İnsana zəhərli təsir göstərən GMO bitkilər: Azərbaycanda yeni araşdırmalara başlanacaq

İnsana zəhərli təsir göstərən GMO bitkilər: Azərbaycanda yeni araşdırmalara başlanacaq

Azərbaycan, Bakı, 30 iyul /Trend, müxbir İlhamə İsabalayeva/

Bu ilin sonunda Azərbaycanın bəzi regionlarında təsərrüfatlarda genetik modifikasiya olunmuş (GMO) bitki toxumlarından istifadə vəziyyətini yoxlamaq üçün araşdırmalara başlanacaq.

Bunu Trend-ə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Genetik Ehtiyatlar İnstitutunun direktor müavini, Genetik Modifikasiya Olunmuş Bitkilər üzrə Ekspert Şurasının sədri, biologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Mehrac Abbasov deyib.

Şura sədrinin sözlərinə görə, monitorinqləri Gəncə-Qazax və əsas iri taxılçılıq təsərrüfatları olan Şəki-Zaqatala bölgəsində aparmaq planlaşdırılır: "Dünyada GMO məhsullar əsasən qarğıdalı və soya bitkiləri olduğundan monitorinq zamanı da həmin məhsullar üzrə yoxlamalar aparılacaq. Güman etmirik ki, meyvə bitkisində GMO olsun. Ona görə də əsasən qarğıdalı və soya bitkiləri üzrə monitorinq aparacağıq. Dünyada kartof, pomidorun da genetik modifikasiya olunmuşları var, bazara çıxarılır. Amma GMO pomidorlar çox satılmadı, ona görə də bazarlardan yığışdırıldı. Amma Azərbaycanda pomidorlar üzrə monitorinq aparmamışıq. Pomidor, kartofdan da nümunələr götürməyi fikirləşirik, amma onların GMO olacağı barədə ehtimallar çox azdır. Hesab etmirik ki, Azərbaycanda əkilən bu məhsullar GMO-dur".

M.Abbasov qeyd edib ki, təsərrüfatlarda GMO bitki toxumlarından istifadə vəziyyətini yoxlamaq məqsədilə ötən il Quba-Xaçmaz, Lənkəran-Astara, Şəki-Zaqatala bölgələrində ilk monitorinq aparılıb. Lakin araşdırma zamanı belə toxumlar aşkarlanmayıb: "Biz yoxlamalar zamanı belə materiala rast gəlmədik. Ola bilsin ki, başqa rayonlarda belə toxumlar var, amma biz bunu yoxlamamışıq və təsdiq etməmişik".

Şura sədrinin sözlərinə görə, "Toxumçuluq haqqında" qanuna, eləcə də digər qanunlara əsasən, Azərbaycanda fermer öz əkin sahəsində istədiyi toxumu əkə bilməz: "Onlar Azərbaycandakı elmi tədqiqat institutlarında alınan toxumlardan istifadə etməlidirlər. Çünki həmin toxumlar 100 faiz GMO olmur".

M.Abbasov bildirib ki, xaricdən gətirilən toxumlar isə qanunvericiliyə uyğun olaraq gömrük məntəqələrində yoxlanılır. Yoxlama zamanı həmin toxumların GMO olduğu aşkarlanarsa, onlar geri qaytarılmalıdır: "Qanunla belə olmalıdır, amma kimsə Gürcüstana, Türkiyəyə gedib çantasında nə isə toxum gətirirsə, o zaman ehtiyatlı olmaq, həmin toxumun sertifikatına baxmaq lazımdır. Əgər sertifikatda GMO yazılıbsa, onu əkməsinlər. Yaxud sertifikat yoxdursa, özləri həmin toxumdan şübhələnirlərsə, o zaman bizim instituta müraciət edə bilərlər. Biz tez bir zamanda həmin toxmun GMO olub-olmadığını müəyyənləşdirə bilərik".

İnstitutun direktor müavini deyib ki, GMO məhsullar quraqlığa, xəstəliyə davamlı olduğundan, yaxşı məhsul verdiyindən bütün dünyada fermerlər onları əkməyə üstünlük verirlər. Bu baxımdan əsasən qarğıdalı və soyaya daha çox üstünlük verilir: "Ancaq GMO ilə hibrid edilmiş bir qarğıdalı sortu 1-2 il, əsasən də bir il əkilir və yüksək məhsul alınır. Növbəti il həmin məhsuldan toxum götürmək mümkün olmur. Ona görə də fermerlər çalışırlar ki, hibrid toxum əksinlər və bir il yüksək məhsul götürsünlər".

