Türkiyənin 2009 - cu ildə xarici siyasət planları -- The Heritage Foundation-nin aparıcı analitiki Ariel Koen

The Heritage Foundation - nin (ABŞ) Baş elmi əməkdaşı, politoloq Ariel Koen,

 xüsusi olaraq Trend üçün

2009 - cu ildə Türkiyənin daha fəal görünəcəyi gözlənilir.

Türkiyə Qafqazda, Yaxın Şərqdə, Avropa və Aralıq dənizi bölgəsində xarici siyasi iştirakını artırmağı planlaşdırır, - aparıcı türkiyəli diplomatlar Trend -a bildiriblər.

Bu, ABŞ - ın İraqdakı rolunun azalması, Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı istəklərinin artması, İranın nüvə proqramı ilə bağlı qarşıdakı ağır danışıqların vacibliyini Türkiyənin qəbul etdiyindən xəbər verir. Ankara şimalda, cənubda, şərqdə və qərbdə öz maraqlarını təmin etməyə can ataraq, bütün bu hadisələrdə fəal rol oynayacaq.

O, müasirləşdirməyə də can atır. Bu, Aİ-yə üzvlük səyləri ilə izah olunur ki, bu da çətin vəzifədir.

Hakim AK partiyasının bir qrup siması hesab edir ki, Aİ-yə inteqrasiyanın nəzərdə tutduğu liberallaşdırma islamçıların hakimiyyətə doğru yolunda ənənəvi istinadgah olan hərbçilərin də səlahiyyətini zəiflədir. Eyni zamanda, liberallar Türkiyəni xarici dünya ilə daha çox uyğunlaşdıran Avropa üslublu qanunları dəstəkləyirlər.

Ankaranın Avropa İttifaqına tamhüquqlu üzvlüyünün əleyhdarları Türkiyə üçün Avropa ilə qarşılıqlı əlaqə yolu qismində, Fransa prezidenti Nikolya Sarkozinin övladı olan Aralıq Dənizi İttifaqını göstərirlər. Buna baxmayaraq, anonimlik şərtilə danışan aparıcı türkiyəli diplomatlar Aralıq Dənizi İttifaqını alternativ kimi görmürlər. Onların dediklərinə görə, Ittifaq, NATO və Qərbin digər beynəlxalq təşkilatları kimi, Türkiyənin iştirak edəcəyi forum olmalıdır.

"Türkiyə, NATO - nun qlobal baxımdan səmərəliliyini, Türkiyə - Amerika əməkdaşlığının möhkəmlənməsini, eləcə də Türkiyənin Avropa İttifaqına daxil olmasını istəyir. Bu, sülh, sabitlik və əməkdaşlıq üçün həyati vacibdir", - ötən ay Vaşinqtonda olmuş aparıcı türkiyəli diplomat bildirib.
  Türkiyənin Vaşinqtonla əlaqələri necə möhkəmləndirəcəyini hələ aydınlaşdırmaq lazımdır. Buradan hakim partiyanın "Qurdlar vadisi" kimi təbliğat filmlərində sükutla təşviq etdikləri və islamyönlü KİV tərəfindən təhrik edilən antiamerika əhval-ruhiyyəsi artır.
  Bu gün Türkiyə cəmiyyəti ən antiamerika müsəlman cəmiyyətlərindəndir. "Əl - Qaidə" ilə əlaqədə olan Sələfi terrorçularının İstanbulda sinaqoqlara iki hücumu nəzərə alınsa, atatürkçü qüvvələr tərəfindən idarə olunan dünyəvi dövlətin vaxtında çox zəif olan anti-semit əhval-ruhiyyə artmaqdadır.
 Qəzzə münaqişəsinədək Baş nazir Rəcəb Tayyib Ərdoğanın hökuməti qeyri-birbaşa Suriya - İsrail sülh danışıqlarını başladı və dəstəklədi, baxmayaraq ki, xüsusilə də Buş administrasiyası bu danışıqlara çox soyuq yanaşdığından, əvvəlcədən onların heç bir şansının olmaması aydın idi. Vaşinqton Ələvini, Bəşər Əsədin zəif birpartiyalı Suriya rejimini siyasi və psixoloji baxımdan İsraillə həqiqi sülhə qadir olmayan və belə sülhü istəməyən İranın regiondakı tərəfdaşı kimi nəzərdən keçirirdi.

