Professor: Ermənilərin azərbaycanlılara qarşı törətdikləri ilk qətllərin tarixi XIX əsrin 80-ci illərinə gedib çıxır

Professor: Ermənilərin azərbaycanlılara qarşı törətdikləri ilk qətllərin tarixi XIX əsrin 80-ci illərinə gedib çıxır

Bakı. İlhamə İsabalayeva – Trend:

"Bəzən söylənilir ki, ermənilərin azərbaycanlılara qarşı törətdikləri ilk qırğınlar yalnız 1905-1906-cı illərdə olub. Amma arxiv materiallarında göstərilir ki, ermənilərin azərbaycanlılara qarşı törətdikləri ilk qətllərin tarixi XIX əsrin 80-ci illərində İrəvan şəhərinə gedib çıxır. 1905-1906-cı illərdə ermənilərin törətdikləri qırğınlarda konkret hədəf olub. Onlar tarixdə heç bir zaman mövcud olmayan "böyük Ermənistan" yaratmaq üçün azərbaycanlıların yaşadıqları məntəqələri təmizləyir, yerli əhalini qovurdular".

Bunu Trend-ə Milli Məclisin deputatı, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Qafqazşünaslıq İnstitutunun direktoru, professor Musa Qasımlı bildirib.

Onun sözlərinə görə, qırğınların zirvə nöqtəsi kimi 1918-ci ilin mart soyqırımı götürülür ki, bu da tamamilə düzgündür.

1918-ci il mart soyqırımının törədilməsinin bir sıra səbəbləri olduğunu deyən institut direktoru əlavə edib ki, hələ I Pyotr zamanından başlayaraq Rusiya imperiyası Xəzərin şimal sahillərini, həmçinin Bakını işğal edib öz tərkibinə qatmaq üçün Bakının və Azərbaycanın digər yerlərinin guya fərqli mədəniyyətə sahib olduğunu bildirirdi:

"Hətta "Bakı və Azərbaycan" ifadələri dövriyyəyə buraxılmışdı. Rusiyanın dənizlərə çıxmaq üçün apardığı işğalçı müharibələr nəticəsində Azərbaycan bölüşdürüldükdən sonra Cənubi Qafqaza ermənilərin yerləşməsi ilə təkcə demoqrafik vəziyyət dəyişmədi, eyni zamanda, onlar çarizmin Şərq siyasətində bir vasitəyə çevrildilər. Bu siyasəti çarizm devrildikdən sonra qurulan Müvəqqəti hökumət, ondan sonra isə bolşevik Rusiyası da davam etdirdi. 1917-ci ilin noyabrında Bakıda Şaumyan başda olmaqla sovet hakimiyyəti quruldu. Bu, azərbaycanlıların əleyhinə olan bir qurum idi. Lenin həmin ilin dekabrında Şaumyanı Qafqazda xüsusi səlahiyyətli komissar təyin etdi".

M.Qasımlı bildirib ki, iqtisadi baxımdan Bakı bolşevik Rusiyası üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi. Dünya müharibəsinin son mərhələsində Yaxın, Orta Şərq və Cənubi Qafqazda iki əsas neft mənbəyi uğrunda hərbi əməliyyatlar aparılırdı. Bunlardan biri Mosul, digəri isə Bakı neft mənbəyi idi:

"Təsadüfi deyildi ki, 1918-ci il martın ikinci yarısında Lenin ABŞ-ın Qırmızı Xaç nümayəndəliyinin rəhbəri polkovnik R.Robinsonun "Rusiya Sovet Respublikası üçün Bakının iqtisadi əhəmiyyəti nədədir" sualına "Bu - neft, işıq və enerjidir", - deyə cavab vermişdi. Mühüm coğrafi-siyasi mövqedə yerləşən Bakıda bütün Cənubi Qafqazın taleyi həll olunurdu. O zaman Cənubi Qafqazda faktiki olaraq üç güc – Müvəqqəti hökumətin orqanları, sovetlər və milli şuralar fəaliyyət göstərirdilər. Bakıya hakim olmaq bütün Cənubi Qafqaza nəzarət imkanı verər, Tiflisdə fəaliyyət göstərən Transqafqaz Seyminin süqutuna kömək edərdi. Digər tərəfdən, Bakıya yiyələnmək Xəzər dənizi və "dünyanın ürəyi" olan Orta Asiyaya gedən yola nəzarət etmək imkanı yaradardı. Dünyanın ürəyinə gedən yol Bakıdan, Azərbaycandan keçirdi".

