Yunus Oğuz: “Azərbaycanın geosiyasəti”

Yunus Oğuz: “Azərbaycanın geosiyasəti”

Yunus Oğuz

"Azərbaycanın geosiyasəti"

Əli Həsənovun kitabından qənaətə gəldiyim düşüncələr

Milli təhlükəsizliyin, stabil inkişafın təminatçısı kimi geosiyasi etibarlılığın ən mühüm amillərindən biri ölkədə dini dözümlülüyün, yaxud tolerantlığın hökm sürməsidir. Belə ki, dövlətin yürütdüyü dini siyasət nəticəsində müxtəlif məzhəblərin, dinlərin, təriqətlərin nümayəndələri tam sərbəst şəkildə öz dinlərinə sitayiş edir, müxtəlif ayinlər keçirir, qarşılıqlı mehriban münasibətlər çərçivəsində başqa dinə mənsub olanlara hörmətlə yanaşırlar. Məzh dini tolerantlıq Azərbaycanın beynəlxalq aləmlə yanaşı, həm də regionda nüfuzunu artırır, geosiyasi etibarlılığını daha da yüksəldir. Geosiyasi etibarlılığın mühüm xüsusiyyətlərindən biri də, deyərdim ən əsası da dinin dövlətdən ayrı olması, onun dövlət işlərinə, idarəolunmasına müdaxilə etməsinə yol verməməsidir.

Sevindirici haldır ki, dövlət və hökumət nümayəndələri xaricdə yaranan dini radikal qrupların ölkədə fəaliyyət göstərməsinin qarşısını qətiyyətlə alırlar. Buna bəzən Azərbaycanda geoiqtisadi və geosiyasi maraqlar səbəbindən, eyni zamanda ölkədə stabil inkişaf istəməyən, yürüdülən xarici siyasətlə razılaşmayan xarici güclərin müəyyən qrupları da rəvac verir.

Belə ki, dövlətin geosiyasi etibarlılığı, geosiyasi çəkisi, Cənubi Qafqaz regionunda tam liderlik nüfuzu artdıqca, bəzi xarici dini cərəyanlar bu nüfuzu azaltmaq, beynəlxalq aləmdə Azərbaycanın geosiyasi çəkisinə zərbə vurmaq üçün radikal dini cərəyanların yerli özəklərini yaratmağa cəhd etməklə buna nail olmaq istəyirlər.

Azərbaycan dövləti belə halların qarşısını qətiyyətlə aldıqca onun siyasi çəkisi və nüfuzu daha da artmış olur. Qlobal güc mərkəzləri ölkənin belə sürətli və dayanıqlı inkişafını əngəlləmək, özlərinin geosiyasi və geoiqtisadi maraqlarını təmin etdirmək üçün daima çalışırlar ki, Azərbaycanda sosial, siyasi qarşıdurmalarla yanaşı, həm də dini qarşıdurma yaransın. Onlar üçün "bulanıq suda balıq tutmaq" prinsipini həyata keçirmək, nəyin bahasına olursa olsun öz maraqlarını reallaşdırmaq, Azərbaycanda xaos yaratmaq, bununla da özlərinin lazımlıq dərəcəsini yüksəltmək hər şeydən vacibdir.

Bu baxımdan öz ölkələrində qadağan olunmuş radikal dini cərəyanları Azərbaycana transfer etmək, bu ölkədə radikal dini cərəyanın özəklərini yaratmaq, bununla da xaos və qarşıdurmaya cəhd etmək istəyən qüvvələrin qarşısını Azərbaycan dövləti qətiyyət və kəskinliklə alır. Dini dözümlülük haqqında Əli Həsənov öz kitabında belə yazır: "Azərbaycan Cənubi Qafqazda həm də xristianlıqla islamın sərhədlərinin bitdiyi və sivilizasiyaların qovuşduğu, müxtəlif millətlərin, dinlərin və mədəniyyətlərin bir arada inkişaf etdiyi, dini dözümlülüyün hökm sürdüyü coğrafi məkan olaraq, öz multikultiralist və tolerant cəmiyyəti, sabit ictimai mühit ilə seçilir. Bu istiqamətdə ölkə rəhbərliyinin yürütdüyü ardıcıl siyasət ölkənin regionda geosiyasi nüfuzunu artırmaqla yanaşı, həm də Cənubi Qafqaz və Xəzər hövzəsində sabitlik və təhlükəsizliyin təmin olunmasına ciddi təsir göstərir. Bütün bunlar da Azərbaycanın xarici aləmlə geosiyasi tərəfdaşlığına müsbət təsir göstərən əsas amil hesab olunur". (Bax, s. 146)

