Bakı. Trend:
Türkmənistanın Avaza şəhərində MDB Dövlət Başçılarının Zirvə Görüşü başlayıb. Prezident İlham Əliyev MDB-dən olan həmkarları ilə birlikdə Xəzər kurortuna gəlib və bu görüşün Bakı üçün çox böyük əhəmiyyəti var. Liderlər 2027-ci ildə MDB-yə kimin rəhbərlik edəcəyini təsdiqləyəcək və eyni zamanda təşkilatın bir neçə il üçün təqvimini müəyyənləşdirəcəklər. Azərbaycan bu təqvimdə ön plandadır: 2027-ci ildə həmsədr, 2028-ci ildə isə Birliyə sədrlik edəcək.
MDB-də sədr hər il yanvarın 1-də dəyişir və növbəlilik ölkələrin rus dilindəki adlarının əlifba sırasına uyğun həyata keçirilir. Hazırda bu vəzifəni builki sammitə ev sahibliyi edən Türkmənistan yerinə yetirir. Onun yanında iki həmsədr var — ötən il sədrliyi həyata keçirən Tacikistan və yanvarda estafeti qəbul edəcək Özbəkistan. Bundan sonra sədrliyi Azərbaycan həyata keçirəcək.
Birlikdə həmişə iki həmsədr olur: əvvəlki sədr və növbəti sədr. Bu, varisliyi təmin etmək məqsədi daşıyır — işlər sakit şəkildə təhvil verilir, əsas görüşlərə hazırlıq isə hər üç ölkə tərəfindən həyata keçirilir. Sədr ilin gündəliyini formalaşdırır və Dövlət Başçıları Şurası və Hökumət Başçıları Şurasının iclasları da daxil olmaqla, əsas tədbirlərə ev sahibliyi edir. Sadə dillə desək, 2028-ci ildə MDB ölkələrinin liderləri Azərbaycana səfər edəcəklər.
Avazada həmin 2028-ci il üçün MDB-də “Sosial inkişaf və həyat keyfiyyəti ili” elan edilməsi təklif olunur. Mövzu genişdir və istəkdən asılı olaraq pensiyalardan və səhiyyədən tutmuş əmək miqrasiyasınadək demək olar ki, hər şeyi əhatə edə bilər. Beləliklə, sədr üçün fəaliyyət imkanları kifayət qədər geniş olacaq. Növbəti, 2029-cu ilin isə “Nəqliyyat əlaqəliliyi ili” elan edilməsi təklif olunur. Bu mövzu Bakı üçün xüsusilə aktualdır: son illərdə Azərbaycan Avropa ilə Asiya arasında əsas tranzit qovşaqlarından birinə çevrilir və bu istiqamətə böyük həcmdə vəsait yatırır.
Gündəliyə yubiley məsələsi də daxildir. Dekabrın 8-də MDB-nin yaradılmasının 35 ili tamam olacaq — 1991-ci ildə onun yaradılması haqqında sazişi Minskdə Belarus, Rusiya və Ukrayna imzalayıb. Dövlət başçıları bununla bağlı birgə bəyanat qəbul edəcəklər. Növbəti görüşün harada keçiriləcəyi də müəyyənləşdiriləcək. Cavabı təxmin etmək çətin deyil: sədrliyin Daşkəndə keçməsi ilə növbəti sammit Özbəkistanda keçiriləcək.
Azərbaycan Birliyə təsisçi ölkələrdən daha sonra qoşulub. Onun MDB-yə qəbul edilməsi barədə qərarı Dövlət Başçıları Şurası 1993-cü il sentyabrın 24-də, ölkə üçün ən ağır dövrlərdən birində qəbul edib. Üç onillikdən artıq müddət ərzində Bakı MDB çərçivəsində özünəməxsus iş üslubu formalaşdırıb və təşkilatın qərargahının yerləşdiyi Minskdə bunu yaxşı bilirlər. Azərbaycan öz maraqlarına cavab verən məsələlərdə iştirak edir, ümumi mövqedən fərqləndiyi məsələlərdə isə öz mövqeyini qətiyyətlə qoruyur. Bakı Birliyin bir sıra sənədlərinə xüsusi rəylər və qeyd-şərtlər əlavə edib. MDB-nin yeddi nizamnamə orqanından biri olan İqtisad Məhkəməsinin fəaliyyətində Azərbaycan iştirak etmir. Bununla belə, seçim imkanları kifayət qədər genişdir: ümumilikdə Birlik çərçivəsində 84 orqan yaradılıb ki, onlardan 66-sı sahəvi qurumlardır.
