Hazırda yağlanma ilə bağlı hepatitlərə daha çox rast gəlinir - Nuru Bayramov

Hazırda yağlanma ilə bağlı hepatitlərə daha çox rast gəlinir - Nuru Bayramov

Bakı. Trend:

Hepatit qaraciyərin iltihabi xəstəliyidir. Hepatit necə müalicə olunur? Hepatitin hansı növləri qalıcı qaraciyər xəstəliyinə səbəb ola bilər? Hepatitə necə diaqnoz qoyulur? Hepatit və sarılıq eyni xəstəlikdirmi?

Bu və digər suallara aydınlıq gətirmək üçün Azərbaycan Tibb Universitetinin I cərrahi xəstəliklər kafedrasının müdiri, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, professor Nuru Bayramova müraciət etdik.

- Hepatit nədir və necə baş verir?

- Hepatit qaraciyərin iltihabi xəstəliyidir. Hər hansı səbəbdən qaraciyər toxumasında zədələnmə meydana gəlir və buna cavab olaraq orqanizmdə iltihabi reaksiya başlayır. Bu iltihabi reaksiya zədələnməni aradan qaldırmağa çalışır, amma bununla yanaşı qaraciyərin sağlam hissəsini də zədələyə bilir. Hepatitləri müxtəlif səbəblər törədir. Bunlardan birincisi viruslardır, yəni virusların yaratdığı hepatitlərdir. Viral hepatitlərə A, B, C, Delta və son dövrlər rast gəlinən hepatit E, G-ni misal göstərmək olar.

İkinci yerdə alkoqol mənşəli hepatitlər dayanır. Alkoqol qaraciyəri ən çox zədələyən alimentar faktorlardan biridir. Üçüncü yerdə dərmanlar durur. Bir çox dərmanların istifadəsi ciddi dərman hepatitinə gətirib çıxara bilir. Qaraciyərə daxil olan və ya qaraciyərdən çıxan damarların tıxanması, autoimmun amillər, anadangəlmə və qazanılmış metabolik xəstəliklər o cümlədən, piylənmə və şəkərli diabet hepatitə səbəb ola bilir.

Bu səbəblər arasında ən çox rast gəlinən viral, alkoqol və son dövrlər daha çox qarşılaşdığımız piylənmədir.

- Hepatitlər necə müalicə olunur?

- Müalicədə əsas yeri iki qrup tədbir tutur. Birinci qrupa səbəbin aradan qaldırılmasına yönəlmiş tədbirlər aiddir. İkinci qrup tədrbirlərə isə orqanizmdə baş verən dəyişikliklərin aradan qaldırmasına yönələn dəstək tədbirlər aid edilir. Hepatitin ağırlıq dərəcəsinə uyğun olaraq bu tədbirlərin biri və ya hər ikisi seçilə bilər.

- Hepatitin hansı növləri qalıcı qaraciyər xəstəliyinə səbəb ola bilər?

- Qısa cavab ondan ibarətdir ki, hepatiti törədən səbəblər aradan qalxarsa xəstə sağalır, aradan qalxmazsa qalıcı qaraciyər xəstəliyinə səbəb olur.

Hepatitin təbii gedişi səbəbin aradan qalxıb-qalxmamasından asılı olaraq dəyişir. Hepatitin ilk mərhələsi kəskin mərhələdir. Əgər bu mərhələdə səbəb aradan qaldırılarsa, kəskin hepatit iz qoymadan sağalır. Əgər bu mərhələdə sabəb aradan qaldırılmazsa, xəstəlik davam edir və xroniki mərhələ baş verir. Xroniki mərhələnin özəlliyi ondan ibarətdir ki, həm səbəb davam edir, həm zədələnmə baş verir, həm də fibriotik (sərt) toxuma əmələ gəlir. Bu mərhələdə səbəb aradan qalxarsa vəziyyət stabil qalır, və ya qaraciyər düzələ bilir. Əgər səbəb aradan qaldırılmazsa xroniki xəstəlik davam edir, proqressivləşir və sirroz adlanan mərhələ baş verir. Sirrozda həm zədələnmə, həm fizbroz həm də düyünləşmə var. Sirroz mərhələsində də səbəb aradan qaldırılarsa proses stabilləşir, hətta yaxşılaşma baş verir. Lakin, səbəb aradan qaldırılmazsa proqressivləşmə davam edir, varikoz, qanaxma, assit, qaraciyər yetməzliyi kimi ağırlaşmalar və qaraciyər xərçəngi meydana çıxa bilir.