M.Abbasov əlavə edib ki, məhsulların GMO olub-olmadığını adi gözlə, yaxud morfoloji əlamətlərinə görə müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Bunun üçün mütləq genetik analiz aparılmalı və onun GMO olub-olmadığı müəyyənləşdirilməlidir.

Azərbaycan Tibb Universitetinin Tibbi profilaktika və tibbi biologiya fakültəsinin dekanı, tibb elmləri namizədi Aydın Məmmədov isə Trend-ə bildirib ki, GMO yeyinti məhsullarının insan orqanizminə iki əsas zərəri var. Bunların birinci toksiki, yəni zəhərli təsirdir.

Alim qeyd edib ki, genləri dəyişdirildikdə məhsula xəstəliklərlə, ziyanvericilərlə mübarizə aparılması və məhsuldarlığın yüksəldilməsi üçün müxtəlif canlıların - ya həşəratların, ya da bitkilərin genləri vurulur. Bunun nəticəsində həmin məhsulda yeni zülal sintez olunur ki, insan orqanizmi də onu yaxşı həzm edə bilmir. Bu səbəbdən həmin məhsullar insana zəhərli təsir göstərir. Digər tərəfdən, həmin zülal orqanizm üçün yeni olduğundan və o, yeyinti məhsulunun tərkibində ənənəvi qaydada sintez edilmədyindən insana allergik təsir göstərərək müxtəlif allergik xəstəliklərin yaranmasına səbəb olur.

A.Məmmədov deyib ki, bu təsirlər həm də bitkinin tərkibində genlərin dəyişdirilməsi həddinin hansı səviyyədə olmasından asılı olaraq özünü göstərir: "Orqanizmdə yad, zərərli maddələrlə mübarizə aparan əsas orqan qaraciyərdir. Onun bir funksiyası da antitoksik, yəni orqanizmə daxil olan zəhərli toksiki maddələrin zərərsizləşdirilməsidir. GMO yeyinti məhsullarının qəbulu nəticəsində bu funksiyalar pozulur, qaraciyərə əlavə yüklər düşür. Onda qaraciyər bunların öhdəsindən gələ bilmir və orqanizmdə ümumi zəhərlənmə əlamətləri yaranır. Bundan sonra da orqanizmdə müqavimətin pozulması səbəbindən müxtəlif patoloji hallar, xəstəliklər yarana bilər".

Dekan bildirib ki, bu amilləri nəzərə alan inkişaf etmiş ölkələr GMO məhsulları qadağan edib və ya məhsulların tərkibində genlərin dəyişdirilməsinin doza həddini məhdudlaşdırıblar. Həmin ölkələrdə ticarət obyektlərində belə məhsulların üzərində onun tərkibində GMO-nun olması və genlərinin dəyişdirilməsi həddi qeyd edilir. Bioloji yeyinti məhsulları adlanan belə məhsulların qiymətləri də təbii yeyinti məhsullarından xeyli ucuz olur.

A.Məmmədovun sözlərinə görə, GMO yeyinti məhsullarının satışına, istehsalına qadağa qoyulması və məhdudlaşdırılması ölkələrin kənd təsərrüfatının inkişaf səviyyəsindən asılıdır. Kənd təsərrüfatı inkişaf etmiş ölkələrdə həmin məhsulların satışı və istifadəsi məhdudlaşdırılır və ya qadağan edilir.

