"Türkiyə-Ermənistan sərhəd məsələsinə dair müxtəlif baxışlar"

"Türkiyə-Ermənistan sərhəd məsələsinə dair müxtəlif baxışlar"

Azərbaycan Prezidenti yanında Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin baş elmi işçisi Cavid Vəliyevin Türkiyənin nüfuzlu "Hürriyət" qəzetində "2009-cu ildə imzalanan Türkiyə- Ermənistan protokollarının icra edilməsinin iki əsas səbəbi var idi : Azərbaycan və Türk ictimaiyyətlərinin reaksiyaları" adlı məqaləsi dərc edilib.

Trend-in məlumatına görə, məqalədə qeyd olunub ki, əslində, protokolların icra edilməməsi üçün əsas səbəb bu müqaviləyə Türk cəmiyyətinin münasibəti idi. Türkiyə ictimaiyyətinin Türkiyə-Ermənistan protokollarına qarşı mənfi münasibətinin əsas səbəbi yalnız Dağlıq Qarabağ;n işğal altında olması deyil, həm də 20-ci əsrin əvvəllərində Anadoluda erməni quldur dəstələri tərəfindən türklərə qarşı həyata keçirilən qətliamlar və ümumilikdə, Türkiyəyə qarşı tələblər və beynəlxalq aləmdə Türk xalqına qarşı qondarma soyqırım təbliğatı idi.

Müəllif bildirir ki, lakin türk cəmiyyəti və türk hökumətinin reaksiyalarına baxmayaraq, Türkiyənin daxilində və xaricində cəmiyyətə və qərar verən şəxslərə təsir etmək üçün müxtəlif cəhdlər mövcuddur:

"2010-cu ildən yəni Türkiyə-Ermənistan protokolları dayandırıldığı vaxtdan Türkiyə və Ermənistan arasında "səssiz diplomatiya" təşəbbüslərini dəstəkləmək üçün özlərinin maliyyə dəstəkləri ilə ABŞ və Avropa Birliyi hərəkətə keçdi. 2010-cu ildə USAİD Ermənistan - Türkiyə təşkilatları konsorsiumuna 4,7 milyon dollar maliyyə vəsaiti ayırdı. 2014-cü ildən Avropa İttifaqının dəstəyi ilə Ermənistan və Türkiyə tərəfdən 8 vətəndaş cəmiyyəti təşkilatlarının konsorsiumu Ermənistan -Türkiyə "Normallaşma Prosesi"nə dəstək verdi".

Müəllif yazıda daha sonra qeyd edib ki, Qərb dairələri tərəfindən, iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşması Cənubi Qafqazda sülh və sabitlik yaradacaq iddiasını Türkiyə içində də dəstəkləyənlər mövcuddur. Bunlar öz tezislərini daha da qüvvətləndirmək üçün, Türkiyə - Ermənistan sərhədlərinin açılması Türkiyənin bu regionda öz mövqeyini möhkəmləndirməyə imkan yaradacaq., iddiasını gündəmə gətirirlər.

Bu baxımdan, 2007 -2009-cu illərdə Türkiyə - Ermənistan gizli danışıqlarının iştirakçısı olmuş keçmiş Bakıdakı səfir Ünal Çeviközin 2014- cü il noyabrın 13-də "Hürriyetdailynews" qəzetində belə bir yazısı nəşr olunmuşdur: "Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin yeni oyun dəyişdiricisinə ehtiyac vardır" .

Çeviközə görə, sərhədlərin açılması 2015-ci ildə Türkiyəyə qarşı təzyiqləri azalda bilər. İkincisi isə, açıq sərhədlər Türkiyəyə Dağlıq Qarabağ və Cənubi Qafqazda danışıqlarda öz mövqeyini gücləndirmək üçün xeyli kömək ola bilər.

