Kuba adasında türk mənşəli zirvə

Kuba adasında türk mənşəli zirvə

Geologiya-mineralogiya elmləri namizədi Rəşid Fətəliyev

Dünyada çoxlu sayda dağlar və onların müxtəlif hündürlüyə malik zirvələri var və bu dağların, zirvələrin də bir-birindən fərqlənən, öz xarakter və görünüşlərinə uyğun müxtəlif adları var. Adətən, yer adları, o cümlədən dağ, zirvə adları həmin ərazidə yaşayan və ya vaxtı ilə yaşamış xalqların dilində hansısa mənanı ifadə edir. Məsələn, dünyanın ən hündür zirvəsi olan Comolunqma adının mənası Tibet dilində "Yerin Allah anası" deməkdir. Bu dağın digər adı "Everest" isə onu ilk dəfə 19-cu əsrdə tədqiq etmiş ingilis geodezisti Corc Everestin adı ilə bağlıdır. Və ya Avropanın ən uca dağı sayılan Monblan fransız dilində "ağ dağ" deməkdir. Düzdür, elə adlar var ki, onların mənaları tam bilinmir, hansı dilə, hansı xalqa mənsub olması təxmin edilir, ehtimal olunur. Bunlar çox qədim adlar sayıla bilər, məsələn Qafqaz və ya Ural dağları. Amma bir qisim dağ, zirvə adları da var ki, onların tarixi yaxın keçmişlə bağlıdır, konkret tarixi bir hadisə və ya şəxslə əlaqədardır, məsələn, Pamir dağlarında Qələbə və Lenin pikləri və s. və i.a.

Kuba adasında da dağlar var - Eskambray, Kristal, Sierra-Maestra və s. dağlar. O qədər də hündür deyillər. Sierra-Maestra dağlarının və ümumiyyətlə, bütövlükdə Kuba adasının ən hündür zirvəsi Turkino pikidir, hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 1972 metrdir. Bəs, görəsən könlümə yaxın olan, qulağıma xoş səslənən bu "Turkino" sözü nə deməkdir?

Kuba - məşhur mahnıda deyildiyi kimi - uzaq, yaşıl ada, dünyanın cənnətməkan guşələrindən biridir. 1986-1989-cu illərdə SSRİ-nin texniki yardımı çərçivəsində Kuba Respublikasında uzunmüddətli xidməti ezamiyyətdə idim. Məsləhətçi kimi əlvan metal yataqlarının axtarışı və yerli kadrların hazırlanmasında kubalı həmkarlarımıza kömək edirdik.

Dəstəmiz adanın mərkəzi bölgələrində - Kamaquey və Las-Tunas vilayətlərində əsasən filiz - mis, sink, molibden, qızıl və s. metalların axtarışı və kəşfiyyatı işlərini aparırdı. Qızğın işlər gedirdi, yaxşı, maraqlı nəticələr əldə edirdik. Arabir digər bölgələrdə fəaliyyət göstərən geoloji briqadalarla görüşür, alınmış təzə nəticələri birlikdə müzakirə edir və fikir mübadiləsi aparırdıq. Belə görüşlərin biri Kubanın ikinci böyük şəhəri və onun şərq paytaxtı sayılan Santyaqo-de Kubada keçirilirdi.

Santyaqo - adanın cənub-şərqində, Syerra-Maestra dağlarının ətəklərində, Karib dənizinə məxsus kiçik bir buxtanın kənarında yerləşir və Kubanın ən qədim şəhərlərindən biridir. Azadlıq adası tarixinin çox önəmli bir dövrü məhz bu şəhərlə, bu dağlarla bağlıdır. Kuba inqilabının əfsanəvi lideri Fidel Kastro və silahdaşları uzun illər bu dağlarda gizlənərək o dövrkü rejimə qarşı silahlı mübarizəyə qalxmış və ilk dəfə bu şəhərdə qalib gələrək azadlıq bayrağını qərbə - paytaxt Havanaya doğru aparmışlar. Yarım əsrdən çox zaman keçməsinə baxmayaraq, hələ də Syerra-Maestra dağlarının hər yerində Kuba inqilabını və onu həyata keçirmiş cəsur inqilabçıların xatirəsini əks etdirən izlərə rast gəlinir. Yerli əhali onları sevə-sevə qoruyur və fəxrlə qonaqlara göstərirlər.