Azərbaycan əhalisi 4 ayda alış-verişə 12 milyard manat xərcləyib
Azərbaycan əhalisi 4 ayda alış-verişə 12 milyard manat xərcləyib
Azərbaycanda yüksək maaş verilən sahələr açıqlandı
Azərbaycanda yüksək maaş verilən sahələr açıqlandı
“InvestAZ”dan dünya maliyyə bazarları ilə bağlı həftəlik analiz
“InvestAZ”dan dünya maliyyə bazarları ilə bağlı həftəlik analiz
Loading Bars
Xəbər lenti
Azərbaycanın qaz ixracı 80 faizə yaxın artıb
"Aeroflot" Türkiyəyə bilet satışını dayandırıb
Ombudsman Səbinə Əliyeva Gürcüstanın Xalq Müdafiəçisinə müraciət edib
İki güləşçimiz Avropa çempionatının finalına yüksəlib
Xaçmaz rayonunda Zəfər parkı inşa edilir (FOTO)
Ermənistan “bir tük də qənimətdir” prinsipi ilə yenə KTMT-dən mədət umur
Dələduz iş başında yaxalanıb
Regional rəqəmsal hökumət portalının ilkin versiyası hazırlanıb
Azərbaycan neft ixracını azaldıb
Dünyada ən çox satılan avtomobillər hansılardır?
Bakı Baş Gömrük İdarəsində əməliyyat: Vəzifəli şəxslər rüşvət alarkən saxlanıldı
Hikmət Hacıyev Brüsseldə NATO-nun Baş katibinin müavini ilə görüşüb (FOTO)
Qubada qardaşlar çaya düşüb, biri ölüb
“Yüksəliş” müsabiqəsi iştirakçıların məlumat bazasını yaratdı
Teledərslərin mayın 18-nə olan cədvəli
Ölkəmizin uğurlarına qısqanclıqla yanaşanlar dost ölkələrlə münasibətlərimizi pozmağa cəhd göstərirlər - Deputat
Bakıda küçə və prospektlərdə sıxlıq var - BNA (FOTO)
Tovuzda 10 yaşlı qızın qətlində təqsirləndirilən şəxsin məhkəməsi başladı
Gürcüstandakı insident tamamilə məişət zəminində baş verib - Arzu Nağıyev
Bakı-Sumqayıt qatarının hərəkət cədvəli dəyişir (FOTO)
Səhiyyə sisteminin transformasiyası proqramı hazırlanır - TƏBİB
Mayın 18-nə USD/AZN rəsmi məzənnəsi
Gömrük Akademiyası və Baş Prokurorluğun Elm-Tədris Mərkəzi birgə təlimlərə başladı
Naxçıvan Qarnizonu Qoşunlarında növbəti komanda-qərargah təlimi başlayıb (FOTO/VİDEO)
Milli Məclisin nümayəndə heyəti İtaliyaya rəsmi səfərə gedib
Ermənistanın müharibə cinayətləri ilə bağlı beynəlxalq təşkilatlara 400-ə yaxın müraciət ünvanlanıb - Nazir
Təhsil haqqı xərclərinin dövlət tərəfindən ödənilməsi üçün müraciətlər bu tarixdən aktivləşir
AZAL mülki aviasiya sahəsində yüksək beynəlxalq təhlükəsizlik tələblərinə cavab verdiyini bir daha təsdiq etdi
2100-ə yaxın məhkum cəzadan tamamilə azad edilib - Ədliyyə naziri
277 nəfər buraxılış imtahanına gəlməyib - DİM
Dövlət Komitəsi erməni diasporunun Lüksemburqda törətdiyi təxribatla bağlı açıqlama yayıb
Müslüm Maqomayevin tuncdan heykəli bir aya hazır olacaq - Trend TV-nin REPORTAJI
Azərbaycanda COVID-19-a qarşı peyvənd olunanların SAYI açıqlanıb
DİM buraxılış imtahanlarının nəticələrini elan etdi
Azərbaycanda 426 nəfər koronavirusa yoluxub, 13 nəfər vəfat edib
Bakıda ilk dərs günündə məktəblərdə davamiyyət 80 faiz təşkil edib - BŞTİ
Bakıda heroin alverçisi yaxalandı (FOTO/VİDEO)
18 yaşdan yuxarı 300-ə yaxın şəxsə peyvənd vurulub
Azərbaycan ordusunun genişmiqyaslı təlimləri revanşist qüvvələrə mesaj olacaq - Ekspert
Ötən gün yol qəzalarında 4 nəfər ölüb
Ermənistan-Azərbaycan sərhədində vəziyyətin gərginləşməsi üçün heç bir səbəb yoxdur - Lavrov
Müdafiə naziri təlimlərin gedişi barədə məruzələri dinləyib
ÜGT-nin Avropa regionunda “köklü dəyişmə yaradan texnologiyalar” mövzusunda seminarı keçirilir (FOTO)
Multikulturalizm Mərkəzi “Həqiqətin onomastikası” kitabını nəşr edib
AXC-Müsavat cütlüyünün xəyanəti ermənilərin torpaqlarımızı işğal etməsini asanlaşdırdı - Deputat
“Nar” komandası “Breyn Rinq” yarışının yarımfinalına çıxdı
Qəzzadan İsrailə atılan raket yaşayış binasına düşüb - Yaralılar var
Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtında yeni tarix yazıldı
