Türkiyənin 2009 - cu ildə xarici siyasət planları -- The Heritage Foundation-nin aparıcı analitiki Ariel Koen

The Heritage Foundation - nin (ABŞ) Baş elmi əməkdaşı, politoloq Ariel Koen,

 xüsusi olaraq Trend üçün

2009 - cu ildə Türkiyənin daha fəal görünəcəyi gözlənilir.

Türkiyə Qafqazda, Yaxın Şərqdə, Avropa və Aralıq dənizi bölgəsində xarici siyasi iştirakını artırmağı planlaşdırır, - aparıcı türkiyəli diplomatlar Trend -a bildiriblər.

Bu, ABŞ - ın İraqdakı rolunun azalması, Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı istəklərinin artması, İranın nüvə proqramı ilə bağlı qarşıdakı ağır danışıqların vacibliyini Türkiyənin qəbul etdiyindən xəbər verir. Ankara şimalda, cənubda, şərqdə və qərbdə öz maraqlarını təmin etməyə can ataraq, bütün bu hadisələrdə fəal rol oynayacaq.

O, müasirləşdirməyə də can atır. Bu, Aİ-yə üzvlük səyləri ilə izah olunur ki, bu da çətin vəzifədir.

Hakim AK partiyasının bir qrup siması hesab edir ki, Aİ-yə inteqrasiyanın nəzərdə tutduğu liberallaşdırma islamçıların hakimiyyətə doğru yolunda ənənəvi istinadgah olan hərbçilərin də səlahiyyətini zəiflədir. Eyni zamanda, liberallar Türkiyəni xarici dünya ilə daha çox uyğunlaşdıran Avropa üslublu qanunları dəstəkləyirlər.

Ankaranın Avropa İttifaqına tamhüquqlu üzvlüyünün əleyhdarları Türkiyə üçün Avropa ilə qarşılıqlı əlaqə yolu qismində, Fransa prezidenti Nikolya Sarkozinin övladı olan Aralıq Dənizi İttifaqını göstərirlər. Buna baxmayaraq, anonimlik şərtilə danışan aparıcı türkiyəli diplomatlar Aralıq Dənizi İttifaqını alternativ kimi görmürlər. Onların dediklərinə görə, Ittifaq, NATO və Qərbin digər beynəlxalq təşkilatları kimi, Türkiyənin iştirak edəcəyi forum olmalıdır.

"Türkiyə, NATO - nun qlobal baxımdan səmərəliliyini, Türkiyə - Amerika əməkdaşlığının möhkəmlənməsini, eləcə də Türkiyənin Avropa İttifaqına daxil olmasını istəyir. Bu, sülh, sabitlik və əməkdaşlıq üçün həyati vacibdir", - ötən ay Vaşinqtonda olmuş aparıcı türkiyəli diplomat bildirib.
  Türkiyənin Vaşinqtonla əlaqələri necə möhkəmləndirəcəyini hələ aydınlaşdırmaq lazımdır. Buradan hakim partiyanın "Qurdlar vadisi" kimi təbliğat filmlərində sükutla təşviq etdikləri və islamyönlü KİV tərəfindən təhrik edilən antiamerika əhval-ruhiyyəsi artır.
  Bu gün Türkiyə cəmiyyəti ən antiamerika müsəlman cəmiyyətlərindəndir. "Əl - Qaidə" ilə əlaqədə olan Sələfi terrorçularının İstanbulda sinaqoqlara iki hücumu nəzərə alınsa, atatürkçü qüvvələr tərəfindən idarə olunan dünyəvi dövlətin vaxtında çox zəif olan anti-semit əhval-ruhiyyə artmaqdadır.
 Qəzzə münaqişəsinədək Baş nazir Rəcəb Tayyib Ərdoğanın hökuməti qeyri-birbaşa Suriya - İsrail sülh danışıqlarını başladı və dəstəklədi, baxmayaraq ki, xüsusilə də Buş administrasiyası bu danışıqlara çox soyuq yanaşdığından, əvvəlcədən onların heç bir şansının olmaması aydın idi. Vaşinqton Ələvini, Bəşər Əsədin zəif birpartiyalı Suriya rejimini siyasi və psixoloji baxımdan İsraillə həqiqi sülhə qadir olmayan və belə sülhü istəməyən İranın regiondakı tərəfdaşı kimi nəzərdən keçirirdi.