- Hepatitə necə diaqnoz qoyulur?

- Hepatitin diaqnostikasinda adətən 3 suala cavab axtarırırq: hepatit varmı, səbəbi nədir və ağırlıq dərəcəsi hansıdır?

Hepatitin olub-olmadığı qan analizi ilə müəyyən edilir. Qaraciyərin funksiyonal testləri adlanan göstəricilərdə dəyişikliklər varsa (ALT, AST, bilirubin, QF, QQT) hepatiti göstərir. Səbəbi müəyyənləşdirmək üçün anmnez, virus testləri, metabolik, autoimmun testlər və görüntüləmə müayinələri aparılır. Ağırlıq dərəcəsini müəyyənləşdirmək üçün isə klinik əlamətlər və spesifik qan testləri nəzərə alınır.

- Hepatit və sarılıq eyni xəstəlikdirmi?

- Xeyr, eyni deyil. Hepatit xəstəlikdir, sarılıq isə xəstəliyin əlamətidir. Sarılıq dərinin və ya gözün ağlı qişasının saralmasıdır və qanda bilirubinin artması ilə müşayət olunur. Sarılıq hepatitlərdən başqa bir çox xəstəliklərdə, o cümlədən qan xəstəliklərində və öd yollarının tıxanmalarında da müşahidə edilə bilir.

- Hepatitlər yoluxdurucudurmu?

- Viral hepatitlər yoluxucudur, digər hepatitlər yoluxdurucu deyil. Hepatit virusları xarici təmas və qan vasitəsi ilə keçə bilər. Məsələn A və E viruslar xarici təmas yolu ilə, B, C və D isə qan vasitəsi ilə keçə bilir.

- Daşıyıcılar üçün risk varmı?

- Daşıyıcı anlayışı köhnə ifadədir və əvvəllər hepatit B-nin inaktiv formasına deyilirdi. Hazırda buna HBeAg-neqativ xroniki infeksiya deyilir. Bu formanın xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, vücudda hepatit B virusu var, lakin virusun miqdarında artma, qaraciyərdə zədələnmə və iltihab yoxdur. Orqanizm virusu öldürə bilmir, lakin çoxalmasının qarşısnı alır. Beləliklə, virus və orqanizm bir-birlərinə zərər vermədən birlikdə səssizcə yaşayırlar. Əksər xəstələrdə bu “birgə yaşayış” ömür boyu davam edir. Lakin bəzi hallarda, xüsusən də orqanizmin immun sistemi zəiflədikdə bu “səssizlik” pozula bilir, virus çoxalır və qaraciyəri zədələməyə başlayır, aktiv hepatit meydana gəlir. Bu səbəbdən qaraciyər funksiyaları mütəmadi olaraq yoxlanılmalı və virusun aktivliyi araşdırılmalıdır.

- Daşıyıcılar yoluxucudurmu?

- Bəli, yoluxucudu. Yaxın qohum və qanla təmasda olan insanlar bu xəstəlikdən qorunmaqda hepatit xəstələri ilə eyni yanaşmaya riayət etməlidirlər. Sevindirici haldır ki, Hepatit B-nin vaksini var və çox yüksək (90 faizdən çox) qoruyuculuğa malikdir.

