Raket əleyhinə müdafiə sistemində Azərbaycanın rolu üçün şans varmı? - The Heritage Foundation-nın analitiki Ariel Koen

The Heritage Foundation-nın (ABŞ) baş elmi işçisi, politoloq Ariel Koen xüsusi olaraq Trend üçün

Azərbaycan Polşa-Amerika münasibətlərindəki böhrandan fayda qazana bilər. ABŞ-ın Polşada raket əleyhinə ballistik raketlərin yerləşdirilməsi qərarı, Atlantikanın hər iki tərəfinin müxtəlif planları səbəbindən müvəffəqiyyətsizliyə uğramağa doğru gedir və Azərbaycanın oyuna qoşula bilmək imkanı var.

İranın keçirdiyi son raket sınaqları raket əleyhinə sistemlərin təxirəsalınmaz işlənib hazırlanmasını və əməli tətbiqini  zəruri edir və Polşa ilə danışıqların müvəffəqiyyətsizliyə uğraması Vaşinqtonu bütün raket əlehyinə müdafiə arxitekturasına yenidən baxmağa məcbur edə bilər.

İndi yalnız Varşava və Vaşinqtondakı uğur və böyük diplomatik istedad müqaviləni və münasibətləri xilas edə bilər. Bir ölkənin uduzması, oyuna ikinci ölkənin qoşulmasına gətirib çıxara bilər.              

Rusiya hökuməti dəfələrlə Qəbələ Radiolokasiya Stansiyasının ümumi raket əleyhinə müdafiə sisteminin komponenti qismində istifadə edilməsinə dair təkliflər irəli sürüb. Azərbaycan hökuməti bu ideyanı dəstəkləyir. Lakin Vaşinqton buna soyuq yanaşır. Bütün bunlara baxmayaraq, hər şey dəyişə bilər.

Buşun ikinci hakimiyyəti dövründə ABŞ Avropada təhlükəsizlik üzrə münasibətləri qlobal raket əleyhinə müdafiə sistemini yerləşdirmək yolu ilə möhkəmləndirməyə cəhd edir, Polşa isə öz növbəsində, NATO-da Vaşinqton üçün ən üstün tərəfdaş olmaq istəyir. Varşava ordusunu modernizə etməyə və öz ənənəvi düşməni Rusiyaya qarşı münasibətdə ABŞ və NATO arasında təməl daşı olmağa hazır idi.

Kaçinski qardaşlarının və Pentaqonda özündə raket əleyhinə müdafiə sistemini də birləşdirən ABŞ-ın hərbi transformasiya siyasətini idarə edən Don Ramsfeldin hökuməti zamanı bu baş verə bilərdi. Lakin indi ABŞ və Polşadakı xarici siyasət üzrə fikir ayrılıqları "ağılların" görüşünü çətinləşdirir.

Buş-Çeyni tandemi vəzifədə son mərhələsini yaşayır və bu bir qayda olaraq, xarici siyasət üzrə fikir ayrılıqları üçün əlverişli zaman deyil. Buxarestdə NATO sammitində ABŞ-ın Avropa müttəfiqləri Ukrayna və Gürcüstana MAP-ın verilməsinə əks çıxmaqla, Corc Buşu çox məyus ediblər. İsrail və Fələstindəki Əbu-Mazen hökuməti arasında Yaxın Şərq üzrə arzulanan sülhə indi nail olmaq, həmişəkindən daha çətindir. Pakistan getdikcə tikanlı müttəfiqə çevrilir. İndi isə Varşava Buşa daha bir "diplomatik qançır" verdi.

"Foggy Bottom"u və Pentaqonda Robert Geytsi idarə edən Ağ Ev və Kondaliza Rays, öz prioritetlərini digər yerlərdə, İraq, Əfqanstan, İran, Şimali Koreya və ərəb-israil münaqişəsində cəmləşdiriblər. Raket əleyhinə müdafiə arxa plana keçirilib.

Baxmayaraq  çoxları hesab edirlər ki,  raket tutanların yerləşdirilməməsi Polşanın tələb etdiyi məbləğ səbəbindən baş tutmayıb, reallıqda isə vəziyyət başqa cürdür. Baş nazir Donald Tusk haqlıdır: məsələ nə pulda, nə "Patriot"da, nə də ki, THAAD zenit raketlərindədir.