Türkiyə, ərəblərə iş yerləri təmin edən və qarşılıqlı işgüzar münasibətləri asanlaşdıran İsrail - Fələstin sənaye zonalarının təşkili yolu ilə, ərəb - İsrail münasibətlərini yaxşılaşdırmağa çalışır. Aydındır ki, Fələstinin təhsil sistemində və kütləvi informasiya vasitələrində, anti-İsrail və anti-yəhudi təhrikçiliyi də daxil olmaqla, ərəb və yəhudilər arasında Müqəddəs Torpaqdakı onillik düşmənçiliyi geriyə çevrimək üçün hələ çox şey etmək lazımdır.  Burada Türkiyə daha nəzərəçarpacaq rol oynaya bilərdi. Lakin əksinə, Baş nazir Ərdoğan özünü HƏMAS - ın tərəfdarı kimi təqdim edərək, İsrailin Qəzzə Zolağındakı əməliyyatını "vəhşilik" adlandırdı. Keçmişdə Türkiyə HƏMAS - ın terrorçu rəhbərliyini Ankarada qəbul edərək, Avropa və ABŞ - la münasibətləri pisləşdirmişdi.
Geosiyasi yaxşılaşmaların əlamətləri arasında Türkiyə və Ermənistan arasında yüksək səviyyədə əlaqələri qeyd etmək olar. Türkiyə Baş nazirinin ötən ilin avqustunda Rusiya-Gürcüstan hərbi əməliyyatları zamanı təqdim etdiyi Qafqazda Sabitlik və Əməkdaşlıq Paktının struktur çatışmazlıqları var. Pakt üç Cənubi Qafqaz ölkəsi (Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycan) ilə yanaşı, Rusiya və Türkiyəni özündə birləşdirsə də, ABŞ və Aİ, eləcə də İran ona daxil deyil.

Yüksək vəzifəli türkiyəli diplomat ABŞ və Aİ-nin Qafqaz təşəbbüsünə gələcək inteqrasiyası və ya qoşulmasını təklif edəndə Ankara, Vaşinqtonun bu məsələdə maraqlı olması barədə düşünməyə cəhd göstərdi.

"Qafqaz regionunun Amerika və Avropa ölkələrinin böyük iştirakına ehtiyacı var, - yüksək vəzifəli tükiyəli diplomat bildirib. -Trükiyə Abxaziya və Cənubi Osetiyanı Gürcüstanın bir hissəsi kimi nəzərdə tutaraq, onun ərazi bütövlüyünü dəstəkləyir".

Buna baxmayarq, Qafqazı ayıran xətlər dərinləşir, suallar qalır. Rusiyalı liderlər Gürcüstan prezidenti Mixail Saakaşviliyə  qəlbən nifrət edirlər və bu iki ölkə ötən ilin avqustunda qarşıdurmaya gəldilər. Azərbaycanın hərbi büdcəsi Ermənistanın bütün dövlət büdcəsini ötür və Dmitri Medvedyevin vasitəçiliyi Dağlıq Qarabağ məsələsi üzrə irəliləyişə gətirib. Ermənistanla sərhədlərin açılması, İrəvan Azərbaycanın torpaqlarını Ermənistanın işğal etməsini tanımaqdan imtina edənədək, Ankaranın əlində kozırdır.
 Türkiyə enerji daşıyıcılarının tranzitində vacib ölkədir. Üç prezidentin - Abdullah Gül, İlham Əliyev və Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun Xəzər sahilində, Türkmənbaşı limanında keçirilən sammitində iştirak etməklə, Ankara mühüm rol oynadı.

Sammit nəzərdə tutulan "Nabukko" layihəsinə qoşulacaq və Xəzər qazını Avropa bazarlarına tədarük edəcək TransXəzər qaz kəməri məsələsində irəliləyişə gətirməsə də, belə boru kəmərinin yaradılması mümkünlüyünü qeyd edib. O həm də göstərib ki, Türkiyə kəmərin həyata keçirilməsində vacib rol oynaya bilər.

Türkiyə Əfqanıstanda, Kabil və İslamabad arasında münasibətlərin yaxşılaşdırması üçün keçirilən, Pakistan və Əfqanıstan liderlərinin iştirak etdiyi danışıqlarda müsbət rol oynayıb. Türkiyəli diplomatların dediklərinə görə, Pakistanın sabitliyi "Taliban"a qarşı mübarizə ilə bağlıdır. Eyni zamanda, sabitliyin möhkəmləndirilməsi və hazırki vəziyyətdən çıxış üçün Əfqanıstan daxilində güclü birlik lazımdır.