Azərbaycanın geosiyasi nüfuzunu artıran, onun geosiyasi etibarlılığını və çəkisini yüksəldən amillərdən biri də etnik tolerantlığın, yaxud etnik dözümlülüyün olmasıdır. Belə ki etnik kimliyindən asılı olmayaraq hərə öz dilində təhsil ala, dövlət quruculuğunda təqib olunmadan, aşağılanmadan, Azərbaycanın iqtisadi, mədəni, siyasi həyatında fəal iştirak edə, istədiyi siyasi partiyaya üzv, yaxud onun təsisçisi ola, yaxud etnik məsələləri qabartmadan kütləvi informasiya vasitələrinə rəhbərlik edə, dövlətin seçkili qurumlarında namizədliyini irəli sürə və seçilə, təyinatlı vəzifələrdə yüksək məmur yeri tuta bilər. Bunun üçün yetərlidir ki, vətəndaşlıq mövqeyin güclü olsun, azərbaycançılıq və bundan irəli gələn milli ideya birliyinə sadiq olsun, etnik separatizm və bölücülüklə məşğul olmasın.

90-cı illərdə bir sıra şəxslər etnik bölücülüklə məşğul olmağa çalışsalar da, elə öz soydaşları tərəfindən bu separatizm qətiyyətlə rədd edildi və onlar tərəfindən, eyni zamanda dövlət qurumlarının fəal və vaxtında müdaxiləsindən sonra tərksilah məhkəmə önünə çıxarıldılar və layiqli cəzalarını aldılar. Bu hadisə zamanı Heydər Əliyevin atdığı addımlar, soyuq və düşünülmüş məntiqlə verdiyi qərarlar, eyni zamanda bölücülüyü yayan və təbliğ edənlərə qarşı amansız mübarizəsi yerindəcə və yetərincə oldu və üç-dörd nəfərin ortaya atdığı separatizm birdəfəlik kökündən kəsildi.

Əslində, bu o zaman idi ki, Azərbaycan bir çox dövlətlərlə böyük neft sazişi imzalamaq ərəfəsində idi və bəzi qlobal güclərə Azərbaycanın müstəqil neft sazişi imzalamaq sərf etmirdi, bunun üçün də müxtəlif yollar və üsullardan istifadə edirdi ki, o cümlədən bölücülüyü və separatizmi ortalıqla bunun qarşısını almaq, bu sazişi imzalamaq istəyən şirkətlərə dolayısı ilə bildirmək istəyirdilər ki, Azərbaycanda geosiyasi etibarlılıq yoxdu və sizin buraya cəlb etdiyiniz və qoyduğunuz sərmayələr nəinki gəlir verə, hətta bu yatırım bata bilər və siz burada heç bir şey qazana bilməzsiniz. Bir sözlə anlatmaq istəyirdilər ki, nə qədər gec deyil, buralardan çəkilin.

