Professor: Ermənilərin azərbaycanlılara qarşı törətdikləri ilk qətllərin tarixi XIX əsrin 80-ci illərinə gedib çıxır

Professor: Ermənilərin azərbaycanlılara qarşı törətdikləri ilk qətllərin tarixi XIX əsrin 80-ci illərinə gedib çıxır

Bakı. İlhamə İsabalayeva – Trend:

"Bəzən söylənilir ki, ermənilərin azərbaycanlılara qarşı törətdikləri ilk qırğınlar yalnız 1905-1906-cı illərdə olub. Amma arxiv materiallarında göstərilir ki, ermənilərin azərbaycanlılara qarşı törətdikləri ilk qətllərin tarixi XIX əsrin 80-ci illərində İrəvan şəhərinə gedib çıxır. 1905-1906-cı illərdə ermənilərin törətdikləri qırğınlarda konkret hədəf olub. Onlar tarixdə heç bir zaman mövcud olmayan "böyük Ermənistan" yaratmaq üçün azərbaycanlıların yaşadıqları məntəqələri təmizləyir, yerli əhalini qovurdular".

Bunu Trend-ə Milli Məclisin deputatı, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Qafqazşünaslıq İnstitutunun direktoru, professor Musa Qasımlı bildirib.

Onun sözlərinə görə, qırğınların zirvə nöqtəsi kimi 1918-ci ilin mart soyqırımı götürülür ki, bu da tamamilə düzgündür.

1918-ci il mart soyqırımının törədilməsinin bir sıra səbəbləri olduğunu deyən institut direktoru əlavə edib ki, hələ I Pyotr zamanından başlayaraq Rusiya imperiyası Xəzərin şimal sahillərini, həmçinin Bakını işğal edib öz tərkibinə qatmaq üçün Bakının və Azərbaycanın digər yerlərinin guya fərqli mədəniyyətə sahib olduğunu bildirirdi:

"Hətta "Bakı və Azərbaycan" ifadələri dövriyyəyə buraxılmışdı. Rusiyanın dənizlərə çıxmaq üçün apardığı işğalçı müharibələr nəticəsində Azərbaycan bölüşdürüldükdən sonra Cənubi Qafqaza ermənilərin yerləşməsi ilə təkcə demoqrafik vəziyyət dəyişmədi, eyni zamanda, onlar çarizmin Şərq siyasətində bir vasitəyə çevrildilər. Bu siyasəti çarizm devrildikdən sonra qurulan Müvəqqəti hökumət, ondan sonra isə bolşevik Rusiyası da davam etdirdi. 1917-ci ilin noyabrında Bakıda Şaumyan başda olmaqla sovet hakimiyyəti quruldu. Bu, azərbaycanlıların əleyhinə olan bir qurum idi. Lenin həmin ilin dekabrında Şaumyanı Qafqazda xüsusi səlahiyyətli komissar təyin etdi".

M.Qasımlı bildirib ki, iqtisadi baxımdan Bakı bolşevik Rusiyası üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi. Dünya müharibəsinin son mərhələsində Yaxın, Orta Şərq və Cənubi Qafqazda iki əsas neft mənbəyi uğrunda hərbi əməliyyatlar aparılırdı. Bunlardan biri Mosul, digəri isə Bakı neft mənbəyi idi:

"Təsadüfi deyildi ki, 1918-ci il martın ikinci yarısında Lenin ABŞ-ın Qırmızı Xaç nümayəndəliyinin rəhbəri polkovnik R.Robinsonun "Rusiya Sovet Respublikası üçün Bakının iqtisadi əhəmiyyəti nədədir" sualına "Bu - neft, işıq və enerjidir", - deyə cavab vermişdi. Mühüm coğrafi-siyasi mövqedə yerləşən Bakıda bütün Cənubi Qafqazın taleyi həll olunurdu. O zaman Cənubi Qafqazda faktiki olaraq üç güc – Müvəqqəti hökumətin orqanları, sovetlər və milli şuralar fəaliyyət göstərirdilər. Bakıya hakim olmaq bütün Cənubi Qafqaza nəzarət imkanı verər, Tiflisdə fəaliyyət göstərən Transqafqaz Seyminin süqutuna kömək edərdi. Digər tərəfdən, Bakıya yiyələnmək Xəzər dənizi və "dünyanın ürəyi" olan Orta Asiyaya gedən yola nəzarət etmək imkanı yaradardı. Dünyanın ürəyinə gedən yol Bakıdan, Azərbaycandan keçirdi".

