İranın uran mübadiləsinin müqəddəratı mübahisəli şərtlərə görə naməlum qalır

İranın uran mübadiləsinin müqəddəratı mübahisəli şərtlərə görə naməlum qalır

Azərbaycan, Bakı, 26 may / Trend , müxbir D.Xatınoğlu/

İranın Türkiyə və Braziliya ilə birlikdə uran mübadiləsi ilə bağlı imzaladığı sazişin müqəddəratı, təzadlı şərait, mübahisəli şərtlər və mürəkkəb vəziyyətinə görə naməlum qalır. Ekspertlərin fikrincə, hazırda Qərb və İranın prioritetləri, maraqları və mövqeləri ziddiyyət təşkil edir.

İran 2009-cu ilin oktyabrında Vyanada 1 200 kq zəif zənginləşdirilmiş uranı ölkə ərazisindən çıxarıb, əvəzinə Tehranda yerləşən Əmirabad nüvə laboratoriyasını yanacaqla təmin etmək üçün Qərbdən 120 kq uran boruları istəmişdi. İran o zaman bunu istəsə də, sonradan imtina etdi. Nəhayət, bu ilin mayın 17-də İran bu mübadiləyə razılıq bildirsə də, Qərb bu təklifi soyuqluqla qarşılayıb, İİR-ə qarşı yeni sanksiyaların tətbiqi üçün müzakirələri davam etdirdi. Mayın 25-də ABŞ-ın dövlət katibi Hillari Klinton İranın uran mübadiləsi ilə bağlı sazişini "fırıldaq" adlandırdı.

Avropa Təhlükəsizlik Məsələlərini Araşdırma İnstitutunun (Research Fellow at EU Institute for Security Studies) üzvu Jin Paskal Zanders (Jean Pascal Zanders) Fransadan telefonla Trend -a bildirib ki, İranın nüvə proqramı ilə bağlı narahatlıqlar və şübhələr olduğu kimi qalır. "Ortada bir neçə müzakirə mövzusu var; birincisi, uzun zamanlardan həllini tapmayan uranın zənginləşdirilməsi məsələsidir. Əsas problem budur ki, Beynəlxalq Atom Enerji Agentliyi (BAEA) İranın uranın zənginləşdirmə planının tamamilə sülhməramlı olmasını nə dəqiqləşdirir, nə də nəzarət edə bilir".

İran Parlamentinin Milli təhlükəsizlik və xarici siyasət komissiyasının vitse-prezidenti İsmayıl Kosəri Trend -a telefonla Tehrandan bildirib Ki, İran BAEA-nın nüvəsizləşdirmə konvensiyasına (NPT) üzvdür və bu müqavilə çərçivəsində fəaliyyət göstərir. "Tehran bəyannaməsində İranın 1 200 kiloqramlıq az zənginləşdirilmiş uranı Türkiyəyə hansı şəraitdə göndərməsi və 20 faizlik uran yanacağının hansı şəraitdə təhvil verilməsi qeyd olunub və İran NPT müqaviləsi çərçivəsində hər bir məsələ ilə bağlı razılıq verib, imza edərsə, ona 100 faiz əməl edəcək".

Lakin Zandersinin fikrincə, Qərb üçün birinci prioritet uran mübadiləsi deyil və İranın bu haqda vədləri və zəmanətləri Qərbi maraqlandırmır.

BAEA məruzələrində dəfələrlə İranın bu agentliyin müfəttişləri ilə əməkdaşlıq etməməsini iddia edib.

Zandersin fikrincə, Qərbin narahatlığına əsas səbəblərdən biri isə İranın zəif dərəcədə zənginləşdirilmiş (3.5%) uran ehtiyatıdır.

İran birinci dəfə 2009-cu ilin oktyabrında BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvlərindən olan Rusiya, ABŞ, Fransa və həmçinin, BAEA ilə razılığa gəlmişdi ki, 1 200 kq zəif zənginləşdirilmiş uranı xaricə göndərib, əvəzinə 120 kq uran borusu alsın. Zandersin fikrincə, 2009-cu ildə İran uran mübadiləsi Qərb üçün, bir növ, bu ölkənin nüvə silahından uzaqlaşdırılmasında uğurlu addım ola bilərdi; hansı ki hazırda şərait dəyişilib.