Tarixçi qeyd edib ki, Bakıda qırğınların törədilməsinin başlıca məqsədlərindən biri Azərbaycanın müstəqilliyinin qarşısının alınması idi. Belə ki, azərbaycanlılar əvvəlcə muxtariyyət, sonda isə müstəqillik uğrunda mübarizə aparırdılar. Qırğınların törədilməsinin digər bir məqsədi əhalisi əsasən türk və müsəlmanlardan ibarət olan Cənubi Qafqaza, xüsusən Bakıya Osmanlı ordusunun buraxılmaması üçün Bakı və Bakı quberniyasını yerli, aborigen əhalidən təmizləmək idi:

"Azərbaycan əhalisi isə silahlı düşmən qarşısında əliyalın qalmışdı. Bakıda və onun ətrafında azərbaycanlıların silahlı qüvvəsi, demək olar, yox idi. Bu qırğınlara bəhanə də tapıldı. Şaumyan erməniləri və bolşevikləri, xüsusən Xəzər hərbi dəniz donanmasının matroslarını müsəlmanlara qarşı soyqırıma təhrik edirdi. Hücum üçün bir bəhanə axtarılırdı. Belə bir bəhanə general Talışinski başda olmaqla müsəlman diviziyasının Lənkəranda həlak olan silahdaşları, böyük xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevin oğlu Məhəmmədin cənazəsini "Evelina" gəmisi ilə Bakıya gətirən bir qrup zabit və əsgərinin Bakı Soveti tərəfindən tərksilah edilməsi oldu. Müsəlman diviziyasının əsgər və zabitləri silahların geri qaytarılmasını tələb etsə də, nəticəsi olmadı. Şaumyanla aparılan danışıqlar da uğursuz oldu. Xalq küçələrə çıxıb silahların qaytarılmasını tələb etdi. Sosial dayağı olmayan bolşevik hökumətinin rəhbəri Şaumyan azərbaycanlılara divan tutmaq haqqında əmr verdi. Martın 30-u axşam saat 5-də Bakıda ilk atəş açıldı. Bakı Sovetinin qüvvələri ilə yanaşı, qırğın başlananadək özlərinin bitərəfliyini elan etmiş "Daşnaksütyun" və Erməni Milli Şurası, o cümlədən erməni kilsəsi Bakı Sovetini müdafiə etdi. Nəinki silahlı erməni əsgərləri, habelə erməni ziyalıları Bakı Soveti tərəfindən döyüşə qatıldılar. Şaumyan bu hadisə ilə bağlı yazırdı: "Bizim süvari dəstəyə ilk silahlı hücum cəhdindən bəhanə kimi istifadə etdik və bütün cəbhəboyu hücuma keçdik. Bizim artıq 6 min nəfərədək silahlı qüvvəmiz vardı. Həmçinin "Daşnaksütyun"un 3-4 minə qədər milli hissələri də bizim sərəncamımızda idi. "Daşnaksütyun"un iştirakı vətəndaş müharibəsinə milli qırğın xarakteri verdi və bundan qaçmaq mümkün deyildi. Biz buna şüurlu olaraq getdik. Əgər onlar Bakıda qələbə qazansaydılar, şəhər Azərbaycanın paytaxtı elan edilərdi".