İndiki Polşa hökuməti Avropa ilə münasibətlərinin sönən Buş hökumətindən daha əhəmiyyətli olduğu qərarına gəlib. Avropa İttifaqı ABŞ-ın, o cümlədən  qlobal raket əleyhinə müdafiə gücünə şübhə ilə baxdığı bir zamanda, hər il Polşaya avro milyardlar ödəyir. Baş nazir Tusk Kaçinski erasının zəifləməsindən sonra raket planına əks çıxan Berlin və Parislə münasibətlər qurur. Bəzi Polşa liderlərinin karyerada müvəffəqiyyətə nail olmaq naminə etdiyi şəxsi cəhdləri, ola bilsin ki, Tusk hökumətinin müqaviləyə münasibətdə təkidli mövqedə olmasında öz rolunu oynayıb, - Varşavadakı yüksək vəzifəli mənbələr bildirir. Bəs sonra nə olacaq? Buş administrasiyası şirinliyi artıraraq, ən azı Tuskun tələb etdiyi məbləğin bir hissəsini verə bilər. Lakin o, Pakistan və Misirə verdiyi kimi, Polşa xarici işlər naziri Boqdan Kilçin istədiyi milyardlarla dollar məbləği orduya verə bilməz.

Birincisi, Polşanın dünyada adambaşı gəlirin ən aşağı olduğu və savadsızlıq səviyyəsinin ən yüksək olduğu Pakistan və Misirlə müqayisəsi biabırçılıqdır. Polşa ABŞ-ın ən əsas Avropa müttəfiqləri İtaliya və Böyük Britaniya ilə rəqabət aparmaq istərdi.

İkincisi, həm Misir, həm də Pakisatan dünyanın qeyri-stabil regionlarında,  Yaxın Şərqdə və Hind subqitəsində ən aparıcı ölkələrdir. Pakistan öz ərazisində "Əl Qaidə"yə qarşı mübarizə aparır və ABŞ-ın, NATO-nun Əfqanıstanda apardığı müharibə üçün plasdarmı sayılır.

Üçüncüsü, ABŞ bütün dünyada var-yoxdan çıxmış dövlət sayılır. Xarici borc $7 trilyon; ipoteka və özəl sektorun krediti daxil olmaqla daxili borc $35 trilyon təşkil edir ki, bu da ümumdaxili məhsul həcminin 300 faizidir. ABŞ Polşaya müasir silah sistemləri satmağa və təlimlər keçirməyə şad olardı. Lakin Birləşmiş Ştatlar nəsə ödəmək fikrində deyil.

Rusiyanın hədə-qorxuları ola bilsin Varşavaya təsir edib. Polşa barışmaz qaldıqda, Litva, Xorvatiya, Gürcüstan, hətta Rumıniya və Bolqarıstana öz ərazilərində raket komplekslərinin yerləşdirilməsi təklif oluna bilər. Zərurət yaransa, Ankaradakı hərbi-hakim hökumət öz ərazisində İran əleyhinə Amerika raket sisteminin yerləşdirilməsi təklifini nəzərdən keçirə bilər.

Bununla belə, çıxış yolu Buş administrasiyasının ixtiyarında qalan bir neçə ay ərzində tapıla bilər. Ya Varşavanın Polşada raket əleyhinə müdafiə sisetmlərinin yerləşdirilməsinə dair mövqeyi ciddidir, ya da ki, Varşava Amerikanın nou-hau müdafiə sistemini istəyir. Vaxt isə bitmək üzrədir.

Bu müqavilənin nəticəsi ABŞ-da noyabrda keçiriləcək seçkilərin nəticələrindən də asılı ola bilər. Obama qalib gəlsə, sistem lazımsız ola bilər. Obamanın xarici siyasət üzrə müşaviri Zbiqnev Bjezinski və milli təhlükəsizlik üzrə müşaviri Cimi Karter bildiriblər ki, təklif olunan raket əleyhinə müdafiə sistemləri mənasız bir şeydir, belə ki, mövcud olmayan təhlükəyə (İran) qarşı yönəlib və öz növbəsində avropalılar da bunu rədd edirlər.

Digət tərəfdən, Makkeynin qələbəsi yəqin ki, qlobal  raket əleyhinə müdafiə sistemlərini fəaliyyətdə saxlayacaq və onun administrasiyası Varşavanın qapısını 2009-cu ildə döyəcək.

Moskvada şampanlar açıldığı, Tehranda isə şükür dualarının edildiyi bir vaxtda, Polşa və ABŞ öz geostrateji yollarında ayrılırlar. Bu taixi hadisədir, onu nə rədd etmək, nə də qiymətləndirməmək olar.