Oktyabr ayında 1 200 kq uran İranın uran ehtiyatının 75-80 faizini təşkil edirdi, lakin indi 50 faizini təşkil edir. İran bu müddətdə 3,5 faizlik uran ehtiyatını 1 500 kq-dan 2 200 kq-a çatdırıb.

Texniki problemlərə göz yummaq şərti ilə, potensial olaraq, İran istədiyi təqdirdə, 2 200 kq uranı 90 faizədək zənginləşdirib, 2-3 nüvə başlığı istehsal edə bilər. Hər nüvə başlığı üçün 25-50 kq 90 faizlik uran lazimdir.

Beynəlxalq Münasibətlər Üzrə Qlobal Tədqiqat Mərkəzinin ( Global Research in International Affairs (GLORIA) Center) rəhbəri Bari Rabinin (professor Barry Rubin) fikrincə, Brazilya - Türkiyənin İranla uran mübadiləsi üzrə planı müzakirə mövzusu deyil. Rabin elektron poçt vasitəsilə Trend -a bildirib ki, uran mübadiləsi ilə bağlı saziş BMT TŞ-nin daimi üzvlərinin hamısı tərəfindən rədd olunub və hazırda rəsmi Tehrana qarşı yeni sanksiyaların tətbiqi müzakirə edilir.

BMT TŞ-nin daimi üzvləri İranın uran mübadiləsi ilə bağlı razılığını müsbət addım adlandırsalar da, "tamamilə qaneedici" hesab etmirlər. BMT Baş katibi Pan Ki Mun mayın 25-də bildirib ki, İran daha çox nüvə proqramında şəffaflıq göstərib, BAEA ilə əməkdaşlıq etməlidir.

İran - Amerika Şurasının (Iranian-American Councle) rəhbəri Huşəng Əmir Əhmədi (houshang Amir Ahmadi) Qərbin İranın nüvə mübadiləsi ilə bağlı sazişinə soyuq yanaşmasını tənqid edərək, Trend -a bildirib ki, İranın bu addımı Qərb üçün böyük bir fürsətdir və İranın nüvə proqramı ilə bağlı müzakirələrə ciddi başlanğıc ola bilər.

Əmir Əhmədi çərşənbə günü telefonla Vaşinqtondan bildirib ki, İrana qarşı yeni sanksiyaların müzakirəsi davam edərsə, yaxud BMT TŞ İrana qarşı yeni sanksiyalar qəbul etsə, rəsmi Tehran nə uran mübadiləsini həyata keçirməyə razı olacaq, nə də həyata keçirmək iqtidarında olacaq. Bu problemin ən real həlli budur ki, BMT TŞ İrana qarşı sanksiyaları bir müddət dondursun və İran da qarşılıqlı olaraq, uranzənginləşdirmə planını müvəqqəti dayandırsın. Bu fürsətdə uran mübadiləsi ilə bərabər, rəsmi Tehran nüvə proqramına şəffaflıq gətirsin.

Hakim koalisiyadan olan Parlament nümayəndəsi Kosəri Trend -a müsahibəsində xəbərdarlıq edib ki, Qərb İrana qarşı sərt mövqeyini davam etdirsə, "1 qram da uranın ölkədən çıxarılmasına imkan verilməyəcək". Onun sözlərinə görə, İrana qarşı yeni sanksiyaların müzakirəsi dayandırılmalıdır.

Zandersinin fikrinə gəldikdə, o hesab edir ki, İran uran mübadiləsinə razılıq bildirdiyi bir vaxtda, yenə də uranı 20 faizədək zənginləşdirməyə davam etdirməsi şübhəli addımdır.

2010-cu ilin əvvəlindən etibarən İran Əmirabad nüvə laboratoriyasının yanacağının daxildə təmini üçün uranı 20 faiz zənginləşdirməyə başlayıb. Hazırda 5 kq-dan çox İranın 20 faiz zənginləşdirilmiş uran qazı (UF6) var. Qərb iddia edir ki, İranın uran qazından laboratoriyada istifadə qabiliyyəti olan yanacaq boruları istehsaletmə texnologiyası yoxdur. İran hələ də uranı 20 faizədək zənginləşdirməni davam etdirir.

