Bakı. Trend:
Alimlərin fikrincə, Conatan adlı nəhəng tısbağa 200 yaşa qədər yaşamağın sirrini açmağa kömək edə bilər. Tədqiqatçılar təxminən 194 yaşında olan və dünyanın ən yaşlı canlı quru heyvanı hesab edilən Conatanın genetik xüsusiyyətlərini araşdırırlar.
Onlar bildirirlər ki, əldə olunan nəticələr Conatanın uzunömürlülüyünün yalnız əlverişli genlərlə bağlı olmadığını, demək olar ki, iki əsr ərzində onun orqanizmində genetik aşınma və zədələnmənin daha az baş verməsinin də mühüm rol oynadığını göstərir.
Tədqiqat zamanı Conatanın qocalmanın adi təsirlərini zəiflədən 287 unikal gen variantı müəyyən edilib. Conatan kraliça Viktoriyanın taxta çıxmasından beş il əvvəl doğulub. Tədqiqatçıların izahına görə, bu gen variantları orqanizmdə DNT zədələnmələrinin bərpası, iltihabın azaldılması, insulinin tənzimlənməsi və xərçəngin qarşısının alınması da daxil olmaqla bir sıra “əsas” proseslərə nəzarət edir.
Aldabra nəhəng tısbağası olan Conatanın 1832-ci ildə yumurtadan çıxdığı güman edilir. Bu isə onun Çarlz Darvin, Çarlz Dikkens və kraliça Viktoriya ilə eyni dövrün müasiri olması deməkdir. O, həyatının böyük hissəsini Cənubi Atlantik okeanında yerləşən Britaniyanın dənizaşırı ərazisi olan Müqəddəs Yelena adasında, qubernatorun iqamətgahı olan Plantation House-un ərazisində keçirib.
O, 144 il əvvəl artıq yetkin vəziyyətdə Seyşel adalarından qubernatora hədiyyə olaraq Müqəddəs Yelenaya gətirilib. Qalapaqos və Seyşel adalarının nəhəng tısbağaları vaxtilə dünyanın bir çox adalarının ekosistemlərində üstünlük təşkil edən heyvanların bu günə qədər sağ qalmış son nümayəndələridir.
Tədqiqatçılar həmçinin Conatanın epigenomunu — genlərinin “işə salınması/söndürülməsi” mexanizmlərini — eyni növə aid daha gənc nəhəng tısbağaların epigenomları ilə müqayisə ediblər.
Məlum olub ki, Conatanın DNT-nin bərpası və maddələr mübadiləsinə cavabdeh genlərini idarə edən mexanizmlər onun daha gənc qohumlarındakı mexanizmlərlə heyrətamiz dərəcədə “oxşardır”.
Adətən epigenom zaman keçdikcə dəyişir və bu dəyişikliklər qocalma prosesinə töhfə verir. Yaşlı orqanizmlərdə müxtəlif funksiyaların pozulmağa başlamasının əsas səbəblərindən biri də budur.
Science Advances jurnalında dərc olunan bu tədqiqat nəhəng tısbağanın epigenomunun ilk dəfə araşdırılması ilə əlamətdardır.
Tədqiqata uzunömürlülüyün araşdırılması ilə məşğul olan qeyri-kommersiya təşkilatı Kallelin alimləri rəhbərlik edib. Onlar bildirirlər ki, bir neçə əsr davam edən həyatın genetik kodunun açılması həddindən artıq uzunömürlülük haqqında “misilsiz” məlumatlar əldə etməyə imkan verir.
Tədqiqatda iştirak edən Kembric Universitetinin alimi doktor Castin Gerlax deyib:
“Biz müəyyən etdik ki, enerji istehsalı və DNT-nin bərpasında iştirak edən gen tənzimləyiciləri Conatanda təxminən iki əsr ərzində inanılmaz dərəcədə sabit qalıb.
“Qocalma haqqında bizə Qalapaqos və Seyşel adalarının nəhəng tısbağalarından daha çox məlumat verə biləcək canlıların sayı çox azdır.”
Doktor Gerlax bir neçə onillik ərzində nəhəng tısbağaların ekologiyasını və mühafizəsini araşdırıb. Lakin yeni məqalə onun bu heyvanların qeyri-adi uzunömürlülüyünü ilk dəfə təhlil etməsidir.
O əlavə edib:
“Həqiqətən də yaşlı nəhəng tısbağa ilə işləmək böyük imtiyazdır: tısbağanı tədqiqat obyektinizdən daha çox, sanki əməkdaşınız kimi hiss edirsiniz.”
Tədqiqatın baş müəllifi, Kallel təşkilatının təsisçisi doktor Stiven Klark bildirib:
“Təbiət artıq qocalma tapmacasını heyrətamiz üsullarla həll edib və Conatanın genomu hüceyrələrin davamlılığı üçün bir növ yol xəritəsi təqdim edir.”
O əlavə edib:
“Məqsədimiz bu təkamül nəticəsində əldə edilmiş bilikləri götürərək onları adi insanlar üçün praktiki və əlçatan müalicə üsullarına çevirməkdir.
“Qocalma qarşılaşdığımız demək olar ki, bütün xroniki xəstəliklər üçün ən böyük risk faktorudur və xeyriyyəçi tərəfdaşların səxavətli dəstəyi sayəsində uzunömürlülük təbabətinə çıxışı hamı üçün əlçatan edə bilərik.”