Ölkələrin daimi dostlarının deyil, daimi maraqlarının olması baxımından, adama hərdən elə gəlir ki, ABŞ və Polşa bu qaydadan kənar xoşbəxt istisnalıq təşkil edir. Bununla belə, Varşava yadda saxlamalıdır ki, coğrafiya daimi olaraq qalır və beş yüz illik Polşa-Rusiya münasibətləri bir göz qırpımında itib batmayacaq.

Polşada çoxları sakit şəkildə Polşanın bu yaxınlarda əldə etdiyi özünütəsdiqi qeyd ediblər. Vaşinqtonda həmrəylik və soyuq müharibəni xatırlayanlar isə, özlərinə sual verirlər ki, doğurdanmı Polşa dostluğu saxlanıla bilər. Lakin Vaşinqton yeni raket əleyhinə müdafiə arxitekturası üçün digər ölkələrə müraciət edə bilər və burada Azərbaycanın rolu həlledici əhəmiyyətə malik ola bilər.

Soyuq müharibədən sonrakı dünya tarixə qovuşur. İyirmi birinci əsrə xoş gəlmişsiniz.

Nəsir İmanquliyev yad edildi (FOTO)
Nəsir İmanquliyev yad edildi (FOTO)
Qazi və şəhid ailələrinin evinə qaz verilib
Qazi və şəhid ailələrinin evinə qaz verilib
QDİƏT ölkələri pandemiyanın turizmə təsirini müzakirə ediblər
QDİƏT ölkələri pandemiyanın turizmə təsirini müzakirə ediblər
Loading Bars
Xəbər lenti
Prezident İlham Əliyev: Müstəqillik bizim ən böyük sərvətimizdir, ən böyük dəyərimizdir
Prezident İlham Əliyev: Deyirlər ki, biz yeddi rayonu azad etmişik, elə deyil, daha çox ərazini azad etmişik
Tofiq Nağıyev “Şərəf” ordeni ilə təltif edilib
Prezident İlham Əliyev: İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycanda yaşayan bütün xalqların nümayəndələri qəhrəmanlıq göstəriblər
Prezident İlham Əliyev: Böyük Qayıdış proqramının icrasında ən ağır vəziyyətdə yaşayan köçkünlərə üstünlük verilməlidir
Prezident İlham Əliyev: Şəhid ailələrimizə qayğımız mənzillərin, yaxud da ki, avtomobillərin verilməsi ilə bitmir
Prezident İlham Əliyev: Bir neçə partiyanın Yeni Azərbaycan Partiyası ilə birləşməsi partiyamızı gücləndirəcək
Prezident İlham Əliyev: Yeni Azərbaycan Partiyası nəinki Azərbaycanın, Cənubi Qafqazın ən böyük siyasi partiyasıdır
Beynəlxalq Qoşulmama Hərəkatı Modeli Simulyasiya Məşğələsi öz işini yekunlaşdırıb - XİN
Türkiyədən Azərbaycana daha çox sərmayəçi gələ bilər - Abdurrahman Uzun
Müttəfiq ölkə liderlərinin Prezident İlham Əliyev haqqında qiymətləndirmələri Azərbaycana verilən dəyərdir - Aydın Quliyev
Yeni Azərbaycan Partiyasının Sədri İlham Əliyev partiyanın yeni proqramının hazırlanması barədə tapşırıq verib
Prezident İlham Əliyev: Biz yeni dövrdə siyasi dialoqu daha da dərinləşdirməliyik
Ceyhun Bayramov Avropa Şurasının Bakı ofisinin rəhbəri Zoltan Hernyeş ilə görüşüb (FOTO)
Əlahiddə Ümumqoşun Orduda zirehli döyüş maşınlarının heyətləri ilə döyüş atışlı məşğələlər keçirilir (FOTO/VİDEO)
Prezident İlham Əliyev: Bu gün biz Avropa İttifaqı ilə bərabərhüquqlu saziş üzərində işləyirik və sazişin 90 faizi razılaşdırılıb
TamKart sahibləri ƏDV faizlərini 30 gün gözləmir
Paytaxtın bu yollarında sıxlıq var, avtobuslar gecikir (FOTO)
YAP-ın İdarə Heyətinin yeni tərkibi məlum oldu (SİYAHI)
Xalqın bütün təbəqələri YAP-a inanır - Məlahət İbrahimqızı
Qəbələdə avtomobil təmiri sexi və içərisindəki minik maşını yanıb
İsveçdə "vaksin pasportları" verilə bilər
