Yeni araşdırma - Hansı şəxs adlarını milli hesab etmək olar?

Yeni araşdırma - Hansı şəxs adlarını milli hesab etmək olar?

Bakı. İlhamə İsabalayeva - Trend:

Azərbaycanda ilk dəfə olaraq, şəxs adları qruplaşdırılaraq sistemləşdirilib. Bunu Trend-ə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Terminologiya şöbəsinin müdiri, Nazirlər Kabineti yanında Terminologiya Komissiyasının sədr müavini Sayalı Sadıqova deyib.

İstifadə etdiyimiz şəxs adlarının mənşəyinə görə müxtəlif cəhətlərə malik olduğunu deyən S.Sadıqova bildirib ki, şəxs adları mənşəcə iki qrup üzrə formalaşdırılıb. Bunlardan biri xalis Azərbaycan, yəni milli adlar, digərləri isə alınma şəxs adlarıdır.

S.Sadıqova deyib ki, xalis Azərbaycan adları qrupuna daxil olan adlar dilimizin öz sözləri və qanunları əsasında tarixən formalaşıb. Bu qrupa daxil olan adlara Yaşar, Solmaz, Sevil, Sevinc, Gülüş kimi adları nümunə göstərmək olar.

Azərbaycan adlarının meydana gəlməsinin özünəməxsus yolları olduğunu deyən S.Sadıqova qeyd edib ki, Azərbaycanda Qacar, Əfşar, Bayat, Əfşan, Oğuz, Əfqan kimi adlar xalq, nəsil adları ilə bağlı əmələ gələn şəxs adları hesab edilir.

Onun sözlərinə görə, Azərbaycanda qohumluq, əqrəbalıq anlayışları ilə bağlı onlarla şəxs adı yaranıb ki, bu qrupa daxil olan adlara da Nənəxanım, Ataxan, Ağabacı, Ağaəmi, Atakişi, Ağababa və başqalarını misal göstərmək olar. Fərəh, Arzu, Sevil, Səadət, Nəhayət, Amal, Yetər, Sevindik, Kifayət, Tamam, Qızbəs, Alim ailənin istək və münasibətilə bağlı şəxs adları, Altay, Qafqaz, Qoşqar, Himalay, Savalan, Misir, Təbriz, Şirvan, Elbrus, Asiya, Mədinə, Fərqanə, Tehranə, Tehran yer adları ilə bağlı şəxs adları sayılır: "Su obyektlərinin adları ilə bağlı şəxs adlarına Dərya, Dəniz, Damla, Ümman kimi adları misal göstərmək olar. Bu əsas sözlərdən yeni şəxs adları da yaradılıb ki, bunlar Dəryanur, Nurdərya, Ümmagüldür. Xəzər, Araz və s. kimi adlar isə konkret su obyekti adlarından yaranan adlar sayılır".

S.Sadıqova qeyd edib ki, dilimizdə Zöhrə, Hilal, Ülkər, Ulduz, Günay, Aynur, Aytən, Aygün, Aygül adları fəza cisimlərinin adları əsasında meydana çıxıb. Nizami, Füzuli, Nəsimi tarixi şəxsiyyətlərin adı ilə, Brilyant, Zümrüd, Gümüş, Füruzə, Almaz, Yaqut, Mirvari daş-qaş adları ilə bağlı yaranan şəxs adları hesab edilir.

Alim alınma şəxs adlarının işlənmə tarixinin qədim olduğunu da açıqlayıb: "Azərbaycanlılar qədim dövrlərdən başlayaraq bir çox xalqlarla qonşuluq münasibətində olub və uzun müddət eyni dövlət tərkibində yaşayıblar. Buna görə də bir çox adlar Azərbaycan dilindən başqa dillərə, o cümlədən başqa dillərdən Azərbaycan dilinə keçib".