Əmir Əhmədinin fikrincə, Qərb İranın nüvə proqramı ilə bağlı mövqeyini düzgün başa düşməlidir və "əsəbi şəkildə" qərar verməməlidir. Onun sözlərinə görə, 2009-cu ilin oktyabr ayında İran Prezidenti Mahmud Əhmədinejad administrasiyası arasında və ölkə daxilində prezident seçkiləri ilə bağlı böhran yaşanmışdı və Əhmədinejad uran mübadiləsi ilə bağlı konkret qərar vermək iqtidarında deyildi. "Qərb başa düşməlidir ki, İran hazırda sanksiyalardan qurtulmaq və ölkə iqtisadiyyatını bataqlıqdan çıxarmaq üçün güzəştə getmək qərarındadır və bu fürsətdən sanksiyaların şiddətləndirilməsi ilə deyil, müzakirələrlə istifadə etməlidir. Yoxsa sanksiyalar heç vaxt İranın nüvə proqramını dayandırmayacaq və diplomatik körpüləri də uçuracaq" ,- deyə Əmir Əhmədi hesab edir.

Qərb İranın nüvə silahı istehsal etmək niyyətində olduğundan şübhəlidir; hansı ki İran qətiyyətlə bunu rədd edir. 2006-cı ildən etibarən BMT TŞ İrana qarşı 5 qətnamə çərçivəsində 3 iqtisadi sanksiya tətbiq edib. Hazırda 4-cü dövr sanksiyaların tətbiqi müzakirə olunur.

Məqalənin hazırlanmasında T.Konyayeva və T.Cəfərov iştirak edib.