Prezidentin açılış etdiyi gəmi-muzeydən REPORTAJ
Nəsir İmanquliyev yad edildi (FOTO)
Norveç şirkəti Azərbaycana 25 000 dollarlıq yatırım edib
Qazi və şəhid ailələrinin evinə qaz verilib
Baş Prokurorluğun əməkdaşları beynəlxalq seminarda iştirak ediblər
“Üzv Dövlətlərin Türk Akademiyasının Büdcəsinə Məcburi Ödənişlərinin Həcminə dair Protokol” təsdiqləndi
Martın 9-na olan USD/AZN rəsmi məzənnəsi açıqlanıb
Avropa koronavirusun üçüncü dalğası ilə üz-üzədir
Prezident İlham Əliyev: Ali Baş Komandan kimi mən bilirəm ki, bizim zəif yerlərimiz də haradadır
Prezident İlham Əliyev: İqtisadi sahədə dürüstlük, inhisarlara son dövrüdür
Prezident İlham Əliyev: “Demokratlar” indi niyə susurlar, niyə demirlər ki, Paşinyan bizə nümunə olmalıdır
Azərbaycan Beynəlxalq Bankından sərfəli kredit kampaniyası
Azərbaycan Prezidenti: Müharibə başlayanda kim deyə bilərdi ki, Azərbaycan haqsızdır?
QDİƏT ölkələri pandemiyanın turizmə təsirini müzakirə ediblər
Zaqatalada yeni fındıq emalı fabriki yaradılır
Prezident İlham Əliyev: Xalq Cəbhəsi-Müsavat bütün ölkələrlə münasibətləri yerə vurdu
Prezident İlham Əliyev: Bizim ölkə daxilində heç bir siyasi qurumla heç bir problemimiz yoxdur
Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunda növbəti iclas keçirilib (FOTO)
Azərbaycan Prezidenti: Ermənistana indi xaricdən yardım olmasa, birdəfəlik batacaq
Yelo Bank-dan yeni və parlaq mobil əlavə
Prezident İlham Əliyev: Yol çəkirik, asfalt bizim, çınqıl bizim, niyə biz xarici kredit götürməliyik?
Azərbaycan Prezidenti: Ermənistan kimi heç vaxt gedib qapı-qapı gəzməmişik, özümüzü alçaltmamışıq
Balakəndə yas mərasimi keçirənlər cərimələnib (FOTO)
Prezident İlham Əliyev: Döyüşdə iştirak edənlərin mütləq əksəriyyəti mən hakimiyyətə gələndə uşaq olan insanlardır
Prezident İlham Əliyev: İndi Ermənistan əməkdaşlıqdan boyun qaçırır, məcbur edəcəyik onları
Azərbaycan Prezidenti: Lüksemburq o qədər də böyük, yumşaq desək siyasi çəkiyə malik olan ölkə deyil ki, naziri bizə irad tutsun
Azərbaycan Prezidenti: Böyük ölkələrin nümayəndələri məni ittiham etdilər ki, İlham Əliyev sülh istəmir
KOBİA özünüməşğulluq proqramına dəstəyini davam etdirir
Ombudsman hərbi helikopterin qəzaya uğraması ilə bağlı Türkiyənin müxtəlif qurum rəhbərlərinə başsağlığı verib
Prezident İlham Əliyev 2003-2020-ci illəri münaqişənin həllinə hazırlıq dövrü kimi səciyyələndirib
Prezident İlham Əliyev: Xalq Cəbhəsi-Müsavat cütlüyünun əli Azərbaycan xalqının qanına batmışdır
Prezident İlham Əliyev: O vaxt milli maraqları hər şeydən üstün tutan “91-lər”in fəaliyyətini yüksək qiymətləndirirəm
AHİK sədri, millət vəkili Səttar Möhbalıyev Türkiyəli həmkarlarına başsağlığı ünvanayıb
YAP icra katibliyi ləğv edildi
DSX rəisi Nadim Razanın başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşüb
Rusiyada ikinci koronavirus vaksini ilə kütləvi peyvəndləmə başlayır
Prezident İlham Əliyev: Ölkəmizin gələcəyini elə planlaşdırmalıyıq ki, uzunmüddətli dayanıqlı inkişaf təmin edilsin
Yoluxma sayında artım davam edərsə, karantin sərtləşdirilə bilər - Şöbə müdiri