S.Sadıqova deyib ki, fars ad sistemində xalis türk mənşəli Aslan, Bəylər, Balaş, İlxan (Elxan), Tərxan, Ceyran, Gəlin kimi adlar var: "Bu baxımdan Azərbaycan dilində də bir sıra fars adlarının olması təbiidir. Azərbaycan dilində fars antroponimlərinin əksəriyyəti klassik poeziyadan, xüsusən Firdovsinin "Şahnamə" dastanından gəlir. Firudin, Firəngiz, Rüstəm, Əfrasiyab, Səyavuş , Firdovsi, Hafiz, Xəyyam kimi adlar buna nümunədir. Qədim İran, Midiya və türk dillərinin bizim ərazidə eyni qaynaqlardan bəhrələndiyini nəzərə alsaq, bir sıra fars adlarının, əslində, bizimlə ən azından müştərək olduğunu unutmamalıyıq".

O, əlavə edib ki, məişətimizdə ərəb adları əvvəllər olubsa da, İslam dini onların sayının dəfələrlə artmasına səbəb olub: "Ağqoyunlu dövlətində Sara xatun, Xədicə bəyim, Uzun Həsən, Uğurlu Məhəmməd adları bu baxımdan səciyyəvidir. Uzun müddət hesab etmişik ki, şəxs adı mənaca açıq-aydın yox, sirli, əsrarəngiz olmalıdır. Belə əqidə isə yad mənşəli adların doğmaları sıxışdırmaq imkanını bir az da artırıb. Bu səbəbdən bizdə əvvəllər Günəş adı yox dərəcəsində idi. Amma ərəbcə Şəmsi, Şəmsiyyə, Şəmsəddin, farsca Afitab, Xurşid var idi. İndi geniş şəkildə işlənən "ay" komponentli Aynur, Aytən, Aygün, Aysel adları əvəzinə ərəbcə Qəmər, farsca Mehparə, Məhliqa, Mahtaban, Mahrux adları verilirdi. İş o yerə gəlib çatmışdı ki, qızlarımıza sadə, anlaşıqlı Göyərçin əvəzinə farsca Kəbutər, Ulduz əvəzinə Kövkəb adı qoyulardı. Halbuki bir qayda olaraq, farslar Kəbutər, ərəblər Kövkəb adlarını qoymurlar".

