasına imkan yaradacaq və regional paytaxtlara əlavə neft ixracı variantları verəcək.

Azərbaycan və Türkiyə əməkdaşlığının geosiyasi nəticələri Xəzərdən Qərbə mühüm enerji dəhlizi oldu. ABŞ və Avropa belə hadisələri alqışlamalıdır. Köhnə dünya Rusiya və Ukraynanın fikir ayrılığına görə 2006 - cı ilin qışında tədarükün qısa müddətə pozulmasından sonra, xüsusilə Mərkəzi Asiyadan birbaşa tədarüklərdə maraqlıdır. ABŞ -ın energetika katibi Samuel Bodmanın sözlərinə görə, avqustda Gürcüstanda baş verən qarşıdurma Avropanın öz enerji tədarüklərinin diversifikasiya etməli olduğunu təsdiq etdi. Onun fikrincə, Obama administarsiyası regional enerji təhlükəsizliyinə sadiq qalacaq.

Rusiya və İranın Xəzərin enerji ixracı üzərində nəzarət yaratmaq səyləri Xəzərin Azərbaycan və Türkmənistan kimi digər iştirakçılarının Avropa istehlakçıları ilə yaxınlaşmasına təkan verdi. Rusiyanın Baş naziri Vladimr Putinin tez-tez haqqında danışdığı müştəri bazasının diversifikasiyası zərurətindən həm Bakı, həm də Aşqabad istifadə edir.

Enerji istehsalçıları və tranzit ölkələrin diversifikasiyaya bağlılılğı müsbət iqtisadi geosiyasi trenddir. Belə vəziyyətdə Aşqabad, Bakı və Ankaranın yeni strateji enerji marşrutlarını nəzərdən keçirməsi, hər bir ölkənin və onların qərb tərəfdaşlarının milli maraqlarına xidmət edir.

Dövlət büdcəsinə gömrük rüsumlarından daxilolmalar artıb
Dövlət büdcəsinə gömrük rüsumlarından daxilolmalar artıb
Türkiyədən Azərbaycana işləmək məqsədilə gələnlərin sayı azalıb
Türkiyədən Azərbaycana işləmək məqsədilə gələnlərin sayı azalıb
Naxçıvanda yük daşımalarının həcmi artıb
Naxçıvanda yük daşımalarının həcmi artıb
Loading Bars
Xəbər lenti
Ramana qəsəbəsində Mərkəzi küçə əsaslı şəkildə təmir olunur (FOTO)
A-qroup-un İdarə Heyətinin yeni sədri - Abas Miskərli
Unibank biznes sahibləri üçün Bahar kampaniyasını davam etdirir
Prezident İlham Əliyev: Ermənistan Birinci Qarabağ müharibəsində törətdiyi bir çox müharibə cinayətlərini gizlədə bilmişdi
Dövlət büdcəsinə gömrük rüsumlarından daxilolmalar artıb
Qubadlıda Həkəri və Bərgüşad çaylarına qızıl xallı farel balıqları buraxılıb
Dünyanın aparıcı beyin mərkəzlərinin nümayəndələri Hərbi Qənimətlər Parkına gəlib (FOTO)
Prezident İlham Əliyev Avropa çempionatının Bakıda keçiriləcək oyunları ilə bağlı sərəncam imzalayıb
Bu il 35 minədək şəxs aktiv məşğulluq tədbiri ilə əhatə olunub
Azərbaycan Prezidenti: Pakistan qarşıdurmanın ilk günündən son gününədək Azərbaycanı açıq şəkildə dəstəklədi
Hərbi Qənimətlər Parkı Azərbaycan xalqının tarixi qalibiyyətinin simvollarından birinə çevrildi
Azərbaycanda qızıl və gümüş ucuzlaşıb
Azad olunan ərazilərə icazəsiz keçmək istəyənlərin qarşısı alınır (FOTO)
Qarabağda "İsgəndər-M" qalıqlarının tapılması Rusiya və Azərbaycan hərbçiləri arasında müzakirə olunur - Peskov
Bitkoindən daha bir tarixi rekord
Tərtərdə yol polisi reyd keçirib
Prezident İlham Əliyev: Biz ATƏT-in Minsk qrupundan regionda dinc həyatın nizamlanması üzrə təkliflər gözləyirik
Kafedə toy edənlər məsuliyyətə cəlb edilib
