Kapital bazarı inkişafda bank bazarını üstələyir - Təhlil

Kapital bazarı inkişafda bank bazarını üstələyir - Təhlil

Bakı. Trend:

Azərbaycanın maliyyə xidmətləri sektorunda ən böyük artım kapital bazarında müşahidə olunur.

Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının (Palata) açıqladığı bu ilin altı ayı üzrə hesabatın analizi göstərir ki, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə artım 2,4 dəfənin üstündədir. Əslində Palatadan başlamış bu sahədə fəaliyyət göstərən bütün qurumlaradək infrastruktur tam formalaşıb və istənilən həcmdə əməliyyatların aparılması üçün sistem tam hazırdır. Yeganə zəif nöqtə isə korporativ bazar və kütləvi səhm buraxılışları üzrə gözləntilərin vaxtının qeyri-müəyyənliklə uzanmasıdır. Bu isə daha çox özəl sektordakı şirkətlərin bazara çıxmağa hazır olmamasına bağlıdır.

Milyonluq dövriyyə milyarda keçdi

Beləliklə, bazarın 2016, 2017 və 2018-ci ilin ilk yarımillərinin müqayisəsi göstərir ki, bank sektorunun böhranından sonra alternativ maliyyə mənbəyi kimi və alətlərin çeşidi baxımından kapital bazarı mühüm əhəmiyyət daşıyır. Buna görə də Palata bazarın iştirakçı və tənzimləyici qurumlarını səfərbər edərək, sistemi işlək formaya salmaq üçün tapşırıqlar verdi. Təbii ki, devalvasiyadan sonra inflyasiyanı cilovlamaq məqsədilə ilə dövlət qiymətli kağızları və Mərkəzi Bankın repo əməliyyatları fond bazarını aktivləşdirdi və bu kağızlar əsas ticarət alətlərinə çevrildilər. 2016-cı ildə həcmi cəmi 259 milyon manat təşkil edən dövlət qiymətli kağızları ötən 2 ildə artaraq 2018-ci ilin iyul ayına 6 milyard manatı ötdü. 2016-cı ilin eyni dövründə ümumiyyətlə qeydə alınmayan repo əməliyyatları isə 2018-ci ilin altı ayındakı 466 milyon manatlıq bir dövriyyə yaratdı.

İstiqrazlara maraq azalıb

Kapital bazarları alətləri arasında ən böyük zərbəni korporativ qiymətli kağızlar bazarı aldı, 2016-cı ildə həcmi 4 milyard 669 milyon manatdan yuxarı olan korporativ istiqraz bazarı 2017-ci ilin ilk yarımilliyində 82% azaldı və 856 milyon manata düşdü. Təbii ki, istiqrazların əksəriyyətinin manatla ifadə olunduğunu nəzərə alsaq və həmin dövrdə manatın dəyərsizləşməsi bu seqmentə marağı kəskin azaltdı. 2018-ci ilin eyni dövründə isə bu rəqəm 434 milyon manata düşdü. Korporativ qiymətli kağızlar bazarında yalnız ən böyük canlanma ilkin səhm buraxılışlarında qeydə alındı və 2017-ci ilin ikinci rübünün sonunda artıq 2,9 dəfəlik bir artım ortaya çıxdı. Maliyyələşmə mənbəyi kimi daha çox səhm buraxmağa meyilli olan qurumlar arasında isə banklar xüsusi aktivliyi ilə seçildilər.