Qırğının qəddarlıqla həyata keçirildiyini deyən M.Qasımlı qeyd edib ki, dinc azərbaycanlı əhali diri-diri su və neft quyularına, yanar təndirlərə atılır, hamilə qadınların qarınları süngü ilə deşilir, körpə uşaqlar divarlara mıxlanır, qadınlar hörüklərlə bir-birinə bağlanaraq küçələrdə çılpaq gəzdirilirdi. Silahlı dəstələr uşaqlara, qocalara və qadınlara rəhm etmirdilər:

"Adamlardan siyasi mənsubiyyət soruşulmurdu. Öldürmək üçün "türk", "müsəlman" olmaq kifayət edirdi. Mart soyqırımının şahidi olan Azərbaycan tarixçisi R.İsmayılov yazırdı: "İş o yerə çatmışdı ki, daşnaklar "biz bolşevik, sosialist bilmərik, müsəlmansan, kifayətdir", – deyə hətta müsəlman sosialistlərini belə qırdılar..." Kütləvi qırğının gedişində azərbaycanlılara məxsus ictimai binalar, milli rəmzlər və mədəniyyət ocaqları dağıdıldı. Qırğınlar yalnız aprelin 2-də dayandırıldı".

O əlavə edib ki, ABŞ kəşfiyyat mənbələrinə görə, Cənubi Qafqazda qırğınlar zamanı 60 min Azərbaycan türkü qaçqına çevrildi və 420 müsəlman kəndi dağıdıldı: "Digər mənbələrə əsasən, yalnız Bakıda 10, 12 və 15 mindən artıq azərbaycanlı öldürülmüşdü".