Syerra-Maestra dağları adanın cənub-şərq sahilinə paralel olaraq, təxminən 250 kilometr məsafədə şərqdən qərbə doğru uzanır. Sinəsi tamamilə tropik meşələrlə örtülmüş bu sıra dağların istənilən nöqtəsindən cənuba - Karib dənizinə tərəf əsrarəngiz bir mənzərə açılır: mavi rəngli səma, tünd yaşıla çalan dəniz, sarımtıl -ağ rəngli, qumlu ensiz sahil və yamyaşıl dağ yamacları. Ümumiyyətlə, Kuba adasının hər guşəsi, o cümlədən Santyaqo-de Kuba vilayəti də turizm üçün gəzməli-görməli və tarixi yerlərlə zəngindir. Şəhərin yaxınlığında yerləşən qədim qəbiristanlıqda XIX əsr Kuba müstəqillik hərəkatının öndəri Xose Martinin 24 metrlik məqbərəsi, Bakanao Milli Parkı və onun ərazisində salınmış məşhur "Mezazoy Parkı" bu kimi məkanlardandır.

Heyran olduğum təbii gözəlliklər, kubalı həmkarlarımın verdiyi olduqca maraqlı tarixi-coğrafi məlumatlar arasında Turkino piki diqqətimi çəkirdi. "Turkino" ispanca nə deməkdir?" - sualıma yerli həmkarlarımın "təxminən göy və ya mavi rəng" demələri məni o qədər də qane etmədi. Düşünürdüm, görəsən, ispanca "turquino" kimi yazılan "turkino" kəlməsinin "türk" sözü ilə nə əlaqəsi ola bilər? Lüğətləri araşdırdım, sən demə, doğrudan da hər iki söz arasında birbaşa, özü də sıx əlaqə varmış! "Turkino" sözünün ispanca mənası "firuzəyi" və ya "tünd mavi" rəng deməkdir. Məlum oldu ki, bütün Şərqdə firuzə kimi tanınan yarımqiymətli daş növünü ispanlar, ingilislər, fransızlar və ümumiyyətlə, bütün avropalılar Türkiyə vasitəsilə tanıdıqlarından ona "turquesa" və ya "turquoise", yəni "türk daşı" və ya "Türkiyədən gətirilmiş daş", bu daşın malik olduğu spesifik mavi-firuzəyi rəngə isə o vaxtdan "turkeza" və ya "turkino" demişlər.

Bəs Turkino zirvəsinin bu rənglə nə əlaqəsi var? Deyilənlərə görə, günün müəyyən vaxtlarında və müəyyən nöqtələrdən baxanda həmin zirvə tünd mavi, firuzəyi rəngdə göründüyündən ona belə ad verilmişdir. Kim verib, nə vaxt verib - o da məlum deyil.

Beləcə, uzaq Kuba adasında ən hündür zirvənin adının mənasını araşdırdım, onun türk mənşəli olması faktı və həm də ucalıqla, yüksəkliklə əlaqədar olması məndə qeyri-ixtiyari bir qürur hissi oyatdı.

