Kosovo ilə təcrübə: müstəqil dövlət və ya "qara dəlik"

Kosovo ilə təcrübə: müstəqil dövlət və ya "qara dəlik"

İvan Zaxarçenko, RİA Novosti-nin beynəlxalq icmalçısı

Keçmiş Yuqoslaviya ərazisindəki üsyankar Kosovo diyarının parlamenti nəhayət ki, müstəqil dövlət olmaq niyyəti haqqında bəyannamə qəbul edərək birtərəfli şəkildə Serbiyadan müstəqilliyini elan edib. Düzdür, faktiki olaraq bu hardasa mart ayında, konstitusiya, dövlət rəmzləri və otuza yaxın qanunun qəbul edilməsindən sonra baş verəcək.

Ərazisi 1999-cu ildən Serbiyanın nəzarətindən çıxan Kosovo şərti olaraq müstəqil olacaq. Belə ki, faktiki olaraq Avropa İttifaqının protektoratı kimi, onun iqtisadi köməyi hesabına, 16 min NATO əsgəri və Avropa İttifaqının 2 minə yaxın polisinin iştirakı ilə mövcud olacaq.

Onların məqsədi artan cinayətkarlığı cilovlamaq, Avropa səviyyəsində qayda-qanunu təmin etmək və Kosovo serblərini müdaifə etməkdir. Bunun nə qədər davam edəcəyi, bütün bunlardan nə alınacağı heç kimə məlum deyil.

Avropa dövlətlərinin heç də hamısı Kosovonun müstəqilliyini tanımağa tələsmir. BMT TŞ-nin bu günlərdə bağlı qapılar arxasında keçirilən iclasında diyarın Serbiyadan ayrılması fikrini şuranın 15 üzv dövlətindən yalnız beşi dəstəkləyib.

Kosovonun müstəqilliyi uğrunda ABŞ fəal çıxış edir və Amerika mətbuatında Kosovonun Serbiyadan ayrılması məsələsi üzrə kosovalıların taleyi, xüsusilə də onların arasında yaşayan serblər haqqında narahatlıqdan çox bir növ bədxahlıq müşahidə olunur.

Bu bədxahlıq Yuqoslaviyanın tamamilə dağılması, serblərin yumşaq desək, uduzmaları və Serbiyanın ərazi bütövlüyünün köhnə müdafiəçisi Rusiyanın öz dəstəyi ilə heç nəyə nail olmaması ilə bağlıdır.

Bununla yanaşı, Amerika qəzetləri son günlər Rusiyanı istehzalı şəkildə ya "nərildəyən ayı", ya da "neftlə zəngin begemot", lakin bununla yanaşı, dəyişiklik etmək üçün gücsüz adlandırırlar.

Bədxahlıq açıq müşahidə olunur. Lakin Avropa Kosovonun müstəqilliynin cəzasını çəkən zaman, yəqin ki, bu bədxahlıq haqqında tez dəyişən və informasiya ilə yüklənmiş dünyada artıq unudacaq, qarşıdakı problemlərin günahkarı isə albanların məskunlaşdığı ərazinin Serbiyadan ayrılmasını qızğın şəkildə dəstəkləyən deyil, kimsə başqası "olacaq".

Hazırda uzun müddətdir ki, əhalinin siyahıya alınması keçirilməsə də, Kosovonun 2 milyon serb əhalisindən 100 min nəfər qalıb.

Lakin eyni zamanda qərb analitikləri də xəbərdarlıq edirlər ki, Kosovonun problemləri müstəqillik elan etməklə bitməyəcək. Məhdud şəkildə olsa da zorakılıq, daha doğrusu, serb icmasının yaşadığı rayondakı zorakılıq özünü göstərəcək. Avropanın Rusiya ilə münasibətləri isə bu əsasda çətinləşə bilər.

Müstəqilliyin elan edilməsi ilə Kosovo nəyə çevriləcək? Avropanın çiçəklənən hissəsinə və ya mütəşəkkil cinayətkarlığın mərkəzinə? Bu məsələdə ekspertlərin rəyi bu və ya digər ölkələrin mövqeləri kimi ayrılır.

İqtisadi cəhətdən firavan Yuqoslaviyanın dövründə də Kosovo diyarı ən kasıb region olub. Lakin müharibədən sonra da vəziyyət heç də yaxşı olmayıb. Buna görə indi Kosovonu özünü müstəqil surətdə təmin edə biləcək müstəqil dövlət kimi təsəvvür etmək kifayət qədər çətindir.