İllər

Korporativ qiymətli kağızlar bazarının həcmi, AZN

Dövlət qiymətli kağızları

Törəmə maliyyə alətləri

Repo/əks repo əməliyyatları

2016, II rüb

5 240 534 751

259 173 678

1 552 826 372

0

2017, II rüb

1 904 387 576

1 106 388 702

2 207 563 336

11 577 452

2018, II rüb

1 128 900 000

6 006 700 000

4 849 800 000

466 200 000

İNFOQRAM

Bazarın lideri dövlət qiymətli kağızlarıdır

Rəqəmlərin müqayisəsi göstərir ki, son üç ildə dövlət qiymətli kağızlarının payı daha çox yüksəlir. Düzdür, dövlət qiymətli kağızlarının payı bəzən 85%-dən 75%-ə düşdü, amma nəticə etibarilə Maliyyə Nazirliyinin qısamüddətli istiqrazları və Mərkəzi Bankın notu bazardakı ümumi əməliyyatlar dövriyyəsində üstün payı tutur. Hazırda ümumi bazarın 94% dövlət qiymətli kağızlarının payına düşür. Başqa sözlə, dövlət qiymətli kağızlarının dəstəyilə kapital bazarının həcmi böyüyür. Özəl korporativ kağızlar arasında isə İpoteka Fondunun və SOCAR-ın istiqrazlarının böyük payı var, çünki həm ilkin, həm də təkrar bazarda əməliyyatları aparılır.

Törəmə maliyyə alətləri olan opsionlar, fyuçers müqavilələri, varrantlar və s üzrə dövriyyənin artımı da 2,5 dəfədən çoxdur. Xatırladaq ki, bu alətlərin əsas funksiyası sənəd sahibini birja oyununda zərərdən sığortalamaq, eləcə də inflyasiya və iqtisadi qeyri-stabillik şəraitində onun müdafiəsini təmin etməkdir.

Bir addım öndə

Bu sahənin ekspertləri isə daha çox korporativ yönlü şirkətlərin istiqraz və səhm buraxılışları üzrə kütləvi təkliflərlə bazara gəlməsini gözləyir, çünki nəticə bazarı daha da stimullaşdırar. Qiymətli kağızlar bazarı üzrə mütəxəssis Cəfər İbrahimli hesab edir ki, hazırda kapital, fond bazarı pul bazarından bir addım öndədir: “Kapital bazarının pul bazarı ilə paralel inkişafı isə maliyyə sektorunun daha dayanıqlı olmasına dəstək verəcək. Hesab edirəm ki, şirkətlər daha çox səhm və istiqraz bazarına yönəlsələr və maliyyələşməni buradan əldə etsələr bu həm bazarın böyüməsinə, həm də maliyyə mənbələrinin şaxələnməsinə kömək göstərə bilər”.

Qeyd edək ki, şirkətlərin öz səhmlərini kütləvi şəkildə bazara çıxartması (İPO) və maliyyələşmə mənbələrinin differensasiyası son illərin daimi müzakirə mövzusudur. Bu məsələ xüsusi aktuallıq kəsb etdiyindən “Strateji yol xəritələri”ndə də öz əksini tapır. Bazar 2018-ci ilin sonuna qədər belə bir nümunənin olacağını gözləyir. Söhbət böyük həcmdə səhm İPO-nun olmasından getmir, kiçik həcmlərdə belə əməliyyatların başlaması bazarın inkişafına təkan verə bilər. Korporativ şirkətlərin səhm və istiqraz bazarına istiqamətlənməsini ən çox istəyən də məhz bu sahədə çalışan dövlət təşkilatlarıdır. Lakin korporativ şirkətlərin maliyyə şəffaflığı və bazar konyukturası təkmil olmaması əməliyyatlara başlamaq arzusunu tormozlayır. C.İbrahimli də problemin səbəbini bunda görür: “Bazarının özünəməxsus tələbləri var, lakin şirkətlər bu tələbləri hiss edirik ödəməkdə çətinlik çəkirlər, nəticədə çıxış yolunu yenə pul bazarına çıxmaqda və maliyyələşməni kreditləşmə yolu ilə həyata keçirməkdə görürlər. SOCAR, Metak şirkətlərinin kağızları bazarda canlanma yaratdı. Metak-ın kağızları kütləvi şəkildə satışa çıxarılmasa da fiziki və hüquqi şəxslərin investisiya yatırmasına yönəldi. Bu o deməkdir ki, ən azı həmin standartlara uyğunlaşmış bir şirkətin kağızları bazara çıxdı. Düşünürəm ki, müəyyən zamana ehtiyac var, şirkətlərin şəffaflığı artdıqca, korporativ idarəetmə standartları yüksəldikcə bu bazara baxacaqlar”.