Bakı Slavyan Universitetində "Nizami Gəncəvinin əsərlərində qadın obrazları" adlı ədəbi-musiqili tədbir keçirilib (FOTO)
Havalar isinir, bəs Azərbaycanda turizm sahəsində vəziyyət necədir? - Ekspert açıqladı
İranda ötən sutka 291 nəfər koronavirusdan ölüb
Azərbaycan Beynəlxalq Bankının əməkdaşları beynəlxalq turnirin qalibi olub
Peyvənd olunan şəxslər tam arxayınlaşmalı deyil - Baş infeksionist
Prezident İlham Əliyev: İndi qonşularımız regional inkişafla bağlı bizim baxışlarımızı paylaşırlar
Dövlət sosial sığorta şəhadətnaməsi ləğv edilir
Xüsusi qorunma statusu olan 35 Şərq çinarını ermənilər məhv edib - Nazirlik rəsmisi
İşə qəbul zamanı sosial sığorta şəhadətnaməsi tələb edilməyəcək
Sabah yağış yağacaq, külək arabir güclənəcək
Hacıqabulda toy məclisi aşkarlanıb, 6 nəfər cərimələnib
Prezident İlham Əliyev: Bizim regionda əməkdaşlıq yaratmağımız beynəlxalq uğurumuzdur
Müharibə veteranları ilə bağlı yenilik - Qanun dəyişir
Şəhidlər və ailə üzvləri barədə vahid informasiya bazası yaradılacaq
Prezident İlham Əliyev: Hər hansı revanş niyyətinin qarşısı sərt şəkildə alınacaq
Prezident İlham Əliyev: Biz azad edilmiş ərazilərdə kənd təsərrüfatının inkişafında İtaliyanın təcrübəsindən istifadə etməyə ümid edirik
"MFX- Trading İnvestisiya Şirkəti” səhm bazarı üzrə 1-ci yeri tutub
Bakıda hava proqnozları 94 faiz özünü doğruldur - Umayra Tağıyeva
Qarabağda ermənilər 54 min hektar meşə sahəsini məhv edib - Nazir müavini
Azərbaycan Prezidenti: Bərpa prosesinin ilk günlərindən biz İtaliya şirkətlərini dəvət etmişik
Prezident İlham Əliyev: Əgər biz Zəngəzur dəhlizinə qayıdırıqsa, niyə də İrəvana qayıtmayaq
Zəngilan rayonunun Sarıqışlaq kəndi (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev: İtaliya bizim yaxın dostumuz və tərəfdaşımızdır
Dövlət qurumlarında satınalmalar düzgün rəsmiləşdirilmir - Palata sədri
Azərbaycan Prezidenti: Ermənistan əlaqə qurmaq istəyərsə, biz də əlimizdən gələni etməyə hazırıq
Bakı Ali Neft Məktəbində Beynəlxalq Elmi Konfransların açılış mərasimi keçirilib (FOTO)
Prezident İlham Əliyev: Qarabağda əsas infrastruktur layihələrini 3 il ərzində başa çatdırmağı planlaşdırırıq
Ermənilər işğal etdikləri Azərbaycan ərazilərində ekoloji terror törədiblər - Firdovsi Əliyev
Prezident İlham Əliyev: Biz Prezident Vladimir Putinlə “İsgəndər-M” raketi ilə bağlı məsələni müzakirə etmişik
Sabunçuda aptek və evlərdən oğurluq edənlər saxlanılıb (FOTO/VİDEO)
Rusiyadan Azərbaycana gələn şəxsin avtomobilində silah aşkarlanıb
Həyat yoldaşını qətlə yetirən ruhi xəstə ilə bağlı cinayət işi məhkəməyə göndərilib
Milli Məclisdə Hesablama Palatasının hesabatı dinlənilir
Lavrov və Zərif Qarabağdakı vəziyyəti müzakirə edib
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan XXI əsrin müharibəsini aparmaqla yanaşı, mənəviyyat müharibəsi aparırdı
Ceyranbatan su kanalında batmış 18 yaşlı qızın meyiti tapılıb
ƏƏSMN-in elektron portalında qeydiyyatdan keçmiş aktiv istifadəçilərin sayı 879 minə çatıb
Saatlıda yas mərasimi aşkar edilib
Prezident İlham Əliyev: Ermənilər nəhəng istehkam tikməklə bu əraziləri həmişəlik işğalda saxlamaq istəyib