Azərbaycan qazı Avropanın qaz idxalının azalmasını kompensasiya edib
Azərbaycan qazı Avropanın qaz idxalının azalmasını kompensasiya edib
Beynəlxalq Enerji Agentliyi Azərbaycanda neft hasilatı ilə bağlı proqnozlarını açıqlayıb
Beynəlxalq Enerji Agentliyi Azərbaycanda neft hasilatı ilə bağlı proqnozlarını açıqlayıb
Azərbaycan OPEC+ sazişi üzrə öhdəliyi 148 faiz yerinə yetirib
Azərbaycan OPEC+ sazişi üzrə öhdəliyi 148 faiz yerinə yetirib
Loading Bars
Xəbər lenti
Prezident İlham Əliyevin başladığı münaqişədən sonrakı yenidənqurma-bərpa layihələri misilsizdir - Hikmət Hacıyev (VİDEO)
NATO-nun Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndəsi Azərbaycana səfər edəcək
Ədən körfəzində İran tankerinə quldur hücumunun qarşısı alınıb
"Azəriqaz" rəhbəri qazın qiymətinin bahalaşma səbəblərini açıqladı
Əməkhaqları, pensiya və müavinətlərin artırılması ilə bağlı işlərə başlanılıb - Maliyyə Nazirliyi
İran Azərbaycan ərazisindən narkotik qaçaqmalçılığına görə məsuliyyətə cəlb olunmalıdır - Piter Teys
Sənaye balıq ovu ilə məşğul olan subyektlərə xəbərdarlıq edilib
İranda güclü zəlzələ olub
Əvvəlki tariflər xərcləri qarşılamadığından qiymətlərin dəyişməsi zərurəti ortaya çıxıb - İlham Şaban
Azərbaycanda COVID-19 əleyhinə peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Azərbaycanda 1 681 nəfər COVID-19-a yoluxub, 12 nəfər vəfat edib
Cənubi Qafqaz ölkələri kommunikasiyaları bərpa etmək üçün əməkdaşlıq etməlidir - Pakistanlı diplomat
İqtisadi aktivliyin gözləniləndən daha sürətli olması elektrik enerjisinə tələbatı artırıb - "Azərişıq"
Əməkhaqqı və pensiyalarla bağlı artım 1 milyon 800 min vətəndaşı əhatə edəcək
Hazırda dünyada qaz qiymətləri ötən il ilə müqayisədə 20-30 dəfə qalxıb - SOCAR
Ermənistanda anti-Rusiya isterikası davam edir
Nazirlər Kabineti maaş və pensiyaların artılıması ilə bağlı sərəncamın icrasına başlayıb
Pirallahıda Vətən müharibəsi şəhidi Nəbiyev Elmarın anım mərasimi keçirilib (FOTO)
İranda daha 181 nəfər koronavirusdan öldü
Əməkhaqqı, pensiya, sosial müavinət, təqaüd və digər sosial ödənişlər artırılacaq - SƏRƏNCAM
Tarif Şurasının işığın və qazın qiyməti ilə bağlı dəyişikliyi aztəminatlı ailələrə təsir etməyəcək - İZAH
Erməni təxribatları - “Əsas məsələ”də MÜZAKİRƏ (FOTO/VİDEO)
Gecikdirilmiş 851,9 min manatın işəgötürənlər tərəfindən işçilərə ödənməsi təmin edilib
MDU-nun tərəfdaşlıq etdiyi EQAC Erasmus+ layihəsinin yekun konfransı keçirilib (FOTO)
Tarif Şurası qazın və işığın qiymətinə dəyişiklik etdi
Azad edilmiş ərazilərdə bərpa işləri Azərbaycanın çiçəklənməsinin yeni dövrünə çevriləcək - Fələstin səfiri
Kürdəmirdə çörək sexində nöqsanlar aşkarlanıb
Qarabağın işğaldan azad olunması su probleminin həllinə böyük dəstək oldu - Vüqar Kərimov
Ermənistan ərazisindən keçib gələn çaylarımız çirkləndirilir - Nazir müavini
30 il müddətində Ermənistanın işğalı altında olan ərazilərimizdə böyük narkotik plantasiyaları salınıb - Deputat
İki milli park və iki qoruğun direktoru vəzifəsindən azad edilib (ÖZƏL)
Türkiyədə Ərdoğanla Merkelin görüşü keçirilir
Prezident İlham Əliyev mədəniyyət xadimlərinə fəxri adlar verdi
Bir qrup mədəniyyət xadimi təltif edildi - SƏRƏNCAM
Burada gördüyümüz dağıntılar təbiətə qarşı barbar münasibətin sübutudur - Qırğızıstan səfiri
LDU-da 18 oktyabr - Dövlət Müstəqilliyimizin Bərpası Günü Elmi-nəzəri konfransla qeyd edilib (FOTO)
Rusiyada koronavirusdan ölənlərin gündəlik sayı mini keçib
Göyçayda toy təşkilatçısı cərimələnib (FOTO)
ABŞ-da futbol matçından sonra atışma olub, yaralılar var
Zığda 20 ton zeytun yığılıb
Türkiyədə rusiyalı turistləri aparan avtobus aşıb
Zəngilanda payız mövsümündə də ağacların əkilməsi nəzərdə tutulub - Firdovsi Əliyev
Hikmət Hacıyev: Ermənistan tərəfindən ciddi və pozitiv addımlar atılmalıdır (ÖZƏL)
İşğal dövründə 100 min hektar ərazi yanğına məruz qalıb - Nazir müavini
Azərbaycan İnvestisiya Holdinqinin növbəti iclası keçirilib (FOTO)