Bir qədər gec də olsa, yalnız Heydər Əliyevin ağır və uzun sürən mübarizəsindən, onun etibarlılıq qarantını alandan sonra 1994-cü il 20 sentyabrda böyük neft sazişi imzalandı. Görürsünüzmü, hətta bəziləri heç fikirləşmədən hansı beynəlxalq güclərin alətinə çevrilirlər. Bu baxımdan Azərbaycan dövlətinin vətəndaşlarına verdiyi hüquqlar, onların milli kimliyinin dövlət quruculuğunda əsas götürülməməsi, yalnız insani keyfiyyətlərinin, savadlı və ziyalı, məntiqli, işgüzar kadrların önə çəkilməsi diqqətəlayiqdir.

Ölkədə Heydər Əliyev tərəfindən irəli sürülən və dönmədən həyata keçirilən azərbaycançılıq ideologiyası belə halların qarşısını tamamilə kəsdi, etnik qarşıdurmanı və bölücülüyü ləğv etdi, özünün beynəlxalq nüfuzunu, geosiyasi etibarlılığını və geosiyasi çəkisini daha da artırdı. Müəllif yazır: "Tədqiqatçılar üstün geosiyasi resursları sırasına, həmçinin azərbaycanlıların ölkədaxili və beynəlxalq aləmdə nümayiş etdirdiyi vətəndaş birliyini, hakimiyyətin siyasətinə xalqın etimadını və dəstəyini, milli maraqların və ölkədaxili sabitliyin qorunması üçün əhalinin, xüsusən də ziyalıların nümayiş etdirdiyi güclü milli iradəni, vətəndaş əzmini və dövlətçilik təfəkkürünü və s. aid edirlər". (Bax, s.146)

Müəllifə görə geosiyasi etibarlılığın daha bir amili onun rəhbərinin, yaxud rəhbər işçilərinin qazanılmış reputasiyası, təsdiq olunmuş nüfuzu, daxildə və beynəlxalq aləmdə nümayiş etdirdiyi pozitiv, aktual, yaradıcı fəaliyyətidir.

Belə ki, liderin nüfuzunun artmasına səbəb sözübütövlüyü, daxildə və beynəlxalq aləmdə Azərbaycan dövləti adından götürdüyü öhdəlikləri dönmədən yerinə yetirmək, tərəfdaşlığa və əməkdaşlığa önəm vermək, xarici aləmdə bağladığı müqavilələrə sadiq qalmaq, idman, iqtisadi, mədəni sahələrdə, beynəlxalq sərgilərdə keçirdiyi tədbirlərin yüksək keyfiyyətinə cavab verməsi, eyni zamanda dövlət başçısının komandasının bütün tədbirlərə yüksək səviyyədə hazırlaşması və həyata keçirməsi, məsul olduğu, həyata keçirdiyi tədbirləri məsuliyyətlə keçirməsi və onların təhlükəsizliyinə cavabdeh olması və sairədir.

Məsələn, Birinci Avropa Oyunlarının Azərbaycanda keçirilməsi üçün İlham Əliyevin Avropa Olimpiada Komitəsi və ölkələri qarşısında dövlət adından götürdüyü öhdəliyi yüksək keyfiyyətlə yerinə yetirmiş, Azərbaycan dövlətinin adını, geosiyasi nüfuzunu daha da möhkəmlətmişdir. Eləcə də, bütün beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etmiş Azərbaycan dövlətinin rəhbərinin yüksək hazırlığı beynəlxalq şirkətlərin, qurumların, dövlətlərin qarşısında cəlbediciliyini nəinki artırır, həm də onun işgüzarlığını bir daha sübut edir.

Eyni zamanda, dövlət başçısının daxildə apardığı dönməz siyasət, həyata keçirdiyi demokratik, siyasi islahatlar, vətəndaş cəmiyyətinin inkişaf etdirilməsi, bu islahatların beynəlxalq normalara cavab verməsi, yaranan mənfi tendensiyanın dərhal aradan qaldırılması, insan haqlarına hörmətlə yanaşması və onların qorunması, qanunlara hörmət edilməsi və onlara kimliyindən asılı olmayaraq əməl edilməsi, hüquqi dövlətin yaranması üçün dönməz çalışması dövlətin geosiyasi etibarlılığını və çəkisini artırır, onun nüfuz dairəsini daha da genişləndirir.
Ardı var