Baş dərisi üçün maye qaz pilinqi saç tökülməsi problemini həll etməyə kömək edəcək
Baş dərisi üçün maye qaz pilinqi saç tökülməsi problemini həll etməyə kömək edəcək
Sabahın hava proqnozu açıqlanıb
Sabahın hava proqnozu açıqlanıb
Azərbaycan dilindəki Vikipediya məqalələrinin sayının artırılması, keyfiyyətinin yüksəldilməsi üçün hansı işlər görülür?
Azərbaycan dilindəki Vikipediya məqalələrinin sayının artırılması, keyfiyyətinin yüksəldilməsi üçün hansı işlər görülür?
Loading Bars
Xəbər lenti
Koronavirusun növlərində müalicə eyni aparılmalıdırmı?
Bu il Azərbaycanda qeyri-neft ixracı rekord həddə çatacaq - Mikayıl Cabbarov
Ermənistanın Vətən müharibəsindən sonra imzalanan sənədləri yerinə yetirməsi vacibdir - Numan Kurtulmuş
Zaqatalada şadlıq sarayının rəhbərliyi məsuliyyətə cəlb edilib
Kartlara baxsanız görərsiniz ki, o, mənimlə nələr danışıb - Ata Abdullayev məhkəmədə
"AccessBank"da iş var
Baş dərisi üçün maye qaz pilinqi saç tökülməsi problemini həll etməyə kömək edəcək
Bakı limanının Ro-Ro terminalı ildə 6 milyon tondan çox yük aşırmaq gücünə malikdir
BƏƏ-də həftənin iş günləri yeni qaydada təşkil ediləcək
Zəngəzur dəhlizinin işə salınması ilə Bakı limanında yük axınının artımı gözlənilir - Taleh Ziyadov
Bələdçilərin sertifikatlaşdırılması ilə bağlı akkreditasiya attestatının təqdimat mərasimi keçirilib (FOTO)
Sabahın hava proqnozu açıqlanıb
Xalq Bankdan növbəti premium kart - Visa Infinite
Aviabiletlərin qiyməti ilə bağlı təkliflər verilib, müzakirələr gedir (ÖZƏL)
Heydər Əliyev Mərkəzində “Avişai Koen trio”nun caz konserti keçirilib (FOTO/VİDEO)
Fuad Nağıyev quru sərhədlərinin açılmasından danışdı
2021-ci ilin yekunlarına əsasən Bakı limanında beş milyon tonadək yük aşırılması proqnozlaşdırılır (FOTO)
Səfərbərlik Xidmətinin vəzifəli şəxsinə hökm oxunub
NATO-nun mobil təlim qrupu tərəfindən kurs keçirilir (FOTO)
Azərbaycan dilindəki Vikipediya məqalələrinin sayının artırılması, keyfiyyətinin yüksəldilməsi üçün hansı işlər görülür?
Füzulidə “İnnovasiya Festivalı” keçirilib (FOTO)
Narkotiki torpağa basdıran şəxs yaxalandı
Turizm bələdçilərinə sertifikatlar 3 il müddətinə veriləcək
Əlillərə illik sosial ödəniş xərcləri artıb
İndoneziyada vulkan püskürməsi nəticəsində 34 nəfər ölüb
Sürücülər görünməyən nişanlar, silinmiş xətlərə görə cərimələnməlidirmi?
Ermənistan Azərbaycana qarşı cinayətlərinə görə cavab verəcək - Bu gün Haaqada dinləmələr keçiriləcək
Son bir ayda 30 nəfər dəm qazından zəhərlənib
Şəhid ailələri və qazilərlə bağlı vergi güzəştləri bu kateqoriyadan olan insanlara diqqətin davamlı xarakter daşıdığını təsdiqləyir - Deputat
Bu il sürücülük hüququ olmadan avtomobil idarə edən 1300 nəfər saxlanılıb
Azərbaycanda turizm bələdçilərinin milli sertifikatlaşdırılmasına başlanılır
Maştağa qəsəbəsində 8 evdən oğurluq edən 3 nəfər saxlanılıb (FOTO/VİDEO)
Ötən ay minaya düşən şəxslərin vəziyyəti açıqlanıb (FOTO)
Quba-Qonaqkənd yolunun istifadəyə verilməsi bölgədə turizm imkanlarını genişləndirəcək (VİDEO)
Azərbaycan nefti bahalaşıb
Peyvənd orqanizmi qripdən 70 faiz qoruyur - Nazirlik
Prezident İlham Əliyev Rusiyanın Həştərxan vilayətinin qubernatorunun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib (YENİLƏNİB) (FOTO)
Füzuli rayonunda silah-sursat aşkarlandı (VİDEO)
Jurnalistlərlə kobud rəftar edən DSX əməkdaşı cəzalandırılıb
Bakıda şagirdin məktəbdəkiləri bıçaqla hədələməsi ilə bağlı araşdırma aparılır
Ağdamın Keştazlı kəndi (VİDEO)
Abşeronda həyat yoldaşını qətlə yetirən şəxsin işi məhkəməyə göndərildi
Türkiyədən Gürcüstana işləmək üçün gedənlərin sayı artıb
Kaspersky: Sahibkarlar ləğv edilmiş xərcləri bərpa etməyə hazırdır