Tarixçi qeyd edib ki, Bakıda qırğınların törədilməsinin başlıca məqsədlərindən biri Azərbaycanın müstəqilliyinin qarşısının alınması idi. Belə ki, azərbaycanlılar əvvəlcə muxtariyyət, sonda isə müstəqillik uğrunda mübarizə aparırdılar. Qırğınların törədilməsinin digər bir məqsədi əhalisi əsasən türk və müsəlmanlardan ibarət olan Cənubi Qafqaza, xüsusən Bakıya Osmanlı ordusunun buraxılmaması üçün Bakı və Bakı quberniyasını yerli, aborigen əhalidən təmizləmək idi:

"Azərbaycan əhalisi isə silahlı düşmən qarşısında əliyalın qalmışdı. Bakıda və onun ətrafında azərbaycanlıların silahlı qüvvəsi, demək olar, yox idi. Bu qırğınlara bəhanə də tapıldı. Şaumyan erməniləri və bolşevikləri, xüsusən Xəzər hərbi dəniz donanmasının matroslarını müsəlmanlara qarşı soyqırıma təhrik edirdi. Hücum üçün bir bəhanə axtarılırdı. Belə bir bəhanə general Talışinski başda olmaqla müsəlman diviziyasının Lənkəranda həlak olan silahdaşları, böyük xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevin oğlu Məhəmmədin cənazəsini "Evelina" gəmisi ilə Bakıya gətirən bir qrup zabit və əsgərinin Bakı Soveti tərəfindən tərksilah edilməsi oldu. Müsəlman diviziyasının əsgər və zabitləri silahların geri qaytarılmasını tələb etsə də, nəticəsi olmadı. Şaumyanla aparılan danışıqlar da uğursuz oldu. Xalq küçələrə çıxıb silahların qaytarılmasını tələb etdi. Sosial dayağı olmayan bolşevik hökumətinin rəhbəri Şaumyan azərbaycanlılara divan tutmaq haqqında əmr verdi. Martın 30-u axşam saat 5-də Bakıda ilk atəş açıldı. Bakı Sovetinin qüvvələri ilə yanaşı, qırğın başlananadək özlərinin bitərəfliyini elan etmiş "Daşnaksütyun" və Erməni Milli Şurası, o cümlədən erməni kilsəsi Bakı Sovetini müdafiə etdi. Nəinki silahlı erməni əsgərləri, habelə erməni ziyalıları Bakı Soveti tərəfindən döyüşə qatıldılar. Şaumyan bu hadisə ilə bağlı yazırdı: "Bizim süvari dəstəyə ilk silahlı hücum cəhdindən bəhanə kimi istifadə etdik və bütün cəbhəboyu hücuma keçdik. Bizim artıq 6 min nəfərədək silahlı qüvvəmiz vardı. Həmçinin "Daşnaksütyun"un 3-4 minə qədər milli hissələri də bizim sərəncamımızda idi. "Daşnaksütyun"un iştirakı vətəndaş müharibəsinə milli qırğın xarakteri verdi və bundan qaçmaq mümkün deyildi. Biz buna şüurlu olaraq getdik. Əgər onlar Bakıda qələbə qazansaydılar, şəhər Azərbaycanın paytaxtı elan edilərdi".

Qırğının qəddarlıqla həyata keçirildiyini deyən M.Qasımlı qeyd edib ki, dinc azərbaycanlı əhali diri-diri su və neft quyularına, yanar təndirlərə atılır, hamilə qadınların qarınları süngü ilə deşilir, körpə uşaqlar divarlara mıxlanır, qadınlar hörüklərlə bir-birinə bağlanaraq küçələrdə çılpaq gəzdirilirdi. Silahlı dəstələr uşaqlara, qocalara və qadınlara rəhm etmirdilər:

"Adamlardan siyasi mənsubiyyət soruşulmurdu. Öldürmək üçün "türk", "müsəlman" olmaq kifayət edirdi. Mart soyqırımının şahidi olan Azərbaycan tarixçisi R.İsmayılov yazırdı: "İş o yerə çatmışdı ki, daşnaklar "biz bolşevik, sosialist bilmərik, müsəlmansan, kifayətdir", – deyə hətta müsəlman sosialistlərini belə qırdılar..." Kütləvi qırğının gedişində azərbaycanlılara məxsus ictimai binalar, milli rəmzlər və mədəniyyət ocaqları dağıdıldı. Qırğınlar yalnız aprelin 2-də dayandırıldı".