96 yaşlı müharibə veteranı: Ulu öndər Heydər Əliyevdən gördüyümüz diqqət və qayğını indi Prezident İlham Əliyevdən görürük (VİDEO)
96 yaşlı müharibə veteranı: Ulu öndər Heydər Əliyevdən gördüyümüz diqqət və qayğını indi Prezident İlham Əliyevdən görürük (VİDEO)
Azərbaycan xalqı Heydər Əliyev kimi dühanı yetişdirdiyi üçün xoşbəxtdir - Əflatun Amaşov
Azərbaycan xalqı Heydər Əliyev kimi dühanı yetişdirdiyi üçün xoşbəxtdir - Əflatun Amaşov
Azərbaycan XİN 9 May Qələbə Günü ilə bağlı bəyanat yayıb
Azərbaycan XİN 9 May Qələbə Günü ilə bağlı bəyanat yayıb
Loading Bars
Xəbər lenti
96 yaşlı müharibə veteranı: Ulu öndər Heydər Əliyevdən gördüyümüz diqqət və qayğını indi Prezident İlham Əliyevdən görürük (VİDEO)
Azərbaycan xalqı Heydər Əliyev kimi dühanı yetişdirdiyi üçün xoşbəxtdir - Əflatun Amaşov
Azərbaycan aprel ayında “OPEC plus” üzrə öhdəliyini yerinə yetirib
FHN küləkli hava şəraiti ilə bağlı əhaliyə müraciət edib
Moskvada hərbi parad keçirilir
Mingəçevir Dövlət Universitetində 9 May - Qələbə Gününə həsr olunan konfrans keçirilib
Mingəçevir Dövlət Universitetinin bir qrup əməkdaşı ailələrində ziyarət edilib (FOTO)
Böyük Vətən müharibəsi veteranları ilə görüş keçirilib (FOTO)
Azərbaycan Sənaye Korporasiyası ağacəkmə aksiyası keçirib (FOTO)
Göygöl Milli Parkının ərazisinə balıq körpələri buraxılıb (FOTO)
Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatına avtomobil hədiyyə edilib (FOTO)
Türkiyə səfiri Azərbaycan xalqını təbrik edib
100-dən çox diaspor könüllüsü və gənci “Heydər Əliyev və Azərbaycan diasporu” mövzusunda keçirilən konfransa qatılıb
Azərbaycan XİN 9 May Qələbə Günü ilə bağlı bəyanat yayıb
Əfqanıstanda silahlı qarşıdurmada yeddi polis öldürülüb
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva rəsmi "İnstagram" hesabında faşizm üzərində Qələbə Günü münasibətilə paylaşım edib (FOTO)
Bu gün sonuncu Qədr gecəsidir
Los-Ancelesdə Azərbaycanın faşizm üzərində qələbəsindəki roluna dair film hazırlanıb (VİDEO)
Papua-Yeni Qvineyada torpaq sürüşməsi nəticəsində 15 nəfər ölüb
Şirvan şəhərində "Opel" yanıb
Malayziyada ölkə daxilində səyahət etmək və əksər sosial tədbirlər qadağan ediləcək
Kolumbiyada etiraz aksiyaları zamanı 550-ya yaxın insan itkin düşdü
Yunan-Roma güləşçimiz Rafiq Hüseynov "Tokio-2020" Yay Olimpiya Oyunlarına lisenziya qazanıb
Nyu-Yorkun Tayms-skver meydanında atışma baş verib
Dünyada ötən sutka koronavirusa 817 mindən çox yoluxma qeydə alınıb - ÜST
Bakıda bədii gimnastika üzrə Dünya Kubokunun iştirakçıları üçün hər cür şərait yaradılıb - amerikalı idmançı
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 28 896 nəfər sağalıb
"Bavariya" ardıcıl 9-cu dəfə futbol üzrə Almaniya çempionu oldu