Azərbaycanın xaricdəki turizm tərəfdaşları ilə onlayn təbliğatlar keçirilir
Azərbaycanın xaricdəki turizm tərəfdaşları ilə onlayn təbliğatlar keçirilir
İspaniyaya turist axını 70 faizdən çox azalıb
İspaniyaya turist axını 70 faizdən çox azalıb
Türkiyə turlarının qiymətləri kəskin BAHALAŞIB - Ekspert
Türkiyə turlarının qiymətləri kəskin BAHALAŞIB - Ekspert
Loading Bars
Xəbər lenti
Azərbaycan səfirinin Kaliforniya qəzetində məqaləsi: “Nifrət zəminində cinayətlərə yer yoxdur”
Dünyada koronavirus infeksiyasına yoluxanların sayı 20,8 milyonu ötüb
Bu gün 19 mindən çox abituriyent qəbul imtahanı verəcək
Kanadada meşə yanğınları, 3,8 min insan təxliyə edildi
Moskvada koronavirusdan daha 11 nəfər ölüb
Tovuzda minaatan mərmisi tapılıb (FOTO)
Somalinin paytaxtında terror aktı törədilib
Bakıda köməkçi tikili yanıb
Türkiyə Milli Müdafiə naziri və Baş Qərargah rəisi Azərbaycana gəlib (FOTO)
İraqın şimalında 3 PKK terrorçusu zərərsizləşdirilib
Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 227 min nəfəri ötüb
Batma təhlükəsi ilə üzləşən 12 nəfər xilas olunub
Azərbaycan xalqının faşizmlə mübarizədə qəhrəmanlığı və Ermənistanın faşist ideologiyası “Hədəf”də təhlil olunub (FOTO)
Azərbaycanda koronavirusla bağlı son vəziyyət açıqlandı
Qırğızıstanda zəlzələ baş verib
Beyləqanda ev yanıb
“Nağdsız ödənişlərə dəstək verin!” çağırışlı videoçarx hazırlanıb (VİDEO)
Misirdə ailələr arasında torpaq davası olub, azı 8 nəfər öldürülüb
Zərif: İran nüvə proqramında dəyişiklik edəcək heç bir planı qəbul etməyəcək
Çində bağlamalar üzərində koronavirus aşkarlanıb
Mingəçevir Dövlət Universiteti “Əsgərə Məktub!” layihəsinə qoşulub (VİDEO)
OPEC Azərbaycanda neft hasilatı ilə bağlı proqnozları açıqlayıb
DSMF-nin büdcəsinə edilən dəyişiklik təsdiqləndi
Hazırda paytaxtın bəzi küçə və prospektlərdə sıxlıq var (FOTO)
Norveç 5 ölkə üçün 10 günlük karantin rejimini tətbiq edir
Cəmil Həsənli xalqı aşağıladı - AXCP və "Milli Şura"nın qeybətxana şousu davam edir (VİDEO)
Dünya gəncləri “Daha yaxşı dünya üçün” devizi altında birləşdi (FOTO)
Ailəniz üçün əlavə kart alın, birlikdə daha çox millər qazanın!
Baş Prokurorluq Bərdədə ölümlə nəticələnən dava barədə məlumat yaydı
İranla sərhəddə 200 kiloqramdan artıq heroin aşkar edildi (FOTO/VİDEO)
İmişlidəki göllərdən Baş Muğan kanalına 3,5 milyon kubmetr su vurulub - suvarma problemi həll olunur (FOTO)
Suraxanıda su borusunun partlaması nəticəsində küçəni su basıb (VİDEO)
Dövlət büdcəsi haqqında qanuna dəyişiklik təsdiqləndi
Şura və Agentlik qalib QHT-lərlə onlayn görüş keçirib (FOTO)
AFFA kəndlərdə idmanın inkişafına dəstək verir (FOTO)
AQTA 78 müəssisədə qayda pozuntusu aşkarladı
Bakıya gətirilən yeni "London taksi"ləri yanacaq əvəzinə elektriklə işləyir (FOTO)
Azərbaycanda insanlar seroloji testlərdən keçəcəklər
Abşeronda təbliğat işləri gündəlik həyata keçirilir (FOTO)
Sahibkarlığın İnkişafı Fondunun İdarə Heyətinə yeni sədr təyin edilib
Avqustun 13-də dolların manata qarşı məzənnəsi
İsveçrədə koronavirusa yoluxma göstəriciləri kəskin artır
Vüqar Rəhimzadə: Ümidverici rəqəmlər fonunda səhlənkarlığa imkan verməməliyik
YAP İdarə Heyətinin videokonfrans formatında iclası keçirilib
Peşə təhsili üzrə kadr hazırlığının təşkili ilə bağlı yeni memorandum imzalandı
Azərbaycanda 93 nəfər koronavirusa yoluxdu, 202 nəfər sağaldı
Qabiliyyət tələb edən ixtisaslara qəbul olmaq istəyən subbakalavrların qeydiyyatına başlanılıb
PAŞA Bank ailəsinə qoşulun!
Ağdaşda ictimai nəqliyyatda tibbi maska taxmayan sürücü və sərnişinlər cərimələnib (FOTO)
Hindistanda avtobus yandı - Ölənlər var