Türkiyə, ərəblərə iş yerləri təmin edən və qarşılıqlı işgüzar münasibətləri asanlaşdıran İsrail - Fələstin sənaye zonalarının təşkili yolu ilə, ərəb - İsrail münasibətlərini yaxşılaşdırmağa çalışır. Aydındır ki, Fələstinin təhsil sistemində və kütləvi informasiya vasitələrində, anti-İsrail və anti-yəhudi təhrikçiliyi də daxil olmaqla, ərəb və yəhudilər arasında Müqəddəs Torpaqdakı onillik düşmənçiliyi geriyə çevrimək üçün hələ çox şey etmək lazımdır.  Burada Türkiyə daha nəzərəçarpacaq rol oynaya bilərdi. Lakin əksinə, Baş nazir Ərdoğan özünü HƏMAS - ın tərəfdarı kimi təqdim edərək, İsrailin Qəzzə Zolağındakı əməliyyatını "vəhşilik" adlandırdı. Keçmişdə Türkiyə HƏMAS - ın terrorçu rəhbərliyini Ankarada qəbul edərək, Avropa və ABŞ - la münasibətləri pisləşdirmişdi.
Geosiyasi yaxşılaşmaların əlamətləri arasında Türkiyə və Ermənistan arasında yüksək səviyyədə əlaqələri qeyd etmək olar. Türkiyə Baş nazirinin ötən ilin avqustunda Rusiya-Gürcüstan hərbi əməliyyatları zamanı təqdim etdiyi Qafqazda Sabitlik və Əməkdaşlıq Paktının struktur çatışmazlıqları var. Pakt üç Cənubi Qafqaz ölkəsi (Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycan) ilə yanaşı, Rusiya və Türkiyəni özündə birləşdirsə də, ABŞ və Aİ, eləcə də İran ona daxil deyil.

Yüksək vəzifəli türkiyəli diplomat ABŞ və Aİ-nin Qafqaz təşəbbüsünə gələcək inteqrasiyası və ya qoşulmasını təklif edəndə Ankara, Vaşinqtonun bu məsələdə maraqlı olması barədə düşünməyə cəhd göstərdi.

"Qafqaz regionunun Amerika və Avropa ölkələrinin böyük iştirakına ehtiyacı var, - yüksək vəzifəli tükiyəli diplomat bildirib. -Trükiyə Abxaziya və Cənubi Osetiyanı Gürcüstanın bir hissəsi kimi nəzərdə tutaraq, onun ərazi bütövlüyünü dəstəkləyir".

Buna baxmayarq, Qafqazı ayıran xətlər dərinləşir, suallar qalır. Rusiyalı liderlər Gürcüstan prezidenti Mixail Saakaşviliyə  qəlbən nifrət edirlər və bu iki ölkə ötən ilin avqustunda qarşıdurmaya gəldilər. Azərbaycanın hərbi büdcəsi Ermənistanın bütün dövlət büdcəsini ötür və Dmitri Medvedyevin vasitəçiliyi Dağlıq Qarabağ məsələsi üzrə irəliləyişə gətirib. Ermənistanla sərhədlərin açılması, İrəvan Azərbaycanın torpaqlarını Ermənistanın işğal etməsini tanımaqdan imtina edənədək, Ankaranın əlində kozırdır.
 Türkiyə enerji daşıyıcılarının tranzitində vacib ölkədir. Üç prezidentin - Abdullah Gül, İlham Əliyev və Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun Xəzər sahilində, Türkmənbaşı limanında keçirilən sammitində iştirak etməklə, Ankara mühüm rol oynadı.

Sammit nəzərdə tutulan "Nabukko" layihəsinə qoşulacaq və Xəzər qazını Avropa bazarlarına tədarük edəcək TransXəzər qaz kəməri məsələsində irəliləyişə gətirməsə də, belə boru kəmərinin yaradılması mümkünlüyünü qeyd edib. O həm də göstərib ki, Türkiyə kəmərin həyata keçirilməsində vacib rol oynaya bilər.

Türkiyə Əfqanıstanda, Kabil və İslamabad arasında münasibətlərin yaxşılaşdırması üçün keçirilən, Pakistan və Əfqanıstan liderlərinin iştirak etdiyi danışıqlarda müsbət rol oynayıb. Türkiyəli diplomatların dediklərinə görə, Pakistanın sabitliyi "Taliban"a qarşı mübarizə ilə bağlıdır. Eyni zamanda, sabitliyin möhkəmləndirilməsi və hazırki vəziyyətdən çıxış üçün Əfqanıstan daxilində güclü birlik lazımdır.