O əlavə edib ki, ABŞ kəşfiyyat mənbələrinə görə, Cənubi Qafqazda qırğınlar zamanı 60 min Azərbaycan türkü qaçqına çevrildi və 420 müsəlman kəndi dağıdıldı: "Digər mənbələrə əsasən, yalnız Bakıda 10, 12 və 15 mindən artıq azərbaycanlı öldürülmüşdü".

Turizm Təlim və Sertifikasiya Mərkəzi yaradılıb
Turizm Təlim və Sertifikasiya Mərkəzi yaradılıb
Turizm şirkətlərinin pandemiya dövründə fəaliyyətini tənzimləyəcək xidmət proseduru hazırlanıb
Turizm şirkətlərinin pandemiya dövründə fəaliyyətini tənzimləyəcək xidmət proseduru hazırlanıb
İsveç Aİ üzvü olmayan 14 ölkənin vətəndaşlarının ölkəyə girişinə icazə verdi
İsveç Aİ üzvü olmayan 14 ölkənin vətəndaşlarının ölkəyə girişinə icazə verdi
Loading Bars
Xəbər lenti
Həlak olan Ağdam sakininin qızı: Atam danışıb sağollaşan kimi ermənilər evimizi mərmi atəşinə tutub, atamı öldürdülər
GGFR-in hesabatının müzakirəsi üçün Rəhbər Komitənin onlayn formatda görüşü keçirilib (FOTO)
İtaliya parlamentarları tərəfindən Azərbaycana dəstəklə bağlı növbəti açıqlamalar
Ermənistan vətəndaşı Naxçıvana keçib (VİDEO)
Gecikdirilmiş sosial ödəmənin işəgötürənlər tərəfindən işçilərə ödənilməsi təmin edilib
İstanbulda “Can Azərbaycana canımız fəda” adlı mitinq keçiriləcək
Xələf Xələfov: Münaqişənin həllinin süni surətdə uzadılması regional sabitlik və təhlükəsizlik üçün yeni risklər yaradır
Tovuzda jurnalistlərin və deputatların olduğu ərazi ermənilər tərəfindən atəşə tutulub
Erməni lobbisi Fransanın “L’Express” portalını hədələyib (FOTO)
Azərbaycanda daha 559 nəfər koronavirusa yoluxdu, 545 nəfər sağaldı, 7 nəfər öldü
Azərbaycan Sosial Rifah Partiyasının IX Qurultayı keçirilib (FOTO)
Prezident İlham Əliyev Rəcəb Tayyib Ərdoğana məktub göndərib
Komitə sədri: Bir qrup təxribatçının təhriki ilə Milli Məclisin binasına hücum Azərbaycan dövlətinə, xalqına və qəhrəman əsgərinə xəyanət idi
SOCAR II rübün qazma, hasilat, emal və ixrac göstəricilərini açıqladı
Düşmən bölmələrindən birinin səhra idarəetmə məntəqəsi məhv edildi (VİDEO)
Ermənilərin Qazaxda dinc sakinlərə atəş açmaqla maddi zərər vurması ilə bağlı cinayət işi başlandı
Arzu Nağıyev: Tovuzun hər bir sakini Azərbaycan Ordusuna güvənir, ordunun yanındadır (VİDEO)
Vüqar Rəhimzadə: Orduya dəstək hər bir vətəndaşın borcudur
Səhiyyə Nazirliyi evdə müalicə alan koronavirus xəstələri ilə bağlı müraciət etdi
"Zirə"nin yeni baş məşqçisi Rəşad Sadıqov oldu
İraqın Baş Naziri Azərbaycan Prezidentini təbrik edib
AQTA daha 217 ictimai iaşə və ərzaq satışı müəssisəsində reyd keçirib (FOTO)
Fransanın ölkəmizdəki səfiri XİN-ə çağırılıb, ona etiraz bildirilib
Deputat: İstənilən pozucu fəaliyyətə qarşı öz vətəndaş mövqeyimizi nümayiş etdirməliyik
Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə Nazirlər Kabinetinin 2020-ci ilin birinci yarısının sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunan iclası keçirilib (FOTO)