Halbuki, 2009-cu ildə protokolların ratifikasiyasından sonra Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyan Avropa ölkələri və ABŞ- a səfər edərək erməni diasporasını əmin etməyə çalışdı ki,1915-ci il hadisələrinin soyqırım hadisəsi olaraq tanıtmaqdan imtina etməyəcəklər. Maraqlısı odur ki, eyni zamanda, bütün bu protokollardan sonra erməni tarixçiləri öz ərazi iddialarını əsaslandırmaq və sübut etmək üçün Türkiyədə yerləşən erməni abidələrini araşdırmağa , öyrənməyə başladılar. Cavab olaraq, nə üçün Türkiyə və Azərbaycan Ermənistan ərazisində Türk tarixi abidələrinin siyahısını araşdırmaq və öyrənmək üçün ortaq siyasət formalaşdırmırlar?

Türkiyəyə qarşı bu cür ittihamlar və təzyiqlər bağlı sərhədlərə görə deyil, çünkü soyqırımın tanıdılması üçün təbliğat soyuq müharibə dövründə sərhədlərin bağlanmasından əvvəl başlamışdı.

Türkiyə uzun müddət Erməni diasporunun fəaliyyətlərinə biganə yanaşdığı üçün Erməni diasporu uğurlu nəticələr əldə etmiş oldu. Türkiyə Erməni diasporunun fəaliyyətlərinə qarşı strategiyasını daha yeni formalaşdırmağa başladı. Bununla əlaqədar, Türkiyə öz strategiyasının bir hissəsi kimi Azərbaycanın erməni diasporuna qarşı uğurlu təcrübəsindən istifadə edə bilər.

Sərhədlərin açılması tərəfdarlarına görə, əgər Ermənistan - Türkiyə sərhədləri açılsaydı Türkiyə Ermənistanın xarici siyasətində, o cümlədən Dağlıq Qarabağ məsələsində Ermənistanın siyasi qərarlarına xüsusi bir təsirə malik ola bilərdi. Eyni zamanda , sərhədlərin açılmasından sonra, Türkiyə Ermənistan cəmiyyətində etimad qazana bilərdi. Ancaq qeyd etmək lazımdır ki, bütün göstərilən arqumentlərin möhkəm və maddi sübutları yoxdur. Əksinə olaraq, Avropa İttifaqı Ermənistanın iqtisadiyyatı və gömrük xidmətlərini yaxşılaşdırmaq üçün təxminən 100 milyon avro xərclədi. Avropa Ermənistanın Rusiyaya qarşı Avropa İttifaqına ütünlük verəcəyini düşündü. Hətta Ermənistan hökumətinin məlumatlarına görə, Ermənistan xarici ticarətinin həcmində Avropa Birliyi birinci , Rusiya isə ikinci yerdədir. Ancaq 2013-cü ildə Ermənistan hökumətinin Rusiya Gömrük İttifaqı ilə imzaladığı sənədə, Avropa İttifaqının Ermənistanın siyasi qərarlarına təsri etmədiyini göstərdi.

Cənubi Qafqazda Türkiyənə mövqeyi gəldikdə, Türkiyənin strateji tərəfdaşı olan Azərbaycan Cənubi Qafqazda liderdir. Ermənistan Türkiyəyə regionda öz mövqeyini artırmağa kömək edə biləcək strateji mövqeyə sahib deyil. Birincisi, regional layihələrin, demək olar ki ,hamısı Ermənistandan yan keçdi.

İkincisi, Rusiya strateji müəssisələrin hamısına nəzarət edir. Bu mənada açılan sərhədlərin Ermənistanın üzünün Qərbə dönməsi üçün cəsarətləndirəcəyənə şüphə ilə baxılır.

Qısaca olaraq, Türkiyə hökumətinin iqtidar və ana müxalifət partiyaları Dağlıq Qarabağ münaqişəsi həll olunmadan sərhədlərin açılmasının əleyhinədir. ABŞ və AB-nin maddi vəsaitlərinə baxmayaraq, bu vəziyyət belə davam edəcəkdir.