Daşkəsən polisi şəhid ailələrinə bayram sovqatları paylayıb
Əfqanıstanda məktəbin qarşısında partlayışlar olub, çoxlu sayda ölən var
Mingəçevir Dövlət Universitetində “Dahi Azərbaycanlı” sənədli filmi nümayiş etdirilib (FOTO)
Azərbaycanda 9 May - faşizm üzərində Qələbə Günü qeyd olunur
Azərbaycanda bayram tətili başlayıb
Mayın 16-dək Azərbaycanda ictimai nəqliyyat işləməyəcək
Bakıda bağlı qapı arxasında qalan iki azyaşlı xilas edilib
Milli Gimnastika Arenasının zalı heyrətamiz dərəcədə gözəldir - rusiyalı idmançı
Mingəçevir Dövlət Universitetində “İşğaldan azad olunmuş Azərbaycan ərazilərinin ekoloji vəziyyəti” mövzusunda nəzəri-praktiki seminar keçirilib (FOTO)
Ramazanın 26-cı gününün duası - İmsak və iftar vaxtı
İran yük avtomobilləri Qarabağa yük daşımır - İran səfirliyi
Mingəçevir Dövlət Universitetinin tələbə gəncləri ulu öndər Heydər Əliyevə həsr olunmuş tədbir keçirib (FOTO)
Bakıda bədii gimnastika üzrə Dünya Kubokunun qalib və mükafatçılarının mükafatlandırılma mərasimi keçirilib (FOTO)
Ramazan bayramı ilə əlaqədar may ayı üzrə pensiyaların ödənişi vaxtından əvvəl başa çatdırılıb
Gimnastlarımız üç halqa və iki cüt gürzlərlə hərəkətlərdə Dünya Kubokunun finalına çıxıb (FOTO)
Bu gün Şuşa azaddır və bir daha bizdən ayrılmayacaq - Şuşa sakini danışır
MDU-da ümummilli lider Heydər Əliyevə həsr olunan mühazirələr keçirilib (FOTO)
Mingəçevir Dövlət Universitetinin əməkdaşları şəhid ailələrini ziyarət ediblər
Liderlik zirvəsini fəth edən Dahi
Bakıda əhaliyə göstərilən ödənişli xidmətlərin dəyəri azalıb
Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Albert Aqarunovun xatirəsi yad edilib
Azərbaycan gimnastları çox güclüdür - Qazaxıstanlı gimnast
Qarabağ Dirçəliş Fondu əlavə dəyər vergisindən azad olunub
Bakıdakı Dünya Kuboku mənim ən sevimli yarışlarımdan biri oldu - Zöhrə Ağamirova
1992-ci il 8 mayında Şuşa satqınlığın və xainliyin qurbanı oldu - Deputat
Dövlət Neft Şirkətinin strukturu təkmilləşdirilir
TRT Qarabağla bağlı sənədli film hazırlayır
Dünya Kubokunda gürzlərlə hərəkətlərdə finalçılar müəyyənləşib
Aİİ-də “Ulu öndər Heydər Əliyevin Azərbaycanın inkişafı naminə xidmətləri” mövzusunda videokonfrans keçirilib (FOTO)
Azərbaycan gimnastı Zöhrə Ağamirova Dünya Kubokunda finala çıxıb
Bakıda təhsil müəssisələrinin tikintisi, təmiri və bərpasına iyirmi milyon manat ayrıldı - SƏRƏNCAM
Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycan xalqı və dövləti qarşısında misilsiz xidmətləri var - Tahir Budaqov
Prezident İlham Əliyev Şuşada yeni ümumtəhsil məktəbinin tikintisinə üç milyon manat ayırdı
Yol qovşağında yenidənqurma işləri aparılır (FOTO)
AQTA quş qripi ilə bağlı Dövlət Gömrük Komitəsinə müraciət edib