Dünya Bankının 2007-ci il üçün məlumatlarına görə, Kosovoda adambaşına düşən orta illik gəlir cəmi 1 min 600 dollar təşkil edir, əhalinin 37 faizi yoxsulluq səviyyəsində (gündə 1,42 avrodan az), 15 faizi isə gündə cəmi 93 avrosentə yaşayır.

Analitiklər bununla əlaqədar olaraq Kosovo separatçılarını müstəqillik haqqında danışarkən iqtisadi reallıqları nəzərə almamaqda günahlandırırlar. Lakin çətin ki, iqtisadiyyat kosovolu liderləri, serblərlə müharibə aparan keçmiş döyüşçüləri maraqlandırsın.

Avropalılara gəldikdə isə, onların arasındakı nikbinlər Kosovonun 15 mlrd. ton hesablanan kömür ehtiyatına güvənir, enerji kəsiri hiss edən Cənubi Avropaya kömür daşınmalarının həyata keçirilməsi mümkünlüyünü düşünürlər.

Bəziləri xarcidəki kosovoluların yardımına güvənirlər. Onlar bəzi məlumatlara görə, Kosovoya ildə 450 mln. avro göndərirlər.

"Avropa İqtisadi Təşəbbüsü" (ESI) qeyri-kommersiya institutundan olan baş analitik Verena Knaus telefonla Priştinadan etiraf edib ki, Kosovo "adambaşına düşən gəlirin çox aşağı olması, yüksək işsizlik səviyyəsi, yüksək kasıblıq dərəcəsi, zəif səhiyyə və kənd təsərrüfatından asılı olan iqtisadiyyatla xarakterizə edilən iqtisasdi böhrandadır"

Bununla yanaşı, Knaus hesab edir ki, Kosovonun belə iqtisadi vəziyyətdə olan digər dövlətlərlə müqayisədə bir üstünlüyü var.

"Bu, Kosovonun Avropada yerləşməsidir. Ona Balkanların digər ölkələri kimi eyni perspektivlər verilib və bir gün (Kosovo) Avropa İttifaqına qoşula biləcək" - Knaus bildirib.

Onun proqnozlarına görə, Kosovoya Avropa standartlarına çatmaq üçün ən azı 10 il lazım olacaq. Analitik bu müddət ərzində kənd təsərrüfatında istehsalı, təkcə Kosovonun özünün təlabatını deyil, qonşu ölkələrə də ixrac etmək üçün energetikanı qaldırmağın mümkün olduğunu hesab edir.

Bundan əlavə, Knaus hesab edir ki, Kosovoda əhali əsasən gənc, Avropada isə yaşlı olduğu üçün təhsilə vəsait yatırıldığı halda kosovolular guya Avropa ölkələrində işləyə biləcəklər.

Kosovoda qayda-qanunun təmin edilməsi məsələlərinə gəldikdə isə, Avropa İttifaqının məmurları onların həlli üçün Priştinaya xüsusi planlaşdırma Qrupu (EUPT) göndəriblər. Onun rəsmi nümayəndəsi Kerin Limdal (Karin Limdal) əsas problemin məhkəmə sistemi olduğunu hesab edir.

"O, hələ çox zəif, siyasi təsir səviyyəsi isə çox yüksəkdir. Korrupsiya və mütəşəkkil cinayətkarlıq da bu gün Kosovonun problemidir" - Limdal etiraf edib.

Məlum olduğu kimi, BMT-nin 1999-cu ildən fəaliyyət göstərən nümayəndəliyi işini bitirdikdən, Aİ missiyası və Kosovo hökuməti ilə əvəzləndikdən sonra Kosovoda 1800-1900 polis, hakim və digər ədalət işçilərini yerləşdirmək planlaşdırılır. Mətubatın məlumatına görə, birinci il bu məqsədlərə təxminən 190 mln. avro sərf etmək güman edilir.

Kosovo ərazisində Avropa İttifaqı missiyasının nə qədər davam edəcəyi yenə də heç kimə məlum deyil.

"Bizim başlanğıc mandatımız iki ilə hesablanıb və əgər burada qalmaq lazım olsa biz onu dəyişəcəyik. Bunu isə Aİ-nin 27 üzvü həll edəcək" - Avropa İttifaqının Kosovodakı Hazırlıq qrupunun nümayəndəsi bildirib.