Yekunda, Türkiyə erməni lobbisi və onun tərəfdarlarının hər il ABŞ hökumətinə təqdim etdikləri "erməni soyqırımı"   məsələ ilə yeni Obama administrasiyasının necə məşğul olacağını diqqətlə izləyəcək.

Lobbi ikipartiyalı olsa da, onun müttəfiqlərinin əksəriyyəti ABŞ - ın hər iki Palatasında üstünlüyü olan Demokratlar Partiyasının üzvləridir. Türkiyəli diplomat xəbərdar edib ki, Konqres gələcəkdə "soyqırım" qətnaməsini təsdiqləməklə, Amerika-Türkiyə münasibətlərini kəskin şəkildə pisləşdirə bilər -  bir çox səbəblərə görə, arzuedilməz hadisədir. Öz tərəfindən, Türkiyə, BMT Təhlükəsizlik Şurasının sanksiyaları qəbul edilərsə, İrana qarşı sanksiyaların sərtləşdirilməsində iştirak etməyə hazırdır.  Moskva və Pekin Tehran rejimini dəstəklədiyindən, BMT TŞ - nin belə addım atacağı ehtimalı azdır.

Gələcəkdə ABŞ və Türkiyə arasında münasibətlər çətin, bəzən isə gərgin olaraq qalacaq. Lakin Qafqazdan İraq, İran və Əfqanıstanadək çox sayda ümumi regional maraqlar mövcuddur. Bu maraqlar isə, dialoq və Ankara ilə Vaşinqton arasında mümkün qədər əməkdaşlıq tələb edir.

Müəllifin rəyi Trend İnformasiya Agentliyi redaksiyasının rəyi ilə üst-üstə düşməyə bilər.

Müəlliflə əlaqə saxlamaq üçün elektron ünvan:  [email protected]