İnvestor 5 dəqiqədə alqı-satqı edə bilər

Azərbaycanda kapital bazarının infrastrukturu isə tam formaşıb. Xarici bazarlarda da əməliyyatlar aparan mütəxəssis kimi C.İbrahimlinin də qənaəti belədir: “Əminliklə deyə bilərəm ki, Bakı Fond Birjası, Milli Depozitar Mərkəz, investisiya şirkətlərinin xidmətləri tam şəkildə tələblərə cavab verir. İstənilən investor 5 dəqiqədə istədiyi qiymətli kağızı alqı-satqı edə bilər. Buna bazar hazırdır”.

Əslində SOCAR istiqrazları üzrə əməliyyatlar buna nümunədir, bazar infrastrukturu özünü doğrultdu və 100 milyon kağız kütləvi satışa çıxarıldı. Üstəlik, SOCAR istiqrazları üzrə təkrar bazarda 160 milyon dollarlıq əməliyyat aparılıb. Düzdür, səhm bazarının həcmi az olsa da əqdlərin sayı çoxdur və mütəmadi olaraq təkrar bazarda 1500-1600 səhmdar cəmiyyətin səhmlərin alqı-satqısı həyata keçirilir.

C.İbrahimli: “Heç bir müştəri deyə bilməz ki, onun əməliyyatlarında ləngimə var. Bu o deməkdir ki, başda Palata olmaqla infrastruktur mövcuddur”.

Strateji “5 İPO”

Qeyd edək ki, “Strateji yol xəritəsi”ndə yaxın illərdə Azərbaycanda 5 şirkətin İPO və listinqə çıxarılması nəzərdə tutulub. Bu yöndə işlər gedir, lakin bir məqam da var ki, ilk İPO mütləq uğurlu olmalıdır. Çünki sonrakı inkişaf məhz ilk kütləvi səhm təklifinin müsbət nəticələrindən çox asılıdır. Ilk təkliflər sırasında Azərsun Holdinqin zavodlarından birinin olması ilə bağlı təkliflər isə yüzdəyüz müsbət qarşılanmadı. Bazar tələblərinin yüksək olması səbəbindən şəffaflıq standartlarına tam cavab verən şirkət nümunəsinin tapılması isə 2019-cu ilə qədər uzana bilər. Çünki 2019-cu ilə gözlənən yeni “Vergi Məcəlləsi”nin şəffaflıq üçün zəmin yaradacağı gözlənilir.

Beləliklə, Azərbaycan şirkətləri üçün kapital bazarı yeni maliyyələşmə imkanı yaradacaq. Çünki kapital bazarından borclanan şirkətlər pul bazarından borclanmadan daha aşağı faizlər əldə edirlər. Səbəbi isə budur ki, şirkət özü bazara çıxdıqda birbaşa investorla görüşür və pulu da vasitəçi olmadan investordan əldə edir. Bank bazarı isə xidmət haqqı və marja nəticəsində daha yüksək kredit şərtləri qoyur. “Metak” nümunəsi göstərdi ki, banklar 20%-dən aşağı kredit verməyəndə bu şirkət kapital bazarından 12% ilə borclana bildi. Beləliklə, qarşıdakı şəffaflaşma illəri ölkə şirkətlərinə yeni imkanlar qazandıracaq və nəticələr ümumi iqtisadiyyat üçün müsbət olacaq.