Buna baxmayaraq, bu izahatlardan Aİ-nin Kosovoda mütəşəkkil cinayətkarlıq, yoxsulluq və korrupsiya ilə mübarizədə hər hansı dəqiq bir strategiyasının olduğu hiss olunmur. Problem ondadır ki, avropalılar Kosovoda öz ölçülərini tətbiq edirlər və fərqinə varmırlar ki, bu ölçülər orada sadəcə keçməyə bilər.

Rusiyada ekspertlər Kosovonun gələcəyinə dair nikbin deyillər. Dünya İqtisadiyyatı və Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutundan (DİBMİ) Aleksey Arbatovun RİA Novosti-ə bildirdiyi kimi, Aİ-nin komissiyası oradan getdikdən sonra, Kosovoda "Balkanların tən ortasında narkotik və qaçaqmalçılıq üçün qara dəlik" yaranacaq.

Kosovonun birtərəfli şəkildə müsətqilliyini elan etməsinin həm Avropa, həm də dünyanın digər regionlarında sülh və təhlükəsizlik üçün siyasi nəticələrinə gəldikdə isə, bu ayrı söhbətin mövzusudur.

Müəllifin rəyi Trend agentliyinin redaksiyasının rəyi ilə üst-üstə düşməyə bilər.

TAP kompressor stansiyaları üçün qazın satın alınması ilə bağlı tender elan edəcək
TAP kompressor stansiyaları üçün qazın satın alınması ilə bağlı tender elan edəcək
Kapital Bank-ın kart sahibləri əlavə keşbek qazanacaqlar!
Kapital Bank-ın kart sahibləri əlavə keşbek qazanacaqlar!
Azərbaycan nefti ucuzlaşıb
Azərbaycan nefti ucuzlaşıb
Loading Bars
Xəbər lenti
Dünyada ötən sutka koronavirusa 643 mindən çox yoluxma qeydə alınıb - ÜST
Fici yaxınlığında zəlzələ baş verib
Ombudsman Səbinə Əliyeva Tatarıstan Ombudsmanına başsağlığı verib
Şəmkirdə iki nəfəri öldürmək istəyən şəxs həbs edilib
Göyçayda bacısı qızını qətlə yetirən şəxs həbs edilib
Ağır yaralanan daha 11 qazimiz “YAŞAT” Fondu tərəfindən Türkiyəyə göndərilib (FOTO/VİDEO)
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Tatarıstan Respublikasının Prezidentinə başsağlığı veriblər
Prezident İlham Əliyev Rusiya Federasiyasının Prezidentinə başsağlığı verib
Bu küçə və prospektlərdə sıxlıq var
“Berqa” markasının dəstəyi ilə onlayn qadın festivalı keçirilib
XİN nazirlərin görüşünün təfərrüatlarını açıqlayıb
Prezidentin Naxçıvandan verdiyi mesajlardan Ermənistan nəticə çıxarmalıdır - Deputat
Azərbaycanda indiyədək peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Azərbaycanda 514 nəfər koronavirusa yoluxub, 1306 nəfər sağalıb, 15 nəfər vəfat edib
Naxçıvanın postblokada dövründə yeni inkişaf mərhələsi başlayacaq - Deputat
Jurnalistlər Qubadlıda DSX-nin hospitalı ilə tanış olublar (FOTO)
Düşməndən əldə olunan hərbi qənimətlər Qubadlıda istifadə edilir (FOTO)
Böyük Britaniyada vaksin pasportları tətbiq olunacaq
Müdafiə naziri azad edilmiş ərazilərdə yerləşən bölmələrdə olub (FOTO)
Zakir Həsənov Ramazan bayramı münasibətilə Azərbaycan Ordusunu təbrik edib
Naxçıvanın müdafiəsi və bu bölgədə hərbi üstünlüyünün möhkəmləndirilməsi istiqamətində də ardıcıl addımlar atılır - Deputat
Daha 11 qazi müalicə üçün Türkiyəyə göndərilib
İranda ötən sutka koronavirusdan 307 nəfər ölüb
Dələduzluğa görə beynəlxalq axtarışda olan şəxs Azərbaycana ekstradisiya edilib
Nasizmin qəhrəmanlaşdırılması qəbuledilməzdir - Azərbaycan XİN
Mina xəritələri ilə bağlı məsələ Yerevanda müzakirə olunub - Sergey Lavrov
Kommunikasiyaların bərpasında bütün maraqlı tərəflərin mövqeyi nəzərə alınır - Lavrov