Yığmamız dünya birinciliyinə qatılacaq
Unibank yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur
DİN Sumqayıtda polis serjantından rüşvət tələb edilməsi iddialarına cavab verdi
Azərbaycanda qızıl və gümüş bahalaşıb
40 yaşlı kişi özünü evində turnikdən asıb öldürdü
Türkiyə-Azərbaycan Parlamentlərarası Dostluq Qrupunun rəhbəri Bakıya gəlib (FOTO)
Maştağada toy yarımçıq dayandırıldı, 40 nəfər cərimələndi (FOTO/VİDEO)
Əkinlərini düzgün bəyan etməyən fermerlər subsidiyadan məhrum olunacaq - Nazirlik
TAC MMC əməkdaşları iş yerlərində vaksinasiya olunub
Bu il Formula 1 zamanı bulvar bağlanmayacaq - Bakı Şəhər Halqası
Şuşada “Xarıbülbül” festivalının keçirilməsi mühüm siyasi və mədəniyyət hadisəsidir - Rauf Əliyev
Avropa bankı Azərbaycan qazının Bolqarıstana nəqlini nəzərdə tutan layihə üçün iki kredit tranşı ayırıb
Azərbaycan əhalisi 4 ayda alış-verişə 12 milyard manat xərcləyib
Putin Qarabağla bağlı üçtərəfli razılaşmaların icrasına alternativ görmür - Peskov
İranda koronavirusdan ölənlərin sayı 77 mini ötüb
Sabahdan Azərbaycanda "Sputnik V” vaksinindən istifadə başlanılacaq
TAP vasitəsilə hidrogen tədarükü üzrə investisiya təklifi təqdim olunub
Lüksemburq rəsmiləri erməni lobbisinin təsiri altındadır - Naqif Həmzəyev
Sabahın hava proqnozu açıqlanıb
“Xarıbülbül” festivalı Azərbaycan mədəniyyətinin zənginliyini dünyaya nümayiş etdirdi
"SOCAR Energy Ukraine" premium yanacağın satışını bərpa edib
Azərbaycanda yüksək maaş verilən sahələr açıqlandı
Azərbaycanda 13 mindən çox müəllim iş yerini dəyişmək istəyir
Sabah güclü külək əsəcək
Təlimlərdə xəritə üzərində tapşırıqlar icra olunur (VİDEO)
Ağdamın Çıraqlı kəndində ermənilərin dağıtdığı elektrik təsərrüfatı yenidən qurulub (VİDEO)
Millət vəkili Könül Nurullayeva növbəti vətəndaş qəbulunu keçirib (FOTO)
“InvestAZ”dan dünya maliyyə bazarları ilə bağlı həftəlik analiz
Ulu öndər Heydər Əliyevin anadan olmasının 98-ci ildönümünə həsr olunmuş Elmi konfransların qalibləri müəyyənləşib (FOTO)
FHN yanğınla bağlı əhaliyə müraciət edib (VİDEO)
SOCAR-ın Kulevi terminalında daha bir çən tikilir
Kaspersky: Azərbaycandakı kompyuterlərin 42%-də hələ də Windows 7 istifadə olunur
Toyların keçirilməsi hansı halda mümkün ola bilər? - Komitə sədri açıqladı
Azərbaycan kəndlərində ilk dəfə GPON texnologiyası əsasında şəbəkə qurulur (FOTO)
Bakıdakı məhşur restoran nöqsanlara görə bağlandı
SOCAR-ın Gürcüstandakı neft terminalından bitum məhsulları yola salınacaq
İrandan Azərbaycana narkotik keçirmək istəyən 5 nəfər saxlanılıb (FOTO)
Son 4 ayda 9 mindən çox piyada cərimələnib
Ali məktəblərdə yaz imtahan sessiyası distant keçiriləcək
"Cənub Qaz Dəhlizi"nin genişlənməsi dayanıqlı bazar tələbindən asılı olacaq - Avropa Komissiyası
Xəzərdə qazma qurğusunun modernləşdirilməsi başa çatıb
3 ayda baş verən yol qəzalarında 125 nəfər ölüb - BDYPİ
Gəncə qatarı Bakı-Sumqayıt xəttinə əlavə edilib
2030-cu ilə qədər piyada zonaları genişləndiriləcək - Yeni layihə hazırlanıb
Bakıda marşrut avtobuslarının 50 faizi yenilənib - Agentlik sədri
ADU-da "Azərbaycan və Çin gəncləri: dünən, bu gün, sabah" adlı seminar keçirilib
Bakıda 240-a yaxın küçə və prospektdə dəyişiklik ediləcək - Vüsal Kərimli
Tərtərdə qadını öldürən şəxsin işi məhkəməyə göndərildi
Qəbələnin Nic qəsəbəsində yeni məktəb binasının tikintisinə 1,5 milyon manat ayrılıb - SƏRƏNCAM
Azərbaycan Prezidenti: Ermənistan tərəfi sərhədin dəqiqləşdirilməsi prosesinə qeyri-adekvat reaksiya nümayiş etdirir
Prezident İlham Əliyev Qəbələdə yol tikintisinə 5 milyon manat ayırıb
Astarada apteki qarət edən şəxs saxlanılıb
Bütün xəbərlər