Qeyd edim ki, son 20 ilə qədərki dövrədək hepatologiyada ön plana viral hepatitlər çıxmışdırsa, hazırda yağlanma ilə bağlı hepatitlərə daha çox rast gəlinir. Piylənmə və artıq çəki hazırda epidemiya halını alıb və inkişaf etmiş ölkələrin əhalisinin təxminən 30 faizində artıq çəki və piylənmə rastlanır. Piylənməsi olanların 60-70 faizində qaraciyər yağlanması, 30 faizində isə yağlanmaya bağlı hepatit rastlanır. Yağlanmaya bağlı hepatitlər də öz növbəsində xronikləşir. Öncə fibroza, daha sonra sirroza və nəhayət, qaraciyərin xərçənginə gətirib çıxara bilir.

Son dövrdə yağlanmaya bağlı hepatitin çox yayılmasının səbəbləri arasında piylənmə ilə yanaşı həyat tərzinin, qidalanma tərzinin, qidaların tərkibinin, dərmanların və ekoloji dəyişikliyinin rolu var. Bu səbəbdən piylənmə xəstəliyini müalicə etmək və artıq çəkini aradan qaldırmaq çox önəmlidir. Bunun üçün əlimizdə ən faydalı 3 əsas vasitə var. Birincisi fiziki aktivlik, ikincisi, düzgün qidalanma (“az yeyib çox gəzmək” qaydası), sonuncu isə bariatrik cərrahiyyədir. Bəzən önəmsəmədiyimiz artıq çəki həyatımıza son qoya bilər. Hər kəsə orqanizminə yaxşı davranmağı tövsiyə edirəm.