İqtisadi ekspert İlhamə Abdullayeva

Türk Ticarət-Sənaye Palatası “Azərbaycana dəstək” şüarı ilə növbədənkənar iclas keçirəcək
Türk Ticarət-Sənaye Palatası “Azərbaycana dəstək” şüarı ilə növbədənkənar iclas keçirəcək
Azərbaycan vətəndaşlarının Türkiyədə aldığı daşınmaz əmlakın sayı artıb
Azərbaycan vətəndaşlarının Türkiyədə aldığı daşınmaz əmlakın sayı artıb
Bu il Şəki rayonunda 3 min tondan çox quru tütün istehsal edilib
Bu il Şəki rayonunda 3 min tondan çox quru tütün istehsal edilib
Loading Bars
Xəbər lenti
Oktyabrın 30-da xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri
Qırğızıstanda Bərdə və Gəncədəki erməni terrorları pislənilib (FOTO)
Ceyhun Bayramov Cenevrədə işçi səfərdədir
Xalq-dövlət-ordu birliyinin qüvvətli şəkildə təzahürü bizi böyük qələbəyə daha da yaxınlaşdırır - Sosioloq
Səhər saatlarından başlayaraq bir sıra yaşayış məntəqələrimiz atəşə tutulur
Düşmənin məhv edilən hərbi texnikası - SİYAHI
Döyüşlər əsasən cəbhənin Ağdərə, Xocavənd və Qubadlı istiqamətlərində davam edib - MN
MN cəbhədəki son vəziyyəti açıqlayıb
İsrail Nazirlər Kabineti fövqəladə vəziyyəti 3 yanvar tarixinə qədər uzadıb
ÜST dünyada sutkada 479 mindən çox koronavirus yoluxma faktını qeydə alıb
Moskvada koronavirusdan daha 69 nəfər ölüb
ABŞ-da "Dzeta" qasırğasında ölənlərin sayı altı nəfərə çatıb
Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 320 mini keçib
ANAMA cəbhəboyu ərazilərdə top mərmisi, raketlər, tank əleyhinə minaları aşkar edib (FOTO)
ABŞ İrana qarşı sanksiyaları genişləndirib
Avropa Liqası: "Qarabağ" qrup mərhələsində növbəti matçını keçirib
Ədliyyə Nazirliyinin rəsmi saytından “Qarabağ Azərbaycandır!” elektron məlumat platforması yaradılıb
Bərdə şəhərində raket zərbələri yaşayış evlərinə endirilib - "VİCE news"-un müxbiri (VİDEO)
“VICE News” kanalı da Bərdəyə kasetli raketlər atıldığını təsdiqləyib
Ceyhun Bayramovun türkiyəli həmkarı ilə telefon danışığı olub
Heydər Əliyev Mərkəzinin binası və Bakı Olimpiya Stadionunun üzərinə Türkiyənin bayrağı videoproyeksiya olunub (FOTO.VİDEO)
Azərbaycan Ermənistanın 30 hərbçisinin meyitini Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsinin vasitəçiliyi ilə qarşı tərəfə təhvil verib
Düşmənin qüvvə və vasitələri məhv edilib (VİDEO)
Dərslər 2 noyabrdan distant formada keçiriləcək - Rəsmi
Meyitləri əməliyyat sahəsində ermənilərə vermək təhlükəlidir - Hərbi ekspert
"Amnesty International" Ermənistanın Bərdəyə istifadəsi qadağan olunmuş kasetli raketlərlə zərbələr endirdiyini təsdiqlədi (FOTO)
Hərbiyə aparsalar, gedib özüm qisasımı alardım, amma 16 yaşım var - Erməni raketinin qurbanı danışır (FOTO)
Bərdənin qisası alınır: Dinc əhalimizi atəşə tutan düşmən bölmələri Ordumuz tərəfindən darmadağın edilir (VİDEO)
Ermənilərin növbəti yalanı belə ifşa edildi - FOTOFAKT
Goranboyda Ermənistanın raket atəşi nəticəsində dağılan evdən görüntülər (FOTO)
GUAM Ermənistanın Azərbaycan şəhərlərini raket atəşinə tutmasını kəskin şəkildə qınayıb