Hesab edirik ki, regionda nəqliyyat əlaqəsinin açılmasına böyük diqqət ayırmaq lazımdır - Ceyhun Bayramov
Rusiya üç ölkənin baş nazir müavinlərindən ibarət işçi qrupunun işini yüksək qiymətləndirir - Lavrov
Qarabağda vəziyyətin normallaşması üçün əsas amil üçtərəfli bəyanatın bütün şərtlərinin icrasıdır - Sergey Lavrov
Yol polisi avtomobillərdə katalizator məsələsinə aydınlıq gətirdi (FOTO)
"Sputnik V" vaksininin ikinci partiyası Azərbaycana mayın sonunda gətiriləcək - Lavrov
Azərbaycan üçtərəfli bəyanat çərçivəsində öz öhdəliklərinə məsuliyyətlə yanaşır - Nazir
Azərbaycan və Rusiya XİN arasında 2021-2022-ci illər üçün məsləhətləşmələr Planı imzalanıb (FOTO) (ƏLAVƏ OLUNUB)
Ceyhun Bayramov Kazanda törədilmiş hadisə ilə bağlı Rusiyaya başsağlığı verib
Mayın sonuna kimi Ermənistanla sərhəddə 6 yeni hərbi hissə istifadəyə veriləcək - DSX
Ceyhun Bayramov və Sergey Lavrovun mətbuat konfransı keçirilib (FOTO/VİDEO)
Allahşükür Paşazadə Ramazan bayramı münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edib
Mingəçevir Dövlət Universitetinin tələbələri təcrübələrini uğurla davam etdirirlər (FOTO)
Qəbələdə gecə saatlarında işləyən restoran aşkarlanıb
Ötən gün ölkədə 11 yanğın olub, 1 nəfər xilas edilib
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan dinlərarası həmrəyliyin və əməkdaşlığın mövcud olduğu nadir məkanlardandır
Prezident İlham Əliyev Ramazan bayramı münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edib
İranda təlim təyyarəsi qəzaya uğrayıb, 2 nəfər ölüb
UNEC tələbələri Selcuk Bayraktarın “TEXNOFEST” yarışının növbəti mərhələsində
Kazanda məktəbə hücum zamanı 9 nəfər həlak olub (VİDEO) (ƏLAVƏ OLUNUB)
Sabah Bakıda 22, rayonlarda 27 dərəcəyədək isti olacaq
Sergey Lavrov Fəxri xiyaban və Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib
Prezident Naxçıvanın nəyin bahasına olsa da blokadadan çıxışına qəti inam nümayiş etdirdi - Budəfəki səfərin fərqli məzmunu
Azərbaycan-Rusiya nümayəndə heyətlərinin geniş tərkibli görüşü keçirilib
TAP kompressor stansiyaları üçün qazın satın alınması ilə bağlı tender elan edəcək
Ceyhun Bayramovun Sergey Lavrovla təkbətək görüşü keçirilib
Kapital Bank-ın kart sahibləri əlavə keşbek qazanacaqlar!
İran koronavirus əleyhinə vaksinin kütləvi istehsalına başlayıb
Bakı Qarabağın bütün mədəni irsinin qiymətləndirilməsi üzrə missiyanı alqışlayır
Azərbaycan nefti ucuzlaşıb
Cəlilabadda əməliyyat, 3 kiloqram narkotik aşkarlandı (FOTO)
Mina terrorunun daha bir qurbanı: Bu ərazilərə icazəsiz getməyin! - Trend TV-nin REPORTAJI
Lənkəranda eyni evdən dəfələrlə oğurluq edən şəxs saxlanılıb
Türkiyədən Azərbaycana sement ixracı artıb
Abşeron rayonunda "Renault" yanıb
Ermənistanda revanşist bəyanatlar xəstə neofaşist təfəkkürdən qaynaqlanır - Siyasi şərhçi
ABŞ-da yeniyetmələr üçün BioNTech - Pfizer peyvəndinin istifadəsi təsdiqlənib
İsrail polisi ilə toqquşmalarda 610-dan çox fələstinli yaralanıb
Yaponiyada kimyəvi zavodda partlayış olub
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 26 953 nəfər sağalıb
İsrail Qəzza zolağının bəzi şəhərlərinə raket zərbələri endirir
Argentinada koronavirusun Cənubi Afrika və Hindistan ştammlarına yoluxma halları aşkar edilib
