ABŞ İranın siyasi tarixinə nəzər salmalıdır – İran-ABŞ Şurasının rəhbəri

İran-ABŞ Şurasının rəhbəri Huşəng Əmirəhmədinin Trend News-a eksklüziv məqaləsi

İranda baş vermiş inqilabdan məqsəd bu ölkədə Şah rejiminin devrilməsi və ABŞ-ın təsir vasitəsindən çıxmaq idi, lakin problem ondadır ki, İran 30 il bundan qabaq ABŞ-la əlaqələrini kəsdikdən sonra hələ də düşüncəsində ABŞ-ın təsir vasitəsinə düşməmək üçün mübarizə aparır.

İran əvvəllər "Şərq və Qərbə yox" şüarı verirdi, lakin hazırda İran Şərq dövlətləri ilə əlaqələr qurmağa meyillidir. Hazırda İranda ABŞ və Qərb tərəfdarları da az deyil. İran məcburi şəkildə heç bir tərəfə meyilli olmaması üçün çalışır, lakin Qərblə problemləri olduğu üçün Çin və Rusiyaya tərəf yönəlib. Mənim fikrimcə, bu yönəlmə taktikadır və uzun müddət davam etməyəcək.

İran və ABŞ arasında olan problem bir neçə istiqamətdən araşdırılmalıdır: əhalinin sosial vəziyyəti, İranda baş vermiş İslam İnqilabdan sonrakı məsələlər, strateji və siyasi məsələlər. İran və ABŞ əlaqələrini yaxşı qavramaq üçün İranın siyasi fikir tarixinə nəzər yetirmək lazımdır. Yaddan çıxarmamalıyıq ki, ABŞ İranla problemləri olan yeganə qüdrətli dövlət deyil. Əgər tarixə baxsaq görəcəyik ki, İran qüdrətli dövlətlərlə heç zaman yaxşı münasibətdə olmayıb. İslamdan öncə Makedoniyalı İsgəndərin, yunanlıların və rumluların (Bizans İmperiyası) İrana hücumu, İslam dövründə ərəblərin və eləcə də monqolların hücumu, ingilislərin və rusların İrana təzyiqi hər biri ayrı-ayrılıqda iranlılarda güclü dövlətlərə qarşı mənfi təəssürat oyadıb.

ABŞ güclü dövləti öz təsiri altına salmaqdan həzz alır, lakin İran istəyir ki, özü həmin güclü dövlətə təzyiq göstərsin və onu məhv etsin. Ümumilikdə, demək istəyirəm ki, iranlıların təsir altına düşməkdən və yaxud hansısa dövlətə təzyiq etməkdən xoşları gəlmir. Bu səbəbdən İran və ABŞ arasındakı problemı qavramaq üçün İranın tarixinə nəzər salmaq lazımdır - xüsusilə də qüdrətli dövlətlərin İrana diktə etdiyi və İranın bunu qəbul etmədiyi bir vaxtda.

ABŞ və İran münasibətlərində daha bir problem isə ondadır ki, İran tarixi, mədəni və coğrafi baxımdan böyük bir dövlət olub və İran müasir dünyaya inteqrasiya olmayıb. Bu baxımdan İran hazırkı problemlərə öz keçmiş tarixi baxışları ilə nəzər yetirir, indiki mövcud potensialı ilə deyil. ABŞ isə bu məsələni başa düşmür və indiki reallığı nəzərə alaraq İrana qarşı siyasət yürüdür.

Digər tərəfdən İran həmişə özündən zəif və güclü dövlətlərə qarşı "böyük qardaş" rolunu oynamağa çalışıb və bu da İranın imicinə mənfi təsir göstərir. Buna İranın Fələstin məsələsinə münasibətini, Livan, İraq, Cənubi Amerika və demək olar ki, hətta Azərbaycana qarşı münasibətini misal çəkmək olar. İranın bu cür davranışı bəzən dövlətlərin müstəqilliyinə ziyan vurur və bu məsələlər İranın keçmiş tarixi baxışından irəli gəlir. Bunu yaddan çıxarmaq lazım deyil ki, İran həmişə xoşniyyətli olub. Ötən 250 il ərzində heç bir dövlətə hücum etməyib. Eləcə də İranın güclənməsi regionda sabitliyin təmin olunmasında rol oynayıb. İranla birgə yaşamaq üçün "iranlı düşüncəsi"ni dərk etmək lazımdır. Bu düşüncə yalnız İran rəsmilərinə deyil, hər bir iranlıya aiddir.