“Mercedes”in mühərrikini oğurlayan qardaşlar saxlanılıb
ABB Ağdamda ağacəkmə aksiyası keçirib
Fransada bina çöküb, dağıntılar altında qalanlar var
Gimnastımız Polşada birinci oldu (FOTO)
Azərbaycanda oğurluq hadisələri azalıb
Göygöldə piyadanı vurub qaçan sürücü saxlanılıb
Valideyn himayəsindən məhrum bir qrup gəncə mənzil verilib (FOTO)
Bank industriyasında 2022-ci ilin trendləri Bakıda müzakirə olunacaq
Toyda karantini pozan şadlıq evinin sahibi həbs edildi
Axtarışda olan daha 65 nəfər saxlanılıb
Dəm qazından zəhərlənmə zamanı nə etmək lazımdır?
Bir gündə 12 koronavirus xəstəsi saxlanılıb
Milli parkda “açıq qapı” günü keçiriləcək
Restoran sahibi və toy təşkilatçısı cəzalandırıldı (FOTO)
Qaydaları pozan koronavirus xəstəsi saxlanılb
Xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri
"Bir kəmər, bir yol" proqramı çərçivəsində ekoloji risklərin idarəsi təkmilləşdirilir
Qurumun 19 əməkdaşı qanun pozuntusuna görə işdən çıxarılıb - Xidmət rəisi (ÖZƏL)
Mingəçevirdə keçmiş məhkumdan heroin götürülüb (FOTO/VİDEO)
Bakıda minik avtomobili yanıb
Zaqatalada zəlzələ qeydə alınıb
Şəhid ailələri və qazilər hansı yeni vergi güzəştlərindən faydalanacaq?
İbrahimoviç Messi və Ronaldo arasında seçim edib
Bayden və Putin arasında görüşün başlayacağı vaxt açıqlandı
Britaniyada "omikron" ştammına yoluxma hallarının sayı 336-ya çatıb
Tramp Baydenin Putinlə görüşünü ABŞ tərəfi üçün qeyri-bərabər matç adlandırıb
Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi ABŞ-ın Pekin Olimpiadısını diplomatik boykot etməsini şərh edib
Kanadada yük qatarının 39 vaqonu relsdən çıxıb
ABŞ-da 280-dən çox miqrant uşaq ailəsinə qovuşacaq
Ağ Ev Putin və Bayden arasında keçiriləcək görüşü şərh edib
Əl-Riyad üzrəində vurulan raketin fraqmentləri yaşayış sahələrinə düşüb
Neftin qiməti artmağa başlayıb
Fransada "omikron" ştammına 25 yoluxma halı qeydə alınıb
ABŞ Pekin olimpiadasını diplomatik boykot etdi
Londonda Pakistan icması ilə görüş keçirilib (FOTO)
Azərbaycan Burkina-Fasoya 100 min ədəd peyvənd göndərib
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 25 611 nəfər sağalıb
Azərbaycan XİN rəhbərinin müavini IFRC Baş katibinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
Ərdoğan Qətərə səfərə gəlib
Ceyhun Bayramov ABŞ Dövlət Katibinin köməkçisi ilə telefonla danışıb
Prezidentin bölgələrə hər bir səfəri regionların inkişafına və insanların rifahına yönəlib – Sahil Kərimli
Nağdsız ödənişlərin hansı faydaları var?
Prezident İlham Əliyev: Ermənistan da gördü, dünya da gördü, heç kim bizi saxlaya bilmədi
Prezident İlham Əliyev - Ermənistana: Tarix versinlər, Zəngəzur dəhlizi nə vaxt açılacaq və belə olan halda, heç bir problem olmayacaq (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev: Qarabağı görməyən gənc nəsil yetişdi, onlar Qarabağı canı-qanı bahasına azad etdilər (VİDEO)
Qubanın Qonaqkənd qəsəbəsinin sakini Prezident İlham Əliyevə şeir həsr edib
Mingəçevir Dövlət Universiteti beynəlxalq konfransda təmsil olunub
Azərbaycanın Müdafiə naziri Pakistan tərəfinə başsağlığı verib
Müdafiə nazirinin müavini Moskvaya yola düşüb
Sinqapurda "omikron" ştammını müəyyənləşdirən test hazırlanıb
Ceyhun Bayramov Diplomatiya Könüllüləri ilə görüşüb (FOTO)
Birlikdə və sistemli çalışaraq, qalib xalqın uğurlu gəncliyini görəcəyik - Fərid Qayıbov (FOTO)
Şəhid övladlarının himayəyə götürülməsi qürurvericidir - Naqif Həmzəyev (FOTO)
Londonda Pakistan icması ilə görüş keçirilib (FOTO)
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Qubada Ulu öndər Heydər Əliyevin abidəsini ziyarət ediblər (FOTO/VİDEO)
Pakistanda hərbi helikopter qəzaya uğrayıb, ölənlər var
Bütün xəbərlər