İcra hakimiyyəti Nərimanovda inşa edilən futbol meydançasının tikintisini dayandırıb (FOTO)
Karantin qaydalarını pozaraq Qubaya gələn 7 nəfər məsuliyyətə cəlb olundu
"Ziraat Bank Azərbaycan"ın ödənişləri artıq eManat terminallarında!
Pərvin Kərimzadə: “Qarabağ” dayaq blokunun istifadəyə verilməsi mühüm hadisədir
Kürdəmirdə "Mercedes" traktora çırpılıb, ölən var
Azərbaycan İnvestisiya Holdinqinin Müşahidə Şurasının tərkibi təsdiq edildi - SƏRƏNCAM
Çindən gələn nümayəndə heyəti videokonfrans keçirdi (FOTO)
Şotlandiyada qatar relsdən çıxaraq yanıb (FOTO)
Xəzərin mühafizəsi ilə bağlı növbəti aksiya keçirildi (FOTO)
Neftçalada karantin qaydalarını pozaraq yas mərasimi keçirənlər cərimələnib (FOTO)
ÜST: Rusiyadakı peyvəndlə bağlı aparılan sınaqların təfərrüatı nəzərdən keçiriləcək
Təhsil Nazirliyi: Məktəblərə tədrisin təşkili ilə bağlı heç bir təlimat verilməyib
Baş Prokurorluq on altı yaşına çatmayan şəxsə zor tətbiq edilməsi ilə bağlı məlumat yaydı
Məktəblərdə bir dərs 35 dəqiqə, tənəffüs müddəti isə 10 dəqiqə olsun - TƏKLİF
Prezident İlham Əliyev Bakıya gətirilmiş “LEVC TX” modelli yeni “London taksi”ləri ilə tanış olub (FOTO) (YENİLƏNİB)
I, V, IX siniflər üçün həftədə üç, X və XI siniflər üçün dərslər tam onlayn qaydada keçirilsin - TƏKLİF
190 manat almaq üçün 278 min şəxsin siyahısı aidiyyəti banklara göndərilib - Nazirlik
Paris marafonu koronavirusa görə ləğv olunub
Pandemiyadan zərər çəkmiş bu şəxslərə təkrarən yardımların verilməsinə başlanıldı
DANX: Sərnişindaşımanın bərpası yalnız Operativ Qərargahın qərarından sonra bəlli olacaq
Azərbaycanda qızıl və gümüş kəskin ucuzlaşdı
Bu sərəncam sadəcə hərb tariximizə deyil, həm də ümumbəşəri dəyərlərə verilən ən yüksək qiymətdir - Cəlil Xəlilov
Balakəndə yaşadığı ünvanı tərk edən koronavirus xəstəsi saxlanıldı (VİDEO)
Hikmət Hacıyev: Ermənistanın Milli Təhlükəsizlik Strategiyası sanki saxta tarix dərsliyidir
İranda sutka ərzində koronavirusdan 188 nəfər ölüb
Mədəniyyət nazirinin yeni müşaviri təyin edilib
“Barselona”nın futbolçusu koronavirusa yoluxub
8027 obyektdə sanitar-epidemioloji tələblər pozulub
Ötən gün yol qəzalarında 5 nəfər ölüb, 4 nəfər xəsarət alıb
Sabah Bakıda 32, rayonlarda 35 dərəcə isti olacaq
Avstraliyada koronavirusdan gündəlik ölüm sayı rekord həddə çatıb
Avtobus sürücüsü ehtiyatsızlıqdan iş yoldaşını vurub öldürdü
"Gələcəyimiz gənclərdir" festivalı baş tutub (FOTO)
Salyanda narkotik bitki əkib-becərən şəxs saxlanılıb (FOTO/VİDEO)
Biləsuvarda sanitar-karantin qaydalarını pozan 35 nəfər cərimə edilib
DİM imtahan verəcək abituriyentlərə müraciət etdi
Rusiyada koronavirusa yoluxanların sayı 900 min nəfəri keçdi
“Twitter”də yeni funksiya işə düşüb
Ceyhun Bayramov: Biz münaqişənin siyasi yolla, danışıqlarla həll edilməsi tərəfdarıyıq
Bu il sosial ödənişlər 707 milyon manat artıb
Azərbaycan neftinin qiymətləri dəyişib
Ceyhun Bayramov: Türkiyə-Azərbaycan əməkdaşlığı regionun inkişafına da xidmət edir
Türkiyə Milli Müdafiə naziri və Baş Qərargah rəisi Azərbaycana gəlir
Salyanda sanitar-karantin qaydalarını pozan 12 nəfər cərimə edilib (FOTO/VİDEO)
Zaqatalada evdə nişan mərasimləri keçirənlər cərimələnib (VİDEO)
MİDA-nın keçirdiyi mənzillərin elektron satışı şəffaflığın təmin edilməsi baxımdan vacibdir - Ekspert
Buraxılış imtahanında iştirak etməyənlərin qəbul imtahanında iştirakına icazə verildi
Ceyhun Bayramov "CNN Türk"ə Ermənistanın Tovuz istiqamətində törətdiyi təxribat barəsində danışıb
9 hakimin fəaliyyətinə xitam verilib (VİDEO)
Ermənistanda fövqəladə vəziyyət daha bir ay uzadıldı
Bütün xəbərlər