Türkiyə İsrailin Şərqi Qüdsdə fələstinlilərə qarşı hərəkətlərini pisləyib
İsrailin Qəzza zolağına endirdiyi zərbələr nəticəsində 20 nəfər həlak olub
Vaşinqtonda Ümummilli lider Heydər Əliyevin anadan olmasının 98-ci ildönümü qeyd edilib (FOTO)
Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşmasına səmimi qəlbdən maraq göstəririk - Rusiya XİN başçısı
Azərbaycana “Sputnik V” vaksininin birinci partiyası gətirilib, bu ay daha böyük partiyalar gözlənilir - Sergey Lavrov
Prezident İlham Əliyev: Bizdə olan bütün hərbi əsirləri vermişik
Prezident İlham Əliyev: Revanşizm qoxusu verən bəyanatları Ermənistan üçün təhlükəlidir
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan humanitar problemlərlə bağlı məsələlərdə xoş məram nümayiş etdirir
Prezident İlham Əliyev: Rusiya ilə bundan sonra da qarşılıqlı əlaqəli şəkildə regionda vəziyyətin normallaşdırılması üçün fəal iş aparmağa ümid edirik
Prezident İlham Əliyev: Münaqişədən sonrakı vəziyyət sıx əlaqə saxlamağın zəruri olduğunu diktə edir
Ombudsmanın regional mərkəzləri Heydər Əliyevin anadan olmasının 98-ci ildönümünə həsr olunmuş onlayn tədbirlər təşkil ediblər (FOTO)
Dünyada ötən sutka koronavirusa 677 mindən çox yoluxma qeydə alınıb - ÜST
Kürdəmirdə "Mercedes" yanıb
Ermənistan parlamenti ikinci dəfə baş naziri seçə bilməyib
Prezident İlham Əliyev Rusiya Federasiyasının xarici işlər naziri Sergey Lavrovun başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib (FOTO/VİDEO) (YENİLƏNİB)
Azərbaycanın var olması Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır - Deputat
Ermənilərin növbəti feyk xəbəri ifşa edildi (FOTO)
"Ümummilli lider Heydər Əliyev və Azərbaycan gəncliyi" mövzusunda anım tədbiri keçirilib (FOTO)
Mingəçevir Dövlət Universitetinin əməkdaşları Ramazan bayramı münasibətilə şəhid məzunların ailələrini ziyarət ediblər (FOTO)
Zalsburqdakı Azərbaycan Evində ulu öndər Heydər Əliyev yad edilib (FOTO)
Bu gün Qubada “Azərbaycan-Türkiyə Qardaşlıq Parkı”nın açılışı olub (FOTO)
Türkiyənin Azərbaycana yeni təyin edilmiş səfiri Quba rayonuna səfər edib
Ulu Öndərin anadan olmasının növbəti ildönümü günündə azad edilmiş ərazilərdə modul tipli yeni hərbi hissə istifadəyə verilib (FOTO/VİDEO)
MÜSİAD Azərbaycan idarə heyəti Qubada Heydər Əliyev mərkəzini ziyərət ediblər (FOTO)
Prezident İlham Əliyev: Rusiya Ermənistanın dəmir yollarına sahibdir, bu məsələni daha çox Rusiya tərəfi ilə müzakirə edirik
Prezident İlham Əliyev: Ulu Öndərin siyasi müdrikliyi ermənilərin və AXC-Müsavat cütlüyünün planlarını alt-üst etmişdir
Prezident İlham Əliyev: Zəngəzur dəhlizi açılmalıdır və açılacaq
Krasnoyarskın "TBK" telekanalında Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətindən bəhs edən sənədli film nümayiş olunub
Prezident İlham Əliyev: AXC-Müsavat cütlüyü bütün imkanları səfərbər etmişdi ki, Naxçıvanda Heydər Əliyevi devirsinlər
Prezident İlham Əliyev: Bu səfərin çox böyük rəmzi mənası var
Prezident İlham Əliyevdən Ermənistandakı revanşistlərə xəbərdarlıq: Odla oynamasınlar
Prezident İlham Əliyev Kanada və Fransa XİN-nin bəyanatını kəskin tənqid etdi: Gedin, öz işlərinizlə məşğul olun
Bütün xəbərlər