SHXÇDX: Zərurət yarandığı halda ehtiyatda olan hərbi vəzifəlilər müvafiq tədbirlərə cəlb edilə bilərlər
Azərbaycan Ordusunun həmlələri düşmən ordusunda çaxnaşma yaradıb (VİDEOFAKT)
İyulun 16-da dolların manata qarşı məzənnəsi
Yaralı əsgərlər ön cəbhəyə qayıtmaq istəyir (VİDEO)
Hikmət Hacıyev: Ermənistan tərəfi bu təxribatı öncədən və məqsədyönlü şəkildə hazırlayıb
Vüsal Qasımlı: Ermənistanın maliyyə təhlükəsizliyi təhdidlə üzləşib
Əli Əhmədov: İnsanlarımızın xoşniyyətli yürüşündən bəd məqsədlərlə istifadə etmək, xalqın birliyini pozmaq istəyənlərə ar olsun
Bu günlər onlara edilən hər telefon zənginin, hər müraciətin arxasında bir nigarançılıq, bir təlaş var...
Deputat: Bəzi qruplar xalqın orduya dəstəyindən sui-istifadə edib qarışıqlıq yaratmağa cəhd edir
İranda daha 199 nəfər koronavirusdan ölüb
Hüseyn Altınalan: FETÖ-nün nəfəs aldığı hər ölkə təhdit altındadır
YAP orduya dəstək yürüşündən bəzi qüvvələrin məkrli məqsədlərlə sui-istifadə etmək cəhdləri ilə əlaqədar bəyanat yayıb
“Əlillik” altsistemində təkmilləşdirmələr aparılıb, bir sıra yeniliklər tətbiq edilib
Naqif Həmzəyev: Düşmən müharibəni yalnız cəbhədə aparmır...
Karantin qaydalarını pozan daha 1043 nəfər məsuliyyətə cəlb edilib
Ermənilərin hərbi maşını məhv edildi (VİDEO)
Bakıda ictimai asayişi pozmağa cəhd edənlərlə bağlı cinayət işi başlandı
Nazirlik kiberhücumlarla bağlı xəbərdarlıq etdi
Bir qrup şəxsin Milli Məclisin binasına daxil olması ilə bağlı rəsmi açıqlama
Ermənilərin Tovuzun Dondar Quşçu kəndinə atdıqları mərmi partlamayıb (VİDEO)
Zakir Həsənov şəhid olan general-mayor Polad Həşimov və polkovnik İlqar Mirzəyevlə vida mərasimində iştirak edib (FOTO/VİDEO)
Prezident İlham Əliyev general-mayor Polad Həşimovun anası və polkovnik İlqar Mirzəyevin oğlu ilə telefonla danışıb
Təxribatçı səs yazısını yayan tapıldı - erməni imiş (VİDEO)
Norveçdə bıçaqlı hücumda 3 nəfər yaralanıb
Ukraynalı deputatlar Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və toxunulmazlığının ardıcıl tərəfdarı olaraq qaldıqlarını bəyan ediblər
Düşmənin növbəti hərbi obyekti darmadağın edilib (VİDEO)
Ərdoğan və Tramp arasında telefon danışığı baş tutub
Dövlət Komitəsinin sədri növbəti videoqəbul keçirib (FOTO)
Füzulidə tank əleyhinə raket tapılıb (FOTO)
Texasda sutkada koronavirusa yoluxanların sayı ən yüksək göstəriciyə çatıb
Ağsuda yanğn qeydə alınıb
Vaqif Dərgahlı: "Bölmələrimiz tərəfindən "Qrad"dan istifadə edilməyib"
Müdafiə Nazirliyi Tovuzdakı hazırkı vəziyyətlə bağlı məlumat yaydı
Türk Şurasının Baş katibi Ermənistanın təxribatını kəskin şəkildə pisləyib
Azərbaycan diasporu Ermənistanın məkrli niyyətini pisləyir (FOTO)
ATƏT-in sədri Ermənistan və Azərbaycan sərhədində artan gərginliklə bağlı bəyanat verib
Düşmənin döyüş texnikası məhv edilib (VİDEO)
DİN vətəndaşlara müraciət etdi