Yekunda, Türkiyə erməni lobbisi və onun tərəfdarlarının hər il ABŞ hökumətinə təqdim etdikləri "erməni soyqırımı"   məsələ ilə yeni Obama administrasiyasının necə məşğul olacağını diqqətlə izləyəcək.

Lobbi ikipartiyalı olsa da, onun müttəfiqlərinin əksəriyyəti ABŞ - ın hər iki Palatasında üstünlüyü olan Demokratlar Partiyasının üzvləridir. Türkiyəli diplomat xəbərdar edib ki, Konqres gələcəkdə "soyqırım" qətnaməsini təsdiqləməklə, Amerika-Türkiyə münasibətlərini kəskin şəkildə pisləşdirə bilər -  bir çox səbəblərə görə, arzuedilməz hadisədir. Öz tərəfindən, Türkiyə, BMT Təhlükəsizlik Şurasının sanksiyaları qəbul edilərsə, İrana qarşı sanksiyaların sərtləşdirilməsində iştirak etməyə hazırdır.  Moskva və Pekin Tehran rejimini dəstəklədiyindən, BMT TŞ - nin belə addım atacağı ehtimalı azdır.

Gələcəkdə ABŞ və Türkiyə arasında münasibətlər çətin, bəzən isə gərgin olaraq qalacaq. Lakin Qafqazdan İraq, İran və Əfqanıstanadək çox sayda ümumi regional maraqlar mövcuddur. Bu maraqlar isə, dialoq və Ankara ilə Vaşinqton arasında mümkün qədər əməkdaşlıq tələb edir.

Müəllifin rəyi Trend İnformasiya Agentliyi redaksiyasının rəyi ilə üst-üstə düşməyə bilər.

Müəlliflə əlaqə saxlamaq üçün elektron ünvan:  [email protected]