Azərbaycan nefti bahalaşır
Milli Məclisin növbəti plenar iclası başlayıb
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan hər zaman münaqişənin tez tənzimlənməsində maraqlı olub
İşğaldan azad edilmiş ərazilərimizin kütləvi minalanmasına dair ABŞ-da televiziya verilişi yayımlanıb
Həftəlik hava proqnozu açıqlanıb
Bərdədə ad günü keçirənlər saxlanılıb
Kafedə bir nəfəri bıçaqla qətlə yetirən, bir neçə nəfəri yaralayan şəxsin cinayət işi məhkəməyə göndərilib
Azərbaycan Ordusunun sülhməramlı bölmələrində təlim məşqləri keçirilib (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev: Dağıntılar Birinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycan mədəniyyətinin irsini silmək üçün törədilib
Prezident İlham Əliyev: Bizim azad etdiyimiz ərazilərdəki dağıntılar ən pis gözləntiləri də aşır
Bərdədə yas mərasimləri aşkar edilib
Müalicə aldığı ünvanı tərk edən koronavirus xəstəsi saxlanılıb
Salyanda yol polisi reyd keçirib (FOTO)
Prezident İlham Əliyev: Biz heç vaxt Xocalı soyqırımını unutmayacağıq
Nöqsanlar aşkarlanan bu restoran bağlandı (FOTO)
Prezident İlham Əliyev: Münaqişə ilə bağlı çoxlu suallar qalmaqdadır (YENİLƏNİB)
Azərbaycan dəmir yolları vasitəsi ilə yüklərin daşınması müzakirə olunub (FOTO)
Qarabağda 13 hidroloji stansiya quraşdırılacaq
Küçədə 8 koronavirus xəstəsi saxlanılıb, 3 nəfərə cinayət işi açılıb
Balakəndə koronavirus xəstəsi ictimai yerdə aşkarlanıb
Mart ayında pensiya alanların ümumi sayı 715 mindən çox olub
Energetika Nazirliyinin “Çağrı Mərkəzi” və “Qaynar xətt”i vasitəsilə 1192 zəng qəbul edilib
Prezident İlham Əliyev ADA Universitetində keçirilən konfransda çıxış edib (FOTO/VİDEO)
25 şəhər və rayonda buraxılış imtahanı keçiriləcək
Cəbrayıl və Qubadlıda jurnalistlərin iştirakı ilə ağacəkmə aksiyası keçiriləcək
Bu il Ramazan ayı ötən ilki qaydalar çərçivəsində keçiriləcək - Hacı Şahin
Deputatlar bu gün 9 məsələnin müzakirəsinə toplaşır
Ağ Şəhərdə yağış suları kollektorlarının çəkilişi davam edir (FOTO)
Siyəzəndə gənc qız kanalda batıb
Aprelin 13-də xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri
Qazaxıstanda son sutkada koronavirusa 2 016 nəfər yoluxub
Ali Baş Komandan Qarabağ vədini reallaşdırdı: Azərbaycan xalqı etimadında yanılmadı
Tovuzda toy mərasiminin keçirilməsinin qarşısı alınıb
ABŞ ordusunun Əfqanıstandan çıxardılması planları hazırlanıb
Rusiya Türkiyə və Tanzaniya ilə hava əlaqəsini dayandırır
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 41 218 nəfər sağalıb
ABŞ-da naməlum şəxs məktəbdə atışma törədib, ölən var
Rusiyanın şərqində zəlzələ baş verib
Meksika radiosunda Azərbaycan tərəfindən Qarabağda aparılan yenidənqurma işləri üçün mövcud maneələr haqda danışılıb
Dünyanın ən hündür “Bürc-Xəlifə” qülləsində kosmosa ilk uçan Yuri Qaqarinin şəkili əks olunub
Çavuşoğlu və Blinken Əfqanıstan və Suriyadakı sülh prosesini müzakirə ediblər
Hindistan Rusiyanın “Sputnik V” peyvəndini istifadə üçün təsdiqlədi
Türkiyədən Azərbaycana işləmək məqsədilə gələnlərin sayı azalıb
Bütün xəbərlər