İran və ABŞ arasında İslam İnqilabından sonra müzakirələr aparılıb, bəs nə üçün bu müzakirələr müvəffəqiyyət qazanmayıb?

Mənim fikrimcə, bu, İran və ABŞ-ın düşüncə problemlərindən irəli gəlir. İran və ABŞ müzakirələr aparıb, lakin müzakirələr "sülh və müharibəyə yox!" istiqamətində davam etdirilib.

İran müharibə təhlükəsini hiss edərkən ABŞ-la məhdud da olsa müzakirələr aparıb, eləcə də ABŞ İraq və Əfqanıstan məsələsində İrandan dəstək alıb, lakin müzakirələrindən məqsəd əlaqələrin qurulması olmayıb. Elə bu səbəbdən də qısa əməkdaşlıqdan sonra iki ölkənin münasibətləri daha da pisləşib.

İran elə inqilabın ilk günlərindən özünü ABŞ-a qarşı olan ölkələrin bayraqdarı kimi göstərib. ABŞ-ın İranda bir neçə dəfə uğursuzluqla nəticələnən dövlət çevrilişi cəhdləri bu hissi daha da artırıb. Bu səbəbdən İran ABŞ-la müharibə etməkdən həmişə çəkinib. Digər tərəfdən, İsrail də İran İslam Respublikasını məhv etmək siyasətini yürüdüb və bu məsələdə ABŞ-ı sıxışdırıb. Ərəb ölkələri də öz nüfuzlarını regionda ABŞ müttəfiqi kimi möhkəmləndirmək məqsədilə İran-ABŞ əlaqələrinin əleyhinə olublar. Bu səbəbdən də ABŞ İranla münasibətdə "sülh və müharibəyə yox!" siyasətini yürütməyi qəbul edərək davam edir. Lakin bu baxışı dəyişmək lazımdır. İran ABŞ-ın strateji müttəfiqi ola bilər. Bu həm İranın, həm ABŞ-ın, həm də regionun xeyrinədir.

Müəllifin mövqeyi Trend redaksiyasının mövqeyi ilə uyğun olmaya bilər.