Bakıda sammitlərə ciddi yanaşırlar. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev son illərdə keçirilən bütün görüşlərdə iştirak edib. 2020-ci ilin dekabrında və 2021-ci ilin oktyabrında, pandemiyanın tüğyan etdiyi dövrdə liderlər videobağlantı vasitəsilə bir araya gəliblər. Daha sonra görüşlər artıq canlı formatda Astanada, Bişkekdə, Moskvada və Düşənbədə keçirilib. Avaza Azərbaycan Prezidentinin iştirakı ilə ardıcıl yeddinci sammitdir. Postsovet ölkələrinin liderləri üçün belə görüşlər çoxdan bir-iki gün ərzində bir sıra ikitərəfli danışıqlar aparmaq üçün əlverişli fürsətə çevrilib və bugünkü günün də istisna olacağı ehtimalı azdır.
Son dövrdə ən nəzərəçarpan dəyişikliklər Ermənistanla bağlıdır. Uzun illər Azərbaycanın MDB-dəki mövqeyində dəyişməz bir məqam olub: Bakı Birlik çərçivəsində Ermənistan istisna olmaqla bütün ölkələrlə mədəniyyət, humanitar sahə, elm və digər istiqamətlərdə əməkdaşlıq edir. İndi Azərbaycan Ermənistana yük tranzitinə dair əvvəlki məhdudiyyətləri aradan qaldırıb. İki ölkə arasında iqtisadiyyat və ticarət sahəsində ilk addımlar atılır. Artıq Azərbaycan ərazisindən Ermənistana həm Azərbaycan malları, həm də üçüncü ölkələrdən tranzit yüklər daşınır. Yaxın vaxtlara qədər bu, fantastik görünürdü. Bu fonda 2029-cu ilin “Nəqliyyat əlaqəliliyi ili” elan edilməsi adi halda belə adların səsləndiyindən daha məzmunlu görünür.
MDB-nin Nizamnaməsi dostluq, mehriban qonşuluq, etimad və mübahisələrin sülh yolu ilə həlli barədə doğru və gözəl ifadələrlə zəngindir. Birliyin tarixində onun iştirakçıları arasında müharibələr, eləcə də ayrı-ayrı ölkələrin təşkilatdan çıxması halları olub və bunu Bakıda çoxlarından daha yaxşı xatırlayırlar. Burada təşkilatda daha praktik məsələlərə görə dəyər verirlər: qonşularla birbaşa dialoq, ticarət, humanitar əlaqələr.
2028-ci ilin yanvarına qədər bir ildən çox vaxt var. Azərbaycanın sədrliyinə hazırlıq, əslində, artıq bu gün Avazada başlayır. Prezident İlham Əliyevin Azərbaycanın müxtəlif beynəlxalq təşkilatlarda sədrliyinə yanaşması sayəsində ölkənin bu sahədə böyük təcrübəsi var. Birləşmiş Millətlər Təşkilatından sonra dünyanın ikinci ən böyük təşkilatı olan Qoşulmama Hərəkatında Azərbaycanın sədrliyinin faktiki olaraq Hərəkata ikinci nəfəs verməsini və onu yenidən aktual beynəlxalq təşkilatların sırasına qaytarmasını xatırlamaq kifayətdir.
MDB, bəlkə də, çox yaxın zamanda Prezident İlham Əliyevin sayəsində inkişaf üçün yeni təkan əldə edəcək.