Vətən Müharibəsində şəhid olan DİN kapitanı (FOTO)
Vətən Müharibəsində şəhid olan DİN kapitanı (FOTO)
Bərdədə koronavirus xəstəsi barədə cinayət işi açılıb
Bərdədə koronavirus xəstəsi barədə cinayət işi açılıb
Türkiyə və İran prezidentləri Dağlıq Qarabağı müzakirə ediblər
Türkiyə və İran prezidentləri Dağlıq Qarabağı müzakirə ediblər
Loading Bars
Xəbər lenti
Azərbaycan Prezidenti: BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin güc yolu ilə icrası qaçılmaz idi
Vətən Müharibəsində şəhid olan DİN kapitanı (FOTO)
Azərbaycan Prezidenti: Ermənistan son dəqiqəyə qədər xüsusi sessiyanın keçirilməsi üçün hazırlıq prosesinə mane olmağa çalışıb
Azərbaycan Prezidenti: Son iki il ərzində Ermənistan danışıqlar prosesini məqsədyönlü şəkildə məhv edib
Prezident İlham Əliyev: Dağlıq Qarabağ münaqişəsi hərbi-siyasi yollarla həll edilib
Fransanın Azərbaycandakı səfiri Xarici İşlər Nazirliyinə çağırılacaq - XİN
Prezident İlham Əliyev: Pandemiya başlayandan bəri Azərbaycan Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı ilə sıx təmasdadır
Azərbaycan Prezidenti: Azərbaycan virusun yayılmasının qarşısını almaq məqsədilə vaxtında zəruri tədbirlər həyata keçirib
Prezident İlham Əliyev: Bu gün dünya üçün ən böyük təhlükə olan COVID-19 ilə mübarizədə beynəlxalq ictimaiyyətin birgə səylərinə çox böyük ehtiyac var
Prezident İlham Əliyev BMT Baş Assambleyasının COVID-19 ilə mübarizəyə həsr edilmiş xüsusi sessiyasında çıxış edib (VİDEO)
Binəqədidə koronavirus xəstəsinə cinayət işi açılıb
Vyetnamdakı azərbaycanlılar COVİD-19 səbəbindən təxliyə edilib
Samsung AirDresser – qarderobunuza yeni baxım dövrünü bəxş edir (FOTO)
Türkiyənin türkdilli ölkələrə ixracı artıb
Birlikdə böyüyüb, birlikdə döyüşən əmioğlular - Biri şəhid, digəri qazi (FOTO)
Türkiyə səfirliyi Azərbaycana başsağlığı verib
2-ci Qarabağ müharibəsində qələbənin əsas memarı Ali Baş Komandan İlham Əliyevdir - Deputat
Bakıda ev yanıb
Məcburi köçkünlər geri qayıtdıqdan sonra torpaq bölgüsü necə aparıla bilər? - Komitə sədri açıqladı
Bərdədə koronavirus xəstəsi barədə cinayət işi açılıb
Dekabrın 4-də xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri
SOCAR təsdiq olunmuş neft ehtiyatlarının həcmini açıqlayıb
Yardımlıda mağaza yanıb
Ərəbistan koalisiyası husilərə məxsus minalanmış PUA-nı məhv ediblər
Ceyhan terminalından 195 milyon bareldən çox AÇQ nefti nəql edilib
Braziliya Senatı ölkənin atom bombasına sahib olma ehtimalını nəzərdən keçirəcək
Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 65 milyon nəfəri ötüb
İngiltərədə zavodda partlayış olub, ölən və yaralananlar var
Moskvada koronavirusdan daha 77 nəfər ölüb
Bakıda sex yanıb
Türkiyə və İran prezidentləri Dağlıq Qarabağı müzakirə ediblər
"Euronews" erməni işğalından azad edilmiş Suqovuşan kəndindən süjet hazırlayıb (VİDEO)
UEFA Avropa Liqası: "Qarabağ" qrup mərhələsində "Makkabi" ilə heç-heçə edib