Əfv Komissiyasının növbəti iclasının vaxtı məlum olub
Rəsmi Yerevan sağlam məntiq və düşüncədən uzaq olduğunu növbəti dəfə açıq nümayiş etdirir - Leyla Abdullayeva
Azərbaycan Prezidenti: Gənc nəsil bilməlidir ki, biz müstəqilliyi nəyin bahasına qoruyub saxlaya bilmişik
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycanın əsl müstəqillik tarixi ulu öndər Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır
Mehriban Əliyeva YAP Sədrinin birinci müavini təyin olunub
Azərbaycanda ilk dəfə jest dili lüğətinin veb səhifəsi hazırlanır
Yeni Azərbaycan Partiyasına sədr müavinləri təyin edildi
Müharibədən əvvəl oğurluqda təqsirləndirilən qazi azadlığa buraxıldı
Prezident İlham Əliyev: AXC-Müsavat cütlüyü dövründə ölkə tamamilə idarəolunmaz vəziyyətdə idi
“Arabnews” qəzeti: Azərbaycan Pakistanı bütün sahələrdə dəstəkləyir
Bakıda ağacların dibi asfaltdan təmizlənib (FOTO)
Roma papası peyvənd olunduqdan sonra ilk xarici səfərini reallaşdırdı
Ağdam rayonunun Tağıbəyli kəndi (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev: Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılması tarixi zərurət idi
Azercell “Qələbə ili”-nin nəticələrilə bölüşdü
İƏT-in Zirvə toplantısı: Türkiyə, Pakistan və Əfqanıstan Azərbaycanın strateji tərəfdaşları kimi...
Ermənistan daha bir beynəlxalq müsabiqədə iştirak etməyəcək
Temperatur enəcək, güclü külək əsəcək - XƏBƏRDARLIQ
Prezident İlham Əliyev: Ulu Öndərin müstəqilliklə bağlı birmənalı, qətiyyətli addımları xalq tərəfindən yüksək qiymətləndirilirdi
“Suraxanı” tanker-muzeyinə giriş qazilər və şəhid ailələri üçün pulsuz olacaq (FOTO)
BirBank yenə də ölkənin lider mobil tətbiqi oldu!
Nizami Gəncəvinin 880 illik yubileyi münasibətilə veb-konfrans təşkil ediləcək
YAP-ın VII qurultayını qalib ölkənin qurultayı adlandırmalıyıq - Musa Quliyev (VİDEO)
DTX-nin rəisi Türkiyədə hərbi qulluqçuların həlak olması ilə bağlı başsağlığı verib
Vilayət Eyvazov Pakistan Birləşmiş Qərargah Rəisləri Komitəsinin sədri ilə görüşüb
YAP-ın növbədənkənar qurultayı: Hakim partiyada nələr dəyişdi? - Trend TV-nin REPORTAJI
Şəhid anaları ziyarət edilib (FOTO)
Prezident İlham Əliyev: Biz beynəlxalq aləmdə Azərbaycanı çox böyük nüfuza və hörmətə malik ölkəyə çevirdik
Mingəçevir Dövlət Universitetinin rektoru Tələbə Gənclər Təşkilatının fəalları ilə görüşüb (FOTO)
Azərbaycan Prezidenti: Biz reallıqlar yaradan ölkəyik
Prezident İlham Əliyev: Prezident seçkilərindən sonra bəyan etdiyim proqram icra edilir və hədəflərimizə çatırıq
Əhaliyə vaksinasiya üçün onlayn növbə götürməyə çağırış edilib
Azərbaycanda koronavirusa yoluxanların sayı artıb
Prezident İlham Əliyev: Bu gün Azərbaycan genişmiqyaslı islahatlar aparan ölkədir
Prezident İlham Əliyev: YAP-ın VI qurultayından ötən üç il ölkəmiz və bölgəmiz üçün həlledici illər olub
Energetika Nazirliyində 8 Marta həsr olunmuş tədbir keçirilib
İranda ötən sutka 81 nəfər koronavirusdan ölüb
Azərbaycanda siyasi partiyaların sayı 56-ya düşüb
Mübariz Mənsimov azadlığa buraxılıb
Bəzi müxalifət partiyaları qollara parçalandığı halda, YAP birləşdirici funksiya daşıyır - YAP-a qoşulan partiya sədri
Bütün xəbərlər