Dağlıq Qarabağın yaşayış məntəqələrinə raket və aviasiya zərbələrinin endirilməsi xəbəri yalandır - MN
Özbəkistanın qadın şairləri Prezident İlham Əliyevə məktub ünvanlayıb
Prezidentə yazırlar: Ədalət mübarizənizdə canımızla, qanımızla Sizin yanınızdayıq
Bərdəyə hücum Ermənistanı qınamayan beynəlxalq təşkilatların da ortaq olduğu cinayətdir - Hikmət Babaoğlu
DİN ictimai nəqliyyatdan istifadə edən sərnişinlərə müraciət edib
Düşmənin bir neçə istiqamətdə hücum etmək cəhdinin qarşısı alınıb - Anar Eyvazov
Ölkəmizdə pandemiyanın yeni dalğası müşahidə edilir - Mütəxəssisdən XƏBƏRDARLIQ
Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin uzunmüddətli tənzimlənməsi ilə bağlı müzakirələr daim davam edir - ATƏT (ÖZƏL)
Cəsədlərin Ermənistana təhvil verilməsi prosesi zamanı insident baş verməyib - Dövlət Komissiyası
"Yerli icra hakimiyyətləri haqqında Əsasnamə"də dəyişiklik edilib
AZƏRTAC-ın bir sıra əməkdaşlarına xidməti pasport veriləcək
Hərbi vəziyyət rejiminə və komendant saatı qaydalarına əməl edək! - DİN-dən çağırış
Cenevrədə Ermənistanın terrorçu hərəkətlərinə etiraz edilib (FOTO)
Cəsədlərin təhvili ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədrinin şəxsi nümayəndəsi ilə koordinasiya şəraitində həyata keçirilib - BQXK
Avstriyadakı Azərbaycan evində Bərdə və Gəncədəki terror aktları hiddətlə pislənilib
Ceyhun Bayramov Qarabağda sülhməramlıların yerləşdirilməsi fikrinə münasibət bildirib
Xocavənd rayonunun Vəng kəndinin Çinarlı kəndi adlandırılması haqqında Qanun təsdiqləndi
MDB dövlətlərinin gömrük orqanlarının qarşılıqlı fəaliyyəti barədə Saziş təsdiqləndi
Babək qəsəbəsinə şəhər statusu verildi
Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sadə həlli mövcud deyil - Putin
Bu il ali məktəblərə daxil olmuş 102 tələbəyə Prezident təqaüdü verilir – SƏRƏNCAM
Türkiyə və Azərbaycana düşmənçilikdən dünya çox şey itirər - Yalçın Topçu TREND BİA-nın “Bakı-İstanbul” telekörpü layihəsində (FOTO/VİDEO)
İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə müvəqqəti xüsusi idarəetmə yaradılır - FƏRMAN
Azərbaycanın Kubada Səfirliyi təsis edilir
Rusiya Dağlıq Qarabağda gərginliyin tezliklə azaldılmasına nail olmaq üçün ciddi səy göstərir - Zaxarova
Düşmən Goranboy, Tərtər və Bərdə rayonlarını artilleriya atəşinə tutur
Ermənistanın atəşi ilə Göygöldə baş verən meşə yanğını söndürüldü
Sahibə Qafarova Cümhuriyyət Günü münasibətilə türkiyəli həmkarını təbrik edib
Paşinyanın populist vədləri Azərbaycan Ordusunun zərbələri altında puç olub getdi - Ekspert
Baş Prokurorluq bu gün Goranboyda həlak olan dinc sakinlə bağlı məlumat yaydı
Hər keçən gün Ermənistanı bir o qədər də uçuruma yaxınlaşdırır - Deputat
Fransada fəaliyyət göstərən COJEP beynəlxalq təşkilatı Ermənistanın mülki vətəndaşları öldürməsi ilə bağlı hesabat hazırlayıb
Ombudsmanın Bərdədə faktaraşdırıcı missiyasının fəaliyyətinə dair video hazırlanıb
Oktyabrın 30-da manatın dollara qarşı məzənnəsi