Bu gün saat 12:00-da şəhidlərin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad ediləcək
Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 418 mini keçib
Azərbaycan “OPEC plus”un 2021-ci ilin yanvarında gündəlik hasilatın 500 min barrel artırılması barədə qərarını dəstəkləyib
Fransa Milli Assambleyasının sülhü dəstəkləmək əvəzinə qərəzli, ədalətsiz qətnamə qəbul etməsi insanlığa qətiyyən sığımır - Deputat
Hikmət Hacıyev şəhidlərlə bağlı paylaşım edib
Azərbaycan XİN: Ermənistan tərəfinin sərgilədiyi destruktiv mövqe bu ölkəni uçuruma sürükləyib
Türk Şurası Azərbaycana başsağlığı verib
"OPEK plyus" ölkələri yanvar ayından etibarən neft hasilatını artırmağa razılaşıb
Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində yeri və rolu daim artmaqdadır - Hikmət Babaoğlu
Prezident İlham Əliyev: Beynəlxalq ictimaiyyət pandemiyadan yalnız birlik və çoxtərəfli əməkdaşlıq əsasında xilas ola bilər
Könüllülərin “Azərbaycan - Türkiyə Həmrəylik Görüşü” baş tutub (FOTO)
Ona cavab vermək istəyəndə anladım ki, artıq mən yoxam - Şəhidlə olmayan müsahibə (FOTO)
Azərbaycan beynəlxalq səviyyədə daha bir ilkə imza atdı - Bəhruz Quliyev
Azərbaycan Prezidenti: BMT Baş Assambleyasının Xüsusi Sessiyasının keçirilməsi Qoşulmama Hərəkatına üzv dövlətlərin möhtəşəm uğurudur
Ərazilərin işğaldan tam azad olunmasının iqtisadi inkişafımıza çox böyük təsiri olacaq - Tamam Cəfərova
Əfqan Sadıqovun vəziyyəti Ombudsmanın diqqət mərkəzindədir
Bu il Azərbaycanın məhsul ixrac etdiyi ölkələr bunlar olub
Azərbaycan Prezidenti: Qoşulmama Hərəkatı BMT sisteminin COVID-19 ilə mübarizədə fəaliyyətini yüksək qiymətləndirir
Prezident İlham Əliyev: 2020-ci il ərzində dünya ictimaiyyəti müasir tariximizin ən ciddi səhiyyə böhranı ilə üzləşib
"Bakı metropoliteni" tender elan edib
Bolqarıstandakı Azərbaycan diasporunun üzvləri Prezident İlham Əliyevi təbrik ediblər
Prezident İlham Əliyev BMT Baş Assambleyasının COVID-19 ilə mübarizəyə həsr edilən xüsusi sessiyasında videoformatda çıxış edib (FOTO/VİDEO)
Sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar müasir reabilitasiya sistemi ilə əhatə olunub
ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədr ölkələri Qarabağda hərbi əməliyyatların dayandırılmasını alqışlayır
Bakıda 14 obyekt karantin qaydalarını pozub - İqtisadiyyat Nazirliyi
Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü əsasında BMT Baş Assambleyasının COVID-19-la bağlı xüsusi sessiyası başlayıb
Rusiya ümid edir ki, UNESCO missiyası dini məbədlərin mühafizəsinin qiymətləndirilməsi üçün Qarabağa gələcək
ƏƏSMN və “Mtv Azərbaycan” “Bərabərik” layihəsini təqdim edir (FOTO/VİDEO)
Gürcüstanda parlament seçkilərinin yekun nəticələri açıqlanıb
Təhsil Nazirliyi tələbələrə müraciət edib
Azərbaycanda 11 ayda sosial təminat üzrə 5 milyard 264 milyon manat ödəmə edilib
SOCAR-ın qaz ehtiyatları təxminən 14 faiz artıb