Biləsuvarda ev yanıb
Biləsuvarda ev yanıb
Balakəndə sel: 25 ailə təxliyə edilib, qaz, elektrik və su təchizatında problemlər var
Balakəndə sel: 25 ailə təxliyə edilib, qaz, elektrik və su təchizatında problemlər var
Zaqatalada çayda batan kişinin meyiti belə tapıldı (VİDEO)
Zaqatalada çayda batan kişinin meyiti belə tapıldı (VİDEO)
Loading Bars
Xəbər lenti
Böyük Britaniya benzin defisiti riski ilə üzləşib
Ceyhun Bayramov Körfəz Ərəb Dövlətlərinin Əməkdaşlıq Şurasının Baş katibi ilə görüşüb (FOTO)
Avropa İttifaqı Əfqanıstanda öz nümayəndəliyinin açılması üzərində işləyir - Borrel
Biləsuvarda ev yanıb
Azərbaycanda kompüter və elektron avadanlıq satışı 20 faizdən çox artıb
“Azərbaycan Opera İnciləri” filmi təqdim edilib (FOTO)
Şəhid tabor komandirinin xatirəsi yad edilib (FOTO)
FHN hava şəraiti ilə əlaqədar əhaliyə müraciət edib
Balakəndə sel: 25 ailə təxliyə edilib, qaz, elektrik və su təchizatında problemlər var
İki milyardıncı "iPhone" satıldı
İğdırdan Azərbaycana yol çəkiləcək - Ərdoğan
AHİK sədri Səttar Möhbalıyev İstanbulda ulu öndər Heydər Əliyevin abidəsini ziyarət edib (FOTO)
Azərbaycan Könüllülərinin İnkişaf Proqramına start verilir (FOTO)
Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin üzvləri Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Binəli Yıldırımla görüşüblər
Zaqatalada çayda batan kişinin meyiti belə tapıldı (VİDEO)
AQTİ ilə Ümumrusiya Bitki Karantini Mərkəzi arasında Anlaşma Memorandumu imzalanıb
Türkiyə hərbçiləri daha 11 terrorçunu zərərsizləşdirib
“DEFSCOPE Cybersecurity Bootcamp 2021” yekunlaşdı (FOTO)
İqlim fəlakətləri ilə əlaqədar bu il 20 milyon nəfər evini tərk edib
İƏT MDİHK nümayəndə heyəti ANAMA-da olub
30 məktəbə yeni direktor təyin edilib
Hər birinizin çıxışını həyəcanla izləyirdik - DOST sədri (FOTO)
Medianın İnkişafı Agentliyində məişət zorakılığı ilə bağlı müzakirə aparılıb (FOTO)
Sentyabrın 27-də Azərbaycanda Anım Günü qeyd olunacaq
Sentyabrın 24-nə USD/AZN rəsmi məzənnəsi
Ermənilər məscidlərdə heyvan saxlayıb, müqəddəs yerlərdə çirkin əməllər törədiblər - Haqqı Uyğur
Daha 13 müəssisədə pozuntular aşkarlanıb
İctimai nəqliyyatda tibbi maskadan istifadə etməyən sürücü və sərnişinlər cərimələnib (FOTO)
Yuxarı ətrafları amputasiya olunmuş qazilər üçün də son nəsil protezlər gətirildi (FOTO)
Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan baş prokurorlarının üçtərəfli görüşü keçirilib
Fotoqraf Reza Deqati Azərbaycan Mətbuat Şurasında olub (FOTO)
Ceyhun Bayramov BMT Baş Assambleyasının sessiyası çərçivəsində üzv ölkələrin xarici işlər nazirləri ilə görüşüb (FOTO)
Universitetlərdə auditoriyalardan istifadəyə məhdudiyyət qoyulacaq
ADNSU-da COVİD-19-la əlaqədar İşçi Qrup və təcrid olunmaq üçün otaqlar təşkil olunub (FOTO)
Azərbaycanda indiyədək COVID-19 əleyhinə peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Azərbaycanda 1 178 nəfər koronavirusa yoluxub, 24 nəfər vəfat edib
Ceyhun Bayramov Finlandiyanın xarici işlər naziri Pekka Olavi Haavisto ilə görüşüb (FOTO)
Bakıda bu ünvanda kəsilən ağacların yerinə yeniləri əkildi (FOTO/VİDEO)
Universitetlərdə dərslərin vaxtı 80 dəqiqə ola bilər
Ağdamda İran nümayəndə heyətinə erməni vandalizmi ilə bağlı fotofaktlar təqdim edilib (FOTO)
“Azərbaycanda xarici biznes: Biznes mühiti sorğusu 2021” hesabatının təqdimatı olub (FOTO)
DGK sədri İsrailin Azərbaycandakı səfiri ilə görüşüb (FOTO)
Naxçıvanda müharibə əlillərinin mənzil-məişət şəraitinin yaxşılaşdırılması üçün vəsait ayrıldı - SƏRƏNCAM
Azərbaycan bir neçə ölkə ilə iqtisadi əməkdaşlıq üzrə Birgə Hökumətlərarası Komissiyanın tərkibində dəyişiklik edib
Könül Nurullayeva şəhidlərimizin xatirəsinə ucaldılan abidənin açılışında iştirak edib (FOTO)
Azərbaycanda Rusiya Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin nümayəndəliyi açılacaq