Bakıda ilk dəfə Aerobika gimnastikası üzrə Dünya Yaş Qrupları Yarışları keçiriləcək (VİDEO)
Bakıda ilk dəfə Aerobika gimnastikası üzrə Dünya Yaş Qrupları Yarışları keçiriləcək (VİDEO)
2022-ci ilin "Dakar" ralli-marafonu keçiriləcək yer açıqlanıb
2022-ci ilin "Dakar" ralli-marafonu keçiriləcək yer açıqlanıb
"Sportinq" futbol üzrə Portuqaliya çempionu oldu
"Sportinq" futbol üzrə Portuqaliya çempionu oldu
Loading Bars
Xəbər lenti
İranın XİN rəhbəri Tehranın Hələbdə Baş Konsulluq açmaq qərarını açıqlayıb
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Şuşadakı atəşfəşanlıqdan görüntülər paylaşıb (VİDEO)
Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 4,8 milyonu ötüb
Prezident İlham Əliyev Şuşada 1 saylı ümumtəhsil məktəbinin təməlini qoyub (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev Şuşa Rəsm Qalereyasında görülən işlərlə tanış olub (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Şuşada xüsusi nümayəndəliyin inzibati binası ilə tanış olublar (FOTO/VİDEO)
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Şuşa Yaradıcılıq Mərkəzinin yerləşəcəyi bina ilə tanış olublar (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev Şuşada xan qızı Natəvanın sarayına baxış keçirib (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev “Xarı Bülbül” otelinin nəzdindəki korpusda və kotteclərdə yaradılan şəraitlə tanış olub (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Şuşada “Xarı Bülbül” otelinin yenidənqurmadan sonra açılışında iştirak ediblər (FOTO/VİDEO)
Prezident İlham Əliyev: Bir il bundan əvvəl Şuşada başqa musiqi səslənirdi, başqa hərəkətlər edilirdi
Prezident İlham Əliyev Şuşada jurnalistlərlə görüşüb
Ombudsman minalanmış ərazilərlə bağlı BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarına məktubla müraciət edib
Gürcüstanda koronavirusa daha 1 409 nəfər yoluxub
Bakıda daha bir piyada səkisinin zəbt olunması halı qeydə alınıb - BNA (FOTO)
"Xarıbülbül" festivalını yenidən izləmək böyük xoşbəxtlikdir - 1990-cı ildə festivalın bədii rəhbəri olmuş Əli Usubov
İsrail hərbçisi Qəzza zolağından raket atəşi nəticəsində ölüb
Gədəbəydə iki mülki şəxs minaya düşüb
Avropa İnsan Haqları Məhkəməsi Ermənistanın Azərbaycana qarşı cinayətlərinə baxacaq (ƏLAVƏ OLUNUB)
DSX azad olunmuş ərazilərə mediatur təşkil edib - Trend TV-nin REPORTAJI (FOTO/VİDEO)
Saatlıda heyvan oğruları dəstə üzvləri saxlanılıb
Peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Azərbaycanda 558 nəfər koronavirusa yoluxub, 1454 nəfər sağalıb, 13 nəfər vəfat edib
Azərbaycan öz mədəni irsini bərpa edir, “Xarıbülbül” festivalı bunun gözəl nümunələrindəndir - Deputat
Şuşada, Cıdır düzündə "Bayatı Şiraz" (VİDEO)
Heydər Əliyev Fondu tərəfindən nəşr olunan Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərinin notlarının toplusu Şuşada təqdim edilib (FOTO/VİDEO)
İranda ötən sutka koronavirusdan 366 nəfər ölüb
Zəngilanda DSX-nin yeni hərbi hissəsi tikilir (FOTO)
Polis Lənkəranda əməliyyat keçirib, 3 kiloqramdan artıq marixuana aşkarlanıb (FOTO)
Azərbaycan Prezidenti: Dünyada Şuşaya bənzər şəhər görməmişəm, bəlkə də yoxdur
Prezident İlham Əliyev: Bütün bu illər ərzində bir amalla yaşamışıq - torpaqları azad edək
Azərbaycan Prezidenti: Sabah Yuxarı Gövhərağa məscidində bayram namazı qılınacaq
Prezident İlham Əliyev: Bu gün Azərbaycan mədəniyyəti Şuşaya qayıdıb
Prezident İlham Əliyev: Gələn il biz Şuşanın 270 illiyini qeyd edəcəyik
Prezident İlham Əliyev: 44 günlük müharibə bizim şanlı tariximizdir
Prezident İlham Əliyev: Bundan sonra “Xarıbülbül” festivalı Şuşada hər il keçiriləcək
Prezident İlham Əliyev: Biz bu günü 30 il səbirsizliklə gözləmişik
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Şuşada “Xarıbülbül” festivalının açılışında iştirak ediblər (FOTO/VİDEO) (YENİLƏNİB)
Prezident İlham Əliyev: Biz Şuşaya qayıtmışıq, əbədi qayıtmışıq!
Prezident İlham Əliyev: Şuşada yeni tikiləcək məscidin memarlığı haqqında bir neçə ay fikirləşirdim
Prezident İlham Əliyev: Şuşa şəhərində vaxtilə 17 məscid olub və mənfur düşmən onların hamısını dağıdıb
Prezident İlham Əliyev Şuşada bərpa edilən “Xan qızı” bulağında olub (FOTO/VİDEO)