İsrail Hava Qüvvələri Qəzza zolağından buraxılan dronu vurduğunu açıqladı
İsrail Hava Qüvvələri Qəzza zolağından buraxılan dronu vurduğunu açıqladı
İranda ötən sutka 297 nəfər koronavirusdan ölüb
İranda ötən sutka 297 nəfər koronavirusdan ölüb
İsraildə aktiv koronavirus xəstələrinin sayı 825-ə düşüb
İsraildə aktiv koronavirus xəstələrinin sayı 825-ə düşüb
Loading Bars
Xəbər lenti
"Alyans" İctimai Birliyinin təşkilatçılığı ilə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 98-ci doğum günü ilə əlaqədar tədbir keçirilib (FOTO)
Bu gün Azərbaycanda 21 mindən çox vətəndaş COVID-19 əleyhinə peyvənd olunub
Azərbaycanda 509 nəfər koronavirusa yoluxub, 1427 nəfər sağalıb, 16 nəfər vəfat edib
Ceyhun Bayramov və Sergey Lavrov arasında telefon danışığı olub
Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın ən yeni tarixinin şanlı səhifəsini yazdı: “Xarıbülbül” festivalı hər il keçiriləcək!
"Air France" şirkəti Tel-Əvivə uçuşlarını dayandırıb
İsrail Hava Qüvvələri Qəzza zolağından buraxılan dronu vurduğunu açıqladı
"Twitter"in işində problemlər yaranıb
Heydər Əliyevin Qarabağla bağlı arzularının əks olunduğu video-çarx Prezident İlham Əliyevi kövrəltdi (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev Cıdır düzündə bir daha "Qarabağ Azərbaycandır" dedi (VİDEO)
İstefada olan general-polkovnik Tofiq Ağahüseynov dəfn edilib (FOTO)
Mingəçevirdə qanlı dava: 3 nəfər saxlanılıb
Şəhid ailələri və müharibə əlillərinə daha 50 mənzil təqdim olundu (FOTO)
Azərbaycan neftinin qiyməti qalxıb
Daha 3 şəhidin yeni doğulan övladına hesab açılacaq (FOTO)
Şuşada “Xarıbülbül” festivalını yenidən keçirmək arzumuz gerçək oldu - Xalq artisti
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva rəsmi "İnstagram" hesabında “Xarıbülbül” musiqi festivalının qala-konsertindən görüntü paylaşıb (VİDEO)
Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 43 nəfər saxlanılıb
Saatlıda gecə saatlarında fəaliyyət göstərən çayxana aşkarlanıb
İranda ötən sutka 297 nəfər koronavirusdan ölüb
IATA və AZAL arasında IATA Travel Pass mobil əlavəsinin Azərbaycanda tətbiq edilməsinin mümkünlüyü müzakirə edilib
Kasım-Jomart Tokayev Prezident İlham Əliyevə telefonla zəng edib
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Şuşada “Xarıbülbül” musiqi festivalının qala-konsertində iştirak ediblər (FOTO/VİDEO) (YENİLƏNİB)
Müdafiə Nazirliyi istefada olan general-polkovnikin vəfatı ilə əlaqədar başsağlığı verib
Prezident İlham Əliyev Şuşada Yuxarı Gövhərağa məscidində olub (YENİLƏNİB) (FOTO/VİDEO)
Şuşada keçirilən "Xarıbülbül" festivalı böyük tarixi qələbənin təntənəsidir - Şuşalı deputat
AXC-Müsavat cütlüyünün Naxçıvanla bağlı mənfur niyyətinin qarşısını məhz Heydər Əliyev aldı - Deputat
Mətbuat prospektində avtomobillərin hərəkətində sıxlıq var - SƏBƏB (FOTO)
Sabah hava necə olacaq?
Türkmənbaşı limanına ilk dəfə yan alan "Azərbaycan" gəmi-bərəsi milli adət-ənənələrə uyğun qarşılanıb (FOTO)
Neftçala sakini narkotiklə saxlanılıb
Şuşada tikiləcək məscid Vətənimizin bir tacı olacaq - QMİ sədri
Şəkidə avtoxuliqan saxlanılıb (FOTO/VİDEO)
İsraildə aktiv koronavirus xəstələrinin sayı 825-ə düşüb
Son illərdə Naxçıvanın iqtisadi, siyasi və hərbi potensialının dinamik şəkildə artması danılmaz faktdır - Kamaləddin Qafarov
Ermənilər təkcə xalqımıza deyil, dini abidələrimizə qarşı da vandallıq törədiblər - Allahşükür Paşazadə
Qazaxıstanda koronavirusa yoluxanların sayı 350 min nəfəri ötüb
Azərbaycan xalqı birlik sayəsində qələbə qazandı - QMİ sədri
İlk dəfədir ki, Ramazan bayramını qalib ölkə kimi qeyd edirik - Allahşükür Paşazadə
İşğaldan azad olunmuş ərazilərə keçməyə cəhd göstərən 5 nəfər saxlanılıb
Şuşada "Xarı Bülbül" festivalında iştirak etdiyimizə görə çox xoşbəxtik - Xalq artisti
Təzəpir məscidində bayram namazı qılınıb (FOTO)
Pomidor güvəsi (Tuta absoluta) və onunla mübarizə üsulları
“Şaka” ləqəbli narkotacir saxlanılıb
Venesuelada ilin əvvəlindən inflyasiya 240 faizi ötüb
Braziliyada koronavirusdan daha 2 494 nəfər ölüb
Şuşada bayram namazı qılınıb (VİDEO)
“Azpetrol” Ramazan bayramı münasibətilə müsəlmanları təbrik edir
Bakıda intihara cəhdin qarşısı alınıb
Argentinada koronavirusa yoluxanların sayı 3,2 milyonu ötüb