“Şəxsi gigiyena qaydaları” şagirdlərə 1-ci sinifdən bir fənn kimi keçirilsin - TƏKLİF
Ermənistanın atəşi nəticəsində daha bir dinc sakin həlak oldu
Polis karantin qaydalarına nəzarəti gücləndirdi (FOTO/VİDEO)
Ermənistanla sərhəd zastavasının atəşə tutulması ilə bağlı yayılan məlumat dezinformasiyadır - MN
Bərdə sakinləri Prezidentin və ordunun ətrafında səfərbər olub - Elçin Əmirbəyov
Ermənistanın 543-cü alayı Dağlıq Qarabağa getməkdən itmina edib
Ermənistan cəmiyyətində təşviş, ordusunda isə xaos, kütləvi fərarilik və özbaşınalıq hökm sürür - MN
Ermənistanın məqsədi mümkün qədər çox mülki azərbaycanlını məhv etməkdir - Elçin Əmirbəyov
Tural Gəncəliyev kanadalı senatoru Azərbaycan xalqından üzr istəməyə çağırdı
Erməni cəmiyyəti Paşinyan iqtidarının girovluğunda qalmaq istəmir - Bəhruz Quliyev
Bir ayda Ermənistanda 6 yüksək vəzifəli şəxs işdən çıxarılıb - Paşinyan "təqsirkar" axtarır
Azərbaycanlılara doğma evlərinə qayıtmağı arzulayıram - Ronaldinyodan Azərbaycana dəstək (VİDEO)
“Vikipediya”da özbək dilində “Xankəndi talanları” mövzusunda məqalə yaradılıb
Bərdə soyqırımı kar-kor dünyanın gözünü və qulağını açması üçün növbəti çağırışdır - Vüqar Rəhimzadə
Azərbaycanda koronavirusa yoluxanların sayı 1000-i keçdi
İranda sutka ərzində 8 293 nəfər koronavirusa yoluxub
Ermənistanın Bərdədə dinc əhaliyə qarşı törətdiyi cinayətlərlə bağlı BMT-nin Uşaq Fonduna müraciət edilib
Kamran Əliyev Türkiyənin Ədliyyə naziri, Baş prokuroru və Ali Məhkəməsinin sədri ilə telefonla danışıb
Faşizmin "yeni" tarixini yazan baş nazir - Müharibə Paşinyanın əsl üzünü ortaya çıxardı
Ermənistan bütün İslam dünyasına qarşı düşmən münasibət bəsləyir - Əlcəzairli politoloq
Koronavirusun aşkarlandığı yerlərdə əksepidemik tədbirlər hansı qaydada təşkil olunur?
Bərdə sakinləri Azərbaycan ordusuna arxayındır - Vidadi İsayev
Döyüşlər başlayandan Tərtərə 15 mindən çox mərmi düşüb
BQXK-nin prezidenti Bərdədə könüllünün ölümü ilə bağlı bəyanat yayıb
Bərdədə raketin atıldığı yer təsadüfən seçilməyib - İcra başçısı
Ermənistan Göygölü raket atəşinə tutdu, meşədə yanğın başladı - FHN
29 oktyabr Ümumdünya İnsultla Mübarizə Günüdür
Bərdənin qisası alınır: Düşmən qüvvələri döyüş meydanında məhv edilib - MN (VİDEO)
Ermənistan hərbi-siyasi rəhbərliyi tezliklə cəzasını alacaq - Kamran Əliyev
29 ictimai iaşə müəssisəsinin COVİD-lə bağlı qaydalara əməl etmədiyi aşkarlanıb
BQXK-nin Avropa nümayəndəliyi Bərdədə könüllünün ölümü ilə bağlı bəyanat yayıb
Ermənistan rəhbərliyi o qədər quzğunlaşıb ki, diplomatlar Tərtərdə olanda da atəş açırdılar - Hikmət Hacıyev (FOTO)
Xəstəlik ocaqlarında dezinfeksiya tədbirlərinin vaxtında aparılması vacibdir - Səhiyyə Nazirliyi
"Niyə belə edirsiz, sizin uşaqlarınız yoxdur?" - "New York Times"ın Bərdəyə hücum anından reportajı
Azərbaycan Qarabağı insanların ləyaqətlə və sülh şəraitində yanaşı yaşayacağı çiçəklənən, təhlükəsiz ərazisi kimi görür
Bütün xəbərlər