Azad edilmiş ərazilərin minalardan təmizlənməsi üçün Fransa ilə sənədin imzalanması nəzərdə tutulur
Hava Hücumundan Müdafiə bölmələri döyüş atışları keçirir (VİDEO)
İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Ermənistanın hücumları nəticəsində Tərtərdə 16 mülki şəxs ölüb - Müstəqim Məmmədov
Son 25-30 ildə hər hansısa dövlət tərəfindən post-münaqişə dövründə bu miqyasda yenidənqurma işləri həyata keçirilməyib - Hikmət Hacıyev
Ağstafada dələduzluq edən “falçı” saxlanılıb (FOTO)
Yaxın zamanlarda Qarabağ ağıllı şəhərləri və kənd təsərrüfatı məhsulları ilə də məşhur olacaq - Cahit Bağçı
Universitet prorektoru vəfat edib
Bazar günü hava necə olacaq?
DSX İranla sərhəd ərazidə narkotik aşkarlayıb (FOTO)
Budəfəki səfərimizdə biz artıq azad olunmuş ərazilərdə quruculuq işləri ilə də tanış oluruq - Hikmət Hacıyev (FOTO)
Füzuli Hava Limanına beynəlxalq status verilib
İki mindən çox qaziyə əlillik və sosial ödənişlər təyin edilib
İndoneziyanın turizm bölgəsində zəlzələ olub - Ölənlər var
Zığda 1200 hektar ərazidə yaşıllıq salınıb (FOTO)
Bədii gimnastika və idman gimnastikası üzrə dünya çempionatlarında Azərbaycanı təmsil edəcək idmançıların adları açıqlanıb
Suqovuşanı işğal etməklə Ermənistan geniş əraziləri sudan məhrum etmişdi - Hikmət Hacıyev (FOTO)
Şəhidi təhqir edən şəxs 15 sutkalıq həbs olunub
Bakıda ticarət mərkəzindəki yanğın söndürülüb (FOTO/VİDEO) (ƏLAVƏ OLUNUB)
Masallıda evdən və mağazalardan oğurluq edən şəxs saxlanılıb
Azərbaycan nefti bahalaşıb
ETSN media nümayəndələri ilə yeni layihəyə start verib
Bolqarıstanda Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpasının ildönümü ilə bağlı konsert keçirilib (FOTO)
Albaniyada hoteldə 4 turistin meyiti tapılıb
Füzulinin azad edilməsi Vətən müharibəsinin gedişində strateji əhəmiyyət kəsb edib - Deputat
Qazax sakinindən narkotik götürülüb (FOTO)
Şəhid baş leytenant Daşdəmir Paşayevin xatirəsi anılıb (FOTO/VİDEO)
"Taliban"ın nümayəndə heyəti Özbəkistana səfər edib
Azərbaycan ərazilərini azad etməklə Ermənistanla İranın narkotik biznesinin də qarşısını aldı - Deputat
Nərimanov rayonunda hərəkət məhdudlaşdırılıb, avtobusların yolu dəyişdirilib (FOTO) (ƏLAVƏ EDİLİB)
Bakıda ilkin mənzil bazarında qiymətlər ucuzlaşıb
Sabirabadda 4 otaqlı ev yanıb
Bakıda yaşayış binasında yanğın olub, 1 nəfər tüstüdən zəhərlənib
Qazaxıstanda koronavirusa daha 1 900 nəfər yoluxub
Diplomatik korpus nümayəndələrinin Suqovuşana səfəri başlayıb (FOTO)
Yaponiyanın yeni baş naziri ABŞ-a səfər etmək istədiyini bildirib
Borrel nüvə problemi üzrə İranla danışıqlara hazırdır
İŞİD Əfqanıstandakı terror aktına görə məsuliyyəti öz üzərinə götürüb
Britaniyada koronavirusa 44 mindən çox yeni yoluxma halı qeydə alınıb
Meksika Konqresi Azərbaycan xalqını təbrik edib (FOTO)
BMT Təhlükəsizlik Şurası Haitidəki missiyanın müddətini uzadıb
Türkiyə Suriyadakı terrorçulara qarşı bütün lazımi addımları atacaq - Ərdoğan
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 25 513 nəfər sağalıb
FIFA Əfqanıstandan 100 nəfəri təxliyə edib
Messisiz PSJ "Anje" üzərində qələbə qazandı
Şəmkirdə birmərtəbəli ev yanıb
Böyük Britaniyada deputatı kilsədə bıçaqlanaraq öldürülüb
İrandan Ermənistana, oradan isə Avropaya gedən narkotik marşrutunun qarşısı Azərbaycan tərəfindən alındı - Deputat
Zəfər xronikası 16 oktyabr 2020-ci il: Prezident İlham Əliyevin Türkiyənin “A Haber” televiziya kanalına müsahibəsi (FOTO/VİDEO)
44 günlük Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabr
Dağıstanda avtobus minik avtomobili ilə toqquşub, ölənlər var
Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidməti: 18 oktyabr iş günüdür
Bitkoinin qiyməti 60 min dolları keçib
Türkiyədə 2 PKK terrorçusu zərərsizləşdirilib
"Formula 1" üzrə növbəti Azərbaycan Qran Prisinin keçiriləcəyi tarix bəlli oldu
İranda son sutkada 197 nəfər koronavirusdan ölüb
Bütün xəbərlər