Respublikanın qaz təsərrüfatında mövcud problemlər müzakirə olunub (FOTO)
Respublikanın qaz təsərrüfatında mövcud problemlər müzakirə olunub (FOTO)
Azərbaycanın şərab məhsulları Çində beynəlxalq yarmarkada təqdim olunacaq
Azərbaycanın şərab məhsulları Çində beynəlxalq yarmarkada təqdim olunacaq
Qazaxıstandan ölkəmizə idxal edilən soğanın istehlak üçün yararsız olduğu aşkarlanıb
Qazaxıstandan ölkəmizə idxal edilən soğanın istehlak üçün yararsız olduğu aşkarlanıb
Loading Bars
Xəbər lenti
Respublikanın qaz təsərrüfatında mövcud problemlər müzakirə olunub (FOTO)
Azərbaycanın şərab məhsulları Çində beynəlxalq yarmarkada təqdim olunacaq
Aparılan təhlillər nəticəsində yerli pomidorlarda qonur qırışıqlıq virusu aşkarlanmayıb - AQTA
Qazaxıstandan ölkəmizə idxal edilən soğanın istehlak üçün yararsız olduğu aşkarlanıb
“Vikipediya” da Türk dünyası haqqında məqalələr yaradılır
“Azərbaycan Hava Yolları” Bakı və Dubay arasında reyslər həyata keçirməyə başlayır
Quş qripi nədir və ondan necə qorunmaq olar?
DİN Oqtay Gülalıyevlə bağlı məlumat yaydı
Azərbaycan nefti bahalaşıb
Prezidentin açılışını etdiyi məktəbin kollektivi məmnunluğunu ifadə edib - Trend TV-nin REPORTAJI
Füzuli rayonunun Zərgər kəndi (FOTO/VİDEO)
Şuşaya Prezidentin xüsusi nümayəndəsinin təyin edilməsi bərpa işlərini sürətləndirəcək - Deputat
342 ədəd dini təyinatlı ədəbiyyatın yayılmasının qarşısı alınıb
“Könüllü DOST”lar Prezident Administrasiyası tərəfindən təşəkkürnamə ilə təltif edildi (FOTO)
Azərbaycanda qeydiyyatdan keçən dini icmaların sayı açıqlandı
Mingəçevir Dövlət Universitetində növbəti “Açıq qapı” günü keçirilib (FOTO)
"Ətiri xanıma göstərib gətitirəm" deyən oğru kameraya düşdü (VİDEO)
Rabitəbank Qarabağ Dirçəliş Fonduna 100 000 AZN ianə köçürdü
Hərbi Dəniz Qüvvələrinin nümayəndə heyəti Türkiyədə səfərdə olub (FOTO)
Tarix İnstitutuna yeni baş direktor təyin edildi
Minsk qrupu həmsədrlərinin Qarabağa səfəri planlaşdırılır - Rusiya XİN
Türkiyə Milli Təhlükəsizlik Şurasının iclası başlayıb
BMT Bakı ilə Qarabağa missiya göndərilməsini razılaşdırır - Zaxarova
ADA Universiteti ilə Medianın İnkişafı Agentliyinin birgə keçirdiyi seminarların ilk mərhələsi tamamlanıb (FOTO)
Xırdalandakı partlayışda zərər çəkmiş sakinlərlə görüş keçirilib – Onlar kirayə evlərdə yerləşdirildi (FOTO)
Bərpa olunan enerji ilə bağlı pilot layihələrin həyata keçirilməsi üzrə Komissiyanın beşinci iclası keçirilib (FOTO)
Yanvarın 29-na USD/AZN rəsmi məzənnəsi
Elektron gömrük xidmətlərinin istifadəsi ilə bağlı 4 milyondan çox müraciət olub - Səfər Mehdiyev
AHİK İcraiyyə Komitəsinin növbəti iclası keçirilib (FOTO)
Beyləqanda mal-qara oğurlayan mütəşəkkil dəstə ələ keçdi (FOTO)
Azərbaycan quş qripinə görə riskli ölkə sayılır - Baş dövlət baytarlıq müfəttişi
Prezident İlham Əliyevin irəli sürdüyü "3+3" formatı regionda yeni imkanlar yaradır - Politoloq
Tərtərdə minaya düşən traktorçu Trend TV-yə danışdı: Əlim-üzüm qan içində idi (VİDEO)
Azərbaycanda 437 nəfər COVID-19-dan sağalıb, 209 nəfər yoluxub, 8 nəfər vəfat edib
Erməni təcavüzü nəticəsində Horadizdə dağılan evlər bərpa olunur (FOTO)
Elton Məmmədova yeni vəzifə verildi
Bakıda daha bir yol qəzası: Tıxac yaranıb
Yerevanda mitinq: Hökumətin istefası tələb edilir
Tərtərdə traktorçunun minaya düşməsi ilə bağlı araşdırma başladı
Azərbaycan yığmasının AVRO-2023 rəqibləri məlum olub
FHN yanacaqdoldurma məntəqələrində yanğın təhlükəsizliyinə dair müraciət yayıb
Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunda “Bədən dili” mövzusunda onlayn vebinar keçirilib (FOTO)
YAP “Vahid Rusiya” partiyasına etiraz məktubu ünvanlayıb
Bakıda piyada vuruldu, yolda tıxac yaranıb
Mağazalarda ödəniş üçün daha bank kartlarına da gərək qalmadı
"Şuşa, səni dirçəldəcəyik!" deyən Müzəffər Ali Baş Komandan vədini reallığa çevirir - Vüqar Rəhimzadə
UNEC tələbələri beynəlxalq yarışın finalına vəsiqə qazanıb
15 yaşlı qıza təcavüz edən sabiq polis həbs edildi - Prokurorluq