Azərbaycanla Türkiyə arasında iqtisadi əməkdaşlıq üzrə birgə hökumətlərarası komissiyanın tərkibi dəyişib
İqtisadiyyat Nazirliyi bu işlərə görə məsuliyyət daşımayacaq
Azərbaycanda bir sıra iri şirkət ləğv edilir
Bakıda torpağın qiyməti bahalaşıb
Bülbülün Şuşadakı ev muzeyinə direktor təyin edilib
İlahiyyat İnstitutunda tədris ilinin başlanması ilə əlaqədar iclas keçirilib (FOTO)
Day.Az Media şirkəti və MÜSİAD arasında əməkdaşlıq müqaviləsi imzalanıb (FOTO)
Polis Akademiyasının 100 illik yubileyi qeyd olunub (FOTO)
Ağdamda hər yeri yerlə yeksan edib, dağıdıblar - Gürcü bloger
Dövlət Reklam Agentliyinin əməkdaşları İkinci Fəxri Xiyabanı ziyarət ediblər (FOTO)
Siyəzənin kəndlərində mərkəzləşdirilmiş su təchizatı sistemləri istismara verilib (FOTO)
Kapital Bank yeni ev alanlara “Hədiyyə sertifikatı” təqdim edir
Ermənistan tərəfindən yenidən təxribat baş versə, anti-terror əməliyyatları qaçılmaz olacaq - Deputat
Nobel mükafatlarının təqdimetmə mərasimində dəyişiklik edilib
İranda daha 317 nəfər koronavirusdan ölüb
Azərbaycan daha bir beynəlxalq sazişi təsdiq edir
Astara sakinindən 6 kiloqramdan çox narkotik aşkarlandı (FOTO)
Vətən müharibəsində yaralanmış iki minədək qaziyə əlillik və sosial ödənişlər təyin edilib
Ağdamda kəndlər, tarixi abidələr xarabalığa çevrilib - Gürcüstanlı ekspert
Azərbaycan və Macarıstan arasında saziş imzalanıb (FOTO)
Ceyhun Bayramov ATƏT sədri ilə görüşüb (FOTO)
Nazirlik və Qarabağ Dirçəliş Fondu arasında Anlaşma Memorandumu imzalanıb
Suraxanıda yolların yenidən qurulmasına 6 milyon manat ayrılıb - SƏRƏNCAM
“DEFSCOPE Cybersecurity Bootcamp 2021” yekunlaşıb (FOTO)
İran XİN müavini Ağdama səfər edib (FOTO)
Milli Paralimpiya komandalarına baş məşqçilər təyin olunub
Balakən və Zaqatalada evləri su basıb, əraziyə helikopter cəlb olunub
Qarabağ Dirçəliş Fondunun #KarabakhChallenge kampaniyasına siz də qoşulun! (FOTO)
Azərbaycan, İran və Türkiyənin xarici işlər nazirlərinin Tehranda görüşü planlaşdırılır
Gürcüstanlı jurnalist və blogerlər Ağdama səfər ediblər (FOTO)
“Sərhəddə ticarət” işçi qrupunun iclası keçirilib (FOTO)
Balakən-Zaqatala zonasındakı çaylarda daşqın olub
Azərbaycan nefti bahalaşıb
Beynəlxalq imtahanlara yazılmaq üçün Vahid Qeydiyyat Platforması istifadəyə verilib
Rusiyada koronavirusa yoluxma və ölüm halları artıb
Latviyalı mütəxəssislərlə fitosanitar tədbirlərin gücləndirilməsi müzakirə olunub (FOTO)
Sabah bəzi rayonlarda leysan, dolu gözlənilir
ADA Universitetində keçirilən brifinq çərçivəsində Reza Deqatinin sərgisi təşkil edilib (FOTO)
Paralimpiya çempionu fiziki əngəllilərə müraciət etdi: Evdə oturmağa son qoymaq lazımdır
Yeni sənaye parklarının yaradılması planlaşdırılır - Mikayıl Cabbarov
ABŞ dövlət katibinin müavini Azərbaycana təşəkkür edib
Səhər yollarda sıxlıq bu səbəbdən yaranır - Yol polisindən müraciət
Bakıda yarımstansiyada yanğın olub
Sahibkarsan? Biznesin artıq CİBindədir!
Azərbaycanda beşillik iqtisadi inkişaf planı hazırlanır
Əməliyyat olunan sabiq icra başçısının son durumu açıqlandı
Milli Məclisin payız sessiyasının ilk plenar iclasının gündəliyi açıqlanıb
Azərbaycan qeyri-neft ixracını 2,2 milyard dollaradək artırmağı planlaşdırır – Mikayıl Cabbarov
Rezidenturaya qəbul imtahanının 2-ci mərhələsi keçiriləcək
Tədarükün şaxələndirilməsinə xidmət edən enerji layihələrinə investisiyaları davam etdirmək istəyirik - ABŞ energetika naziri
Azərbaycanda biznesə dəstək üçün 1,9 mindən çox müraciət təsdiqlənib - Nazir (FOTO) (ƏLAVƏ OLUNUB)
DOST Agentliyi “Paralimpiya Oyunlarının mükafatçılarına SMM dəstək” layihəsinə başlayır (FOTO)
Antisanitar şəraitdə işləyən süd qəbulu məntəqəsi bağlanıb (FOTO)
Bakıda 321 qəza nəticəsində 127 nəfər ölüb
Bütün xəbərlər