Prezident İlham Əliyev Azərbaycan xalqının milli maraqlarını qətiyyətlə müdafiə edərək tarixi qələbəyə imza atdı
Mədəniyyət nazirinin sabiq müavini və xidmət rəisinin həbs müddəti uzadıldı
Türk dünyası “Vikipediya”da: Bir ay ərzində 60-dan çox məqalə yaradılıb
Ceyhun Bayramov və Mevlüt Çavuşoğlu arasında telefon danışığı olub
Beynəlxalq Bankdan alınacaq problemli aktivlər əvəzində əldə edilən əmlakın bölüşdürülməsi qaydası dəyişib
Milli Preventiv Qrupun üzvləri Şəki rayon Psixiatriya Xəstəxanasına başçəkmə həyata keçirib (FOTO)
Dekabrın 4-də manatın dollara qarşı məzənnəsi
Sumqayıtda koronavirusa qarşı nəzarət-profilaktik tədbirlər genişləndirilib (FOTO)
Gəncədə xüsusi karantin rejiminə riayət etməyənlər cərimələnib (FOTO)
Azərbaycan kommersiya banklarının birgə bankomat şəbəkəsi istifadəyə verilib
Münaqişələrin tənzimlənməsində ATƏT-in potensialına tələbat var - Sergey Lavrov
Tovuz və Gədəbəyin kəndlərində içməli su layihələri icra edilir (FOTO)
Ermənistan müxalifəti Paşinyanın yerinə vahid namizədini açıqladı
Qarabağ razılaşması Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinə müsbət təsir edə bilər - Mövlud Çavuşoğlu
Koreya hökuməti ölkəmizə Səyyar COVID - 19 Müayinə Köşkləri ianə edib (FOTO)
Yelo Bank «Yelo school» sosial layihəsinin ikinci hissəsinə start verdi
Qobustanda virusun yayılmasına şərait yaradan iki COVİD-19 xəstəsi saxlanılıb
Pərviz Şahbazov 7-ci Beynəlxalq Enerji Forumu - Beynəlxalq Qaz İttifaqı Nazirlərinin Qaz Forumunda iştirak edib
Azərbaycan Prezidentinin təşəbbüsü ilə BMT-nin xüsusi sessiyasının keçirilməsi tarixi hadisədir - Deputat
Bakıda evi tərk edən COVİD-19 daşıyıcıları saxlanılıb (VİDEO)
Yaşayış yerini tərk edın COVİD-19 daşıyıcısana cinayət işi açıldı (VİDEO)
Bakının şimal girişi yenilənir - RƏSMİ (FOTO)
FAO ilə AQTA arasında növbəti işgüzar görüş keçirilib (FOTO)
Azərbaycanda 4 189 nəfər COVID-19-a yoluxdu, 2 072 nəfər sağaldı, 40 nəfər vəfat etdi
FHN Bakıda yaşayış binasında yanğın təhlükəsizliyi ilə bağlı nöqsanlar aşkarladı (VİDEO)
UNEC brendi Gürcüstanda da tanındı
Biz münaqişədən sonrakı yenidənqurma və bərpa mərhələsinə qədəm qoyuruq - Ceyhun Bayramov (FOTO)
"Thales" Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərində bütün dəmiryol layihələrini dəstəkləyəcək
Bakıda Vətən müharibəsi memorial kompleksi və Zəfər muzeyi yaradılacaq - SƏRƏNCAM
Sabah saat 12:00-da şəhidlərin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad ediləcək - SƏRƏNCAM
Türkiyə mətbuatı Azərbaycanın haqlı mübarizəsini bütün dünyaya çatdırıb - Hüseyn Altınalan
Süni intellekt texnologiyaları ilə bağlı xüsusi qanunlar qəbul edilməlidir - AMEA-nın vitse-prezidenti
Xətaidə ağacların kəsilməsi ilə bağlı şikayət araşdırılıb
Azərbaycanda ilk yüksək texnologiyalı protezlər hazırlanıb (FOTO)
İranda koronavirusa yoluxanların sayı 1 milyon nəfəri keçib
Bütün xəbərlər