“Yelo Bank” açıq tender elan edir
Qubada karantin rejimini pozan dönərxana aşkarlanıb
Türkiyə ABŞ və Çindən sonra ən çox vaksin layihəsi reallaşdıran ölkədir - Ərdoğan
Bank Respublika 2020-ci ildəki hədəflərinə uğurla çatıb
Xızıda mağazadan oğurluq edən şəxs saxlanıldı (FOTO)
Dövlət başçısının Şuşaya xüsusi nümayəndə təyin etməsi böyük quruculuq işlərinin növbəti müjdəsidir - Deputat
Yelo bankdan gömrük işçiləri üçün xüsusi kampaniya
Pomidor ixracının artırılması üçün Azərbaycanda işçi qrupu yaradılıb
Tərtərdə minaya düşən traktorçu əməliyyat olunub, vəziyyəti orta-ağırdır (FOTO)
Moskvada Qarabağ üzrə üçtərəfli işçi qrupunun müzakirə edəcəyi məsələ açıqlanıb
Bakıda daha bir yol kəsişməsində işıqfor quraşdırıldı
Qazimizlə görüşülüb və dəstək işləri aparılır
Məmurlardan hədə yolu ilə pul tələb edən şəxsin həbs müddəti azaldıldı
İranda gün ərzində 6,5 min nəfər koronavirusa yoluxub, 85 nəfər koronavirusdan ölüb
Vaksinasiya bu müddətə müsbət nəticə verəcək - Komitə sədrindən AÇIQLAMA
Qanunsuz beynəlxalq pul köçürmələri edən şəxs həbs olunub
Millət vəkili Naqif Həmzəyev Gəncə Hava Limanına Nizami Gəncəvinin adının verilməsini təklif edir
Xəzərin səviyyəsi ilə bağlı proqnozlar ağlabatan deyil - Coğrafiya İnstitutu
Sahibkarlar işğaldan azad edilmiş ərazilərdə qida və ictimai iaşə müəssisələrinin yaradılmasına maraq göstərir (FOTO)
Cənub Qaz Dəhlizinin tamamlanması ABŞ diplomatiyası üçün mühüm mərhələ oldu - Amerikalı siyasətçi
“Azernews” “USA Today” qəzetinin moderatorluğu ilə keçirilmiş beynəlxalq tədbirə dəvət olunub
Şahdağ Milli Parkında ova cəhd edən şəxs cəzalandırılıb
Yaşı 65-i keçənlər, şəkər, ürək xəstələri vaksinasiyaya birinci mərhələdə cəlb olunmalıdır - Direktor
"AzeriCard" və "Visa" yeni mobil platforma hazırlayır
AŞ PA Rusiya nümayəndə heyətinin səlahiyyətlərini təsdiq edib
Almaniya alternativ enerji sahəsində Azərbaycanla əməkdaşlığı genişləndirmək niyyətindədir - Almaniya XİN
Nəcməddin Sadıkov xidmətdə deyil - Müdafiə Nazirliyi
Fevraldan dissertasiya şuralarının fəaliyyətə başlaması tövsiyə olunur - Komissiya sədri
Ermənilər Xocavənddə rus kilsəsini də dağıdıblar - Trend TV-nin REPORTAJI
Bəlkə də Şuşa əməliyyatı haqda əvvəlcədən danışılsaydı, heç kim bunun mümkünlüyünə inanmazdı - Deputat
Azərbaycan Qazaxıstana pomidor ixracını kəskin artırıb
SOCAR və “Palmali” arasındakı mübahisə üzrə ikinci arbitraj qərarı açıqlanıb
Sabah Bakıda güclü külək əsəcək
Azərbaycan Yaponiya və Pakistanda ticarət evləri aça bilər
Yük maşınındakı hava balonunun içərisindən 5 kiloqram qızıl aşkarlandı (VİDEO)
"Böyük Qayıdış” reallığa çevrilən ən böyük arzumuzdur! - Kamaləddin Qafarov
Qayınatası gəlinini doğrayıb bu zibilliyə atıb - Hadisə yerindən görüntülər (FOTO/VİDEO)
Azad olunmuş ərazilərdə 87 yeni abidə aşkarlanıb - Xidmət rəisi
Ombudsmanın tapşırığı ilə Şəki Qarışıq Tipli Uşaq Evində başçəkmə həyata keçirilib (FOTO)
Ötən il ən çox bu markanın avtomobilləri satılıb
Millət vəkili Sevil Mikayılova Xudatda seçiciləri ilə görüş keçirib (FOTO)
Azərbaycana gələn türkiyəli psixoterapevtlər 100-ə yaxın şəhid və qazi ailəsinə yardım göstərib
Rektor Elmar Qasımov Prezident təqaüdçüləri ilə onlayn görüş keçirib (FOTO)
Rusiyada daha 575 nəfər koronavirusdan ölüb
Azərbaycanda qızıl və gümüş ucuzlaşır
Nazirliyin Qızılağacda güllələnən əməkdaşlarının müalicəsi davam edir - Xidmət rəisi
Prezident İlham Əliyev Sabunçu və Suraxanı rayonlarında yenidən tikilən məktəblərdə yaradılan şəraitlə tanış olub (YENİLƏNİB) (FOTO/VİDEO)
Təhsil Nazirliyində vətəndaşların qəbulu aprelin 1-dək dayandırılır
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü ilə Azərbaycanda 650 min ağacın əkilməsi aksiyası İspaniyada mükafata layiq görülüb (FOTO)
Oğurlanan metal əşyalarla bağlı qəbul məntəqələrinə mütəmadi baxış keçirilir - DİN
Rəmişin ölümü barədə xəbərlər həqiqəti əks etdirmir - RƏSMİ
Unibank 2020-ci ili mənfəətlə başa vurub
Bütün xəbərlər