Düşmənin daha bir hərbi obyekti darmadağın edildi (VİDEO)
İranlı deputat: Qəsbkar Ermənistan regionda qarşıdurma və destabillik yaradır
Azərbaycan ilə İtaliya arasında mövcud strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin müxtəlif istiqamətləri üzrə fikir mübadiləsi aparılıb
Azərbaycanla İtaliya arasında mövcud strateji tərəfdaşlıq münasibətləri üzrə fikir mübadiləsi aparılıb
Tovuzda jurnalistlərin və deputatların olduğu ərazi ermənilər tərəfindən atəşə tutulub
Azərbaycanda 1 yaşadək uşaqlar BU SƏBƏBDƏN ölürlər
Rəcəb Tayyib Ərdoğan: Türkiyə Azərbaycanın haqqına, hüququna edilən hücumlara əsla səssiz qalmayacaq
Düşmənin uzunmüddətli atəş nöqtəsi məhv edilib (VİDEO)
Azərbaycanda daha 543 nəfər koronavirusa yoluxdu, 510 nəfər sağaldı, 6 nəfər öldü
Bakıda torpağın qiyməti bahalaşdı
Azərbaycan xalqı və dövləti növbəti erməni məkrinə qarşı
Azərbaycan Sosial Rifah Partiyasının IX Qurultayı baş tutdu
DTX cəbhə xəttində yaranmış gərgin vəziyyətlə bağlı yalan məlumat yayanlara XƏBƏRDARLIQ etdi
Erməni hakerlər Day.az, Milli.az, Trend BİA və Azernews-a hücum ediblər
Ermənistan silahlı qüvvələrinin artilleriya divizionunun idarəetmə məntəqəsi məhv edilib (VİDEO)
Könül Nurullayeva: Ermənistan hərbi bölmələrinin dinc əhalini hədəfə alması ciddi şəkildə qınanmalıdır
Ağstafadan olan şəhid dəfn edildi (FOTO)
Elmar Məmmədyarovun iranlı həmkarı ilə telefon danışığı olub
Azərbaycan qazının Bolqarıstana tranziti üçün boru kəmərinin tikintisi sürətləndirilir
Yeni dərs ili üçün 339 adda dərslik çap olunacaq
Hikmət Babaoğlu: Ermənistan tərəfi çoxsaylı itkilərini gizlətməyə çalışsa da artıq bu, mümkün deyil
Qəbələdə şəhid generalı qarşılamaq üçün yüzlərlə insan toplaşıb (FOTO)
Ukraynalı deputat: Sərhəddə yaranan gərginlik Ermənistanda vətəndaşların diqqətini daxili problemlərdən yayındırmaq cəhdidir
Metronun bəzi stansiyalarının vestibülləri ödəmə terminallarından istifadə üçün açılacaq
Azərbaycan dili imtahanlarının nəticələri elan edildi
SHXÇDX: Vətəndaşlara mobil telefonla səfərbərlik çağırışı ilə bağlı göndərilən SMS məlumatlar həqiqətə uyğun deyil
Azərbaycanın 2019-cu il dövlət büdcəsinin icrası haqqında Qanun təsdiqləndi
İyulun 15-də dolların manata qarşı məzənnəsi
Tovuzda son vəziyyət - AÇIQLAMA
Kliniki Tibbi Mərkəzin direktoru vəzifəsindən azad edildi
Xarici KİV-lər Ermənistanın hərbi təxribatını geniş işıqlandırır (FOTO)
BQXK mülki şəxslərin təhlükəsizliyinə görə narahatdır və neytral vasitəçi qismində çıxış etməyə hazırdır
Ermənilər Qazax istiqamətində artilleriyadan atəş açıblar
“Ünvanlı dövlət sosial yardımı haqqında” Qanunda dəyişiklik edildi
Çin-İtaliya konteyner qatarının hərəkəti bərpa edilib
Elmar Məmmədyarov Niderland Krallığının Azərbaycandakı səfirini qəbul edib
Bölgələrdən paytaxta, eləcə də əks istiqamətdə sərnişin daşıyan sürücülər həbs edildi (FOTO)
Bütün xəbərlər