Şuşada istilik təchizatının qurulması üçün bir milyon manat ayrıldı - SƏRƏNCAM
Bakıda bizi mehribanlıqla qarşılayırlar - Ukraynalı gimnast
Qələbənin 76-cı ildönümü münasibətilə Azərbaycan Ordusunda iməcilik keçirilib (FOTO/VİDEO)
Ro-Pax tipli "Azərbaycan" gəmi-bərəsi Qazaxıstana çatıb (FOTO)
Hava şəraiti ilə bağlı gəmilərə XƏBƏRDARLIQ edildi
Suvarmada olan çətinliklərin aradan qaldırılması ilə bağlı tapşırıq verilib (FOTO)
"Azəriqaz" bayram günlərində də fəaliyyətini davam etdirəcək
Mayın 16-na olan USD/AZN rəsmi məzənnəsi
Tibb müəssisələrində yoxlamalara başlanılıb
Lənkəranda 50 hektardan çox sitrus bağı salınıb (FOTO)
Müdafiə Nazirliyi Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşa şəhəri ilə bağlı VİDEO hazırlayıb
İkinci Dünya müharibəsi iştirakçılarına birdəfəlik maddi yardım ödənilib
Yaxın 3 ayda müəllimlərin sertifikasiyası gözlənilmir - RƏSMİ
Növbəti illərdə şagird sayında azalmalar ola bilər - Təhsil naziri
“Azərpambıq ASK” MMC-nin işi məhkəməyə göndərildi
Azərbaycanda peyvənd olunan təhsil işçilərinin sayı açıqlanıb
Saatlıda karantin qaydalarını pozan çayxana aşkarlanıb
Xəzər rayonu rəhbərliyi və ictimaiyyət nümayəndələri Binədə yeni qurulan Şəhidlər xiyabanını ziyarət ediblər (FOTO)
Azərbaycanda COVID-19-a qarşı peyvənd olunanların SAYI açıqlanıb
Azərbaycanda 1720 nəfər COVID-19-dan sağalıb, 649 nəfər yoluxub
Əyani tədrisin qismən bərpa olunması qərarı aparılan təhlillərdən sonra verilib - Nazir
Şuşa alimlərin, sənətkarların doğulub boya-başa çatdığı elm və mədəniyyət mərkəzidir - Komitə sədri
“Azər-Türk Bank” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin səhmdarlarının nəzərinə
120 minə yaxın təhsil işçisi vaksinasiyadan keçib
Bu il 50 mindən artıq müəllimliyə namizəd işə qəbulla bağlı müsabiqəyə qatılacaq - Emin Əmrullayev
Energetika Nazirliyi Ulu Öndərin anadan olmasının 98-ci ildönümü münasibətilə ağacəkmə aksiyası keçirib (FOTO)
Şəhid ailələri və müharibə əlillərinə daha 40 mənzil təqdim olundu (FOTO)
X-XI siniflər hələ də distant formada tədrisə davam edəcək - Təhsil naziri
Bədii gimnastika üzrə Dünya Kubokunun ikinci günündə maraqlı anlar (FOTO)
Naxçıvan Qarnizonu Qoşunlarında gənc əsgərlərin andiçmə mərasimləri keçirilib (FOTO/VİDEO)
Azərbaycan gimnastlarının Dünya Kubokunun ikinci günündə NƏTİCƏLƏRİ (FOTO)
Bakıda yarışlar hər zaman ən yüksək səviyyədə keçir - Sloveniyalı gimnast
Külək və yağışla bağlı XƏBƏRDARLIQ
Vətən müharibəsində şəhid olmuş hərbi qulluqçuların yenilənmiş SİYAHISI
Qalib Sərkərdə strategiyasının əməli sübutu – qalibiyyətə aparan möhtəşəm yol
Sənaye və məişət tullantıları ilə bağlı 650 nəfər barəsində tənbeh tədbiri görülüb
Artıq 8 may ağrısı ilə deyil, 8 noyabr qüruru ilə yaşayırıq – Politoloq
Bütün xəbərlər