Prezident İlham Əliyev Şuşada yeni məscidin təməlini qoyub (FOTO/VİDEO) (YENİLƏNİB)
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva “Şuşa” yarımstansiyasının açılışında iştirak ediblər (FOTO/VİDEO) (YENİLƏNİB)
Şuşada “Xarıbülbül” festivalı keçirilib (VİDEO)
Azərbaycanın Gürcüstandakı səfirliyində iftar təşkil edilib (FOTO)
Zəngəzur dəhlizi - Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı məsafə 400 km azalır
Azərbaycan Ordusunda təlimlər keçiriləcək
Ağac kəsən şəxs cəzalandırılıb (FOTO)
Goranboyda polisə zor tətbiq edən şəxslə bağlı cinayət işi başlanıb
Gazelli Group şirkəti şərdə olduğu kimi, xeyirdə də Azərbaycan xalqının yanındadır (FOTO)
Zəngəzur dəhlizi Naxçıvanla quru yolla birbaşa əlaqəmiz üçün alternativsiz məsələdir
Bu il 44 mindən çox şəxsə sosial ödənişlər həyata keçirilib
Ötən gün 18 yanğın olub, 1 nəfər xəsarət alıb
Bakıda ilk dəfə Aerobika gimnastikası üzrə Dünya Yaş Qrupları Yarışları keçiriləcək (VİDEO)
“Azərsun Holdinq”dən Ramazan bayramı aksiyası (FOTO)
Sabah Bakıda 25, rayonlarda 28 dərəcəyədək isti gözlənilir
Xəzər rayonunda Ramazan bayramı münasibətilə şəhid ailələrinə bayram sovqatı paylanıldı (FOTO)
Bakıda təmir gedən yolda tıxac yaranıb (FOTO)
Əli Əsədov Rusiya Hökumətinin sədri Mixail Mişustinə başsağlığı verib
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva rəsmi "İnstagram" hesabında Prezident İlham Əliyevlə Qarabağa növbəti səfərdən görüntülər paylaşıb (VİDEO)
Azərbaycan Qarabağ münaqişəsini öz gücü ilə həll etdi – Deputat
Mağazadan 5 min manatlıq siqaret və qızıl oğurlayan qohumlar saxlanılıb (FOTO)
Saatlıda gecə işləyən çayxananın fəaliyyəti dayandırılıb (FOTO)
Prezidentin Naxçıvana səfəri həm də böyük rəmzi məna daşıyır - Deputat
ABŞ Energetika Nazirliyi Azərbaycanda neft hasilatı ilə bağlı proqnozlarını azaldıb
Azərbaycan Vətən müharibəsindəki zəfərlə regionda nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı üçün yeni imkanlar açdı - Deputat
Ağdamda azad olunan ərazilərə keçməyə cəhd edən 9 nəfər saxlanılıb
Prospektdə qəza olub, sıxlıq var (FOTO)
Faşist Njde ermənilərin ideoloquna çevrilib - Deputat
Pentaqon Əfqanıstandakı hərbçi sayını açıqlamır
Məşhur "La Skala" teatrı fəaliyyətini bərpa edir
Qazaxıstanda koronavirusa daha 1 811 nəfər yoluxub
Peru mətbuatı Qarabağdakı erməni vandalizmi və Azərbaycanın apardığı yenidənqurma işləri haqda yazıb
2022-ci ilin "Dakar" ralli-marafonu keçiriləcək yer açıqlanıb
Filippin sahillərində zəlzələ baş verib
Kanada Hindistana tibbi avadanlıq göndərir
Baydenin köməkçisi İsrail ilə Fələstin arasında sabitliyin bərpasına çağırır
BMT TŞ təcili iclasda Fələstin və İsrail arasındakı vəziyyəti müzakirə edəcək
"Sportinq" futbol üzrə Portuqaliya çempionu oldu
Taliban Əfqanıstanda strateji rayonu nəzarətinə alıb
Kolumbiyada etiraz aksiyaları zamanı 40-dan çox insan həlak olub
İsrailin hava zərbələri nəticəsində Qəzza sektorunda 30 fələstinli həlak olub
Tel-Avivdəki Ben Qurion hava limanı raket zərbələri səbəbindən uçuşları dayandırır
Zəngəzur dəhlizi Muxtar Respublikanın inkişafında yeni mərhələ açır - TƏHLİL
"Mançester Siti" 7-ci dəfə İngiltərə çempionu oldu
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 22 253 nəfər sağalıb
Tel-Aviv və ətrafları istiqamətində 130 raket buraxılıb
Tatarıstan hakimiyyəti məktəbdəki atışmada həlak olanların dəfn mərasimlərini üzərinə götürəcək
BMT-nin baş katibi İsrail ilə Fələstin arasında artan gərginlikdən narahat olduğunu bildirib
Dünyada ötən sutka koronavirusa 643 mindən çox yoluxma qeydə alınıb - ÜST
Fici yaxınlığında zəlzələ baş verib
Ombudsman Səbinə Əliyeva Tatarıstan Ombudsmanına başsağlığı verib
Şəmkirdə iki nəfəri öldürmək istəyən şəxs həbs edilib
Göyçayda bacısı qızını qətlə yetirən şəxs həbs edilib
Ağır yaralanan daha 11 qazimiz “YAŞAT” Fondu tərəfindən Türkiyəyə göndərilib (FOTO/VİDEO)
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Tatarıstan Respublikasının Prezidentinə başsağlığı veriblər
Prezident İlham Əliyev Rusiya Federasiyasının Prezidentinə başsağlığı verib
Bu küçə və prospektlərdə sıxlıq var
“Berqa” markasının dəstəyi ilə onlayn qadın festivalı keçirilib
Bütün xəbərlər