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Şuşadan bütün müsəlmanları Ramazan bayramı münasibətilə təbrik edib (FOTO)
İsrail Türkiyə telekanalının Qəzza zolağında yerləşən binasına zərbə endirib
Azərbaycanda Ramazan bayramı qeyd olunur
Ağstafa polisi şəhid ailələrinə bayram sovqatları paylayıb (FOTO)
BMT-nin baş katibi Fələstin-İsrail münaqişəsinin deeskalasiyasına nail olmağa çağırıb
Bayden ABŞ-ın kiber təhlükəsizliyinin təmin edilməsi lə bağlı qərar imzalayıb
BMT Təhlükəsizlik Şurasının Fələstin və İsrail üzrə iclası mayın 14-ü keçirilə bilər
Qəzza zolağından İsrail ərazisinə 1,5 mindən artıq raket atılıb
Bitkoinin qiyməti 15 faizdən çox ucuzlaşıb
ÜST-nin Baş direktoru koronavirusa qarşı peyvənd olunub
Böyük Britaniyada daha 2 284 nəfər koronavirusa yoluxub
Polislər Mingəçevir və Zaqatalada şəhid ailələrini, qaziləri və aztəminatlı soydaşlarımızı ziyarət ediblər (FOTO)
İsrailin zərbələri nəticəsində Qəzza zolağında ölənlərin sayı 65-ə çatıb
Şəmkirdə dayanma-durma qaydalarını pozanlar məsuliyyətə cəlb olunub (FOTO)
Sloveniyada koronavirusun "Hindistan" ştammına ilk yoluxma halı qeydə alınıb
Bakıda birmərtəbəli evdə yanğın olub
Azərbaycan Prezidenti Ramazan bayramı münasibətilə paylaşım edib (FOTO)
Dünyada ötən sutka koronavirusa 643 mindən çox yoluxma qeydə alınıb - ÜST
İranın XİN rəhbəri Tehranın Hələbdə Baş Konsulluq açmaq qərarını açıqlayıb
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Şuşadakı atəşfəşanlıqdan görüntülər paylaşıb (VİDEO)
Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 4,8 milyonu ötüb
Prezident İlham Əliyev Şuşada 1 saylı ümumtəhsil məktəbinin təməlini qoyub (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev Şuşa Rəsm Qalereyasında görülən işlərlə tanış olub (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Şuşada xüsusi nümayəndəliyin inzibati binası ilə tanış olublar (FOTO/VİDEO)
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Şuşa Yaradıcılıq Mərkəzinin yerləşəcəyi bina ilə tanış olublar (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev Şuşada xan qızı Natəvanın sarayının qarşısındakı əraziyə baxış keçirib (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev “Xarı Bülbül” otelinin nəzdindəki korpusda və kotteclərdə yaradılan şəraitlə tanış olub (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Şuşada “Xarı Bülbül” otelinin yenidənqurmadan sonra açılışında iştirak ediblər (FOTO/VİDEO)
Prezident İlham Əliyev: Bir il bundan əvvəl Şuşada başqa musiqi səslənirdi, başqa hərəkətlər edilirdi
Prezident İlham Əliyev Şuşada jurnalistlərlə görüşüb (VİDEO)
Ombudsman minalanmış ərazilərlə bağlı BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarına məktubla müraciət edib
Gürcüstanda koronavirusa daha 1 409 nəfər yoluxub
Bakıda daha bir piyada səkisinin zəbt olunması halı qeydə alınıb - BNA (FOTO)
"Xarıbülbül" festivalını yenidən izləmək böyük xoşbəxtlikdir - 1990-cı ildə festivalın bədii rəhbəri olmuş Əli Usubov
İsrail hərbçisi Qəzza zolağından raket atəşi nəticəsində ölüb
Gədəbəydə iki mülki şəxs minaya düşüb
Avropa İnsan Haqları Məhkəməsi Ermənistanın Azərbaycana qarşı cinayətlərinə baxacaq (ƏLAVƏ OLUNUB)
DSX azad olunmuş ərazilərə mediatur təşkil edib - Trend TV-nin REPORTAJI (FOTO/VİDEO)
Saatlıda heyvan oğruları dəstə üzvləri saxlanılıb
Peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Azərbaycanda 558 nəfər koronavirusa yoluxub, 1454 nəfər sağalıb, 13 nəfər vəfat edib
Azərbaycan öz mədəni irsini bərpa edir, “Xarıbülbül” festivalı bunun gözəl nümunələrindəndir - Deputat
Şuşada, Cıdır düzündə "Bayatı Şiraz" (VİDEO)
Heydər Əliyev Fondu tərəfindən nəşr olunan Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərinin notlarının toplusu Şuşada təqdim edilib (FOTO/VİDEO)
İranda ötən sutka koronavirusdan 366 nəfər ölüb
Zəngilanda DSX-nin yeni hərbi hissəsi tikilir (FOTO)
Polis Lənkəranda əməliyyat keçirib, 3 kiloqramdan artıq marixuana aşkarlanıb (FOTO)
Azərbaycan Prezidenti: Dünyada Şuşaya bənzər şəhər görməmişəm, bəlkə də yoxdur
Prezident İlham Əliyev: Bütün bu illər ərzində bir amalla yaşamışıq - torpaqları azad edək
Azərbaycan Prezidenti: Sabah Yuxarı Gövhərağa məscidində bayram namazı qılınacaq
Bütün xəbərlər