Zəngilan rayonunun Beşdəli kəndi (FOTO/VİDEO)
Zəngilan rayonunun Beşdəli kəndi (FOTO/VİDEO)
Lahorda Xocalı soyqırımı qurbanları anılıb (FOTO)
Lahorda Xocalı soyqırımı qurbanları anılıb (FOTO)
Bakının mərkəzində quzu gəzdirən şəxslərlə bağlı DİN-dən açıqlama
Bakının mərkəzində quzu gəzdirən şəxslərlə bağlı DİN-dən açıqlama
Loading Bars
Xəbər lenti
Reabilitasiya xidmətləri ilə təmin edilənlərin sayı üç dəfə artırılacaq
Zəngilan rayonunun Beşdəli kəndi (FOTO/VİDEO)
“GoldenPay” ASC-nin “Hesab Shop” layihəsinə Pirallahı Yüksək Texnologiyalar Parkının rezidenti statusu verilib
Yaponiyalı milyarder Aya uçuş üçün komanda toplayır
Tanınmış tarixçi alim koronavirusdan vəfat edib
Bərdədə avtomobil və heyvan oğruları saxlanılıb
Lahorda Xocalı soyqırımı qurbanları anılıb (FOTO)
Bayramqabağı karantin rejimi sərtləşdirilə bilərmi? - AÇIQLAMA
Azad olunmuş ərazilərə qanunsuz keçmək istəyən 9 nəfər saxlanılıb
"Mastercard" kartlarını sifariş vermək üçün banka getməyə ehtiyac olmayacaq
Bakıda avtomobil yanıb
Zəngəzurdan İrəvanadək bütün izlər məhv edilib - Erməni vandalizmi "Sahil Kərimli ilə Aktual" videolayihəsində
Azərbaycanda qızıl və gümüş bahalaşıb
Marketlərdə mobil telefonla ödəniş layihələri işlənilir
Əfv komissiyasının növbəti iclasının vaxtı bilindi
DOST mərkəzlərində 303 mindən çox şəxsə xidmət göstərilib
Azərbaycan nefti ucuzlaşır
Azərbaycanda peyvənd olunanların sayı 300 mini ötüb
Daha 3 qazi və bir şəhid atasının əməliyyat xərcləri qarşılanıb (FOTO)
Bakı metrosunda bu tarixdə qatarlar işə salınacaq
Dəmir yolları ilə ötən il 14 milyon tondan çox yük daşınıb
AÇG və Şahdəniz yatağı üzrə builki gəlirlər açıqlanıb
Bakının mərkəzində quzu gəzdirən şəxslərlə bağlı DİN-dən açıqlama
Erməni vandallarının dağıtdığı tarixi-dini abidələr yenidən bərpa edilir - Pərvin Kərimzadə
Futbol üzrə Avropa çempionatının başlamasına 100 gün qalır
FHN əməkdaşları vaksinasiya üçün könüllü müraciət edə bilərlər - Rəis müavini
Pandemiyaya görə ayrılan vəsaitlərin auditi aparılır - Palata sədri
Azercell müştəri təcrübəsinin idarə edilməsinə görə yeni mükafat qazanıb
Ermənistanda hakimiyyət dəyişikliyi 10 noyabr razılaşmasına təsir edə bilməz - SƏBƏBLƏR
Bu günə qədər 300-dən artıq FHN əməkdaşı vaksinasiya olunub
Unibank filialı yeni konseptdə və yeni ünvanda (FOTO)
Respublika fənn olimpiadalarının yarımfinal turu keçiriləcək
Bir gündə cinayətdə şübhəli bilinən 46 nəfər saxlanılıb
Bu məktəb də 1 həftəlik bağlandı (ƏLAVƏ OLUNUB)
FHN əməkdaşlarının vaksinasiyası aparılır (FOTO/VİDEO)
Gəncədə 40 min manatlıq narkotik dövriyyədən çıxarılıb (FOTO)
Dövlət qulluğuna imtahanda qadınların göstəriciləri daha yüksək olub - DİM
Milli Məclisin növbəti iclasının vaxtı məlum oldu
Pakistanın Baş qərargah rəisi Azərbaycanda səfərdədir
Azərbaycan ilə Türkiyə arasında bütün sahələrdə əməkdaşlıq inkişaf edir (FOTO)
Yaponiya 13 ölkədən giriş qaydalarını sərtləşdirəcək
Bu gün xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri
Fəxrəddin Manafovun həyat yoldaşı vəfat edib
"SOCAR Türkiyə"də səhmdarlarımız üçün dəyər yaradan layihələri qarşıya məqsəd qoymuşuq (MÜSAHİBƏ)
ExxonMobil Sinqapurdakı filialında 300-ə yaxın işçini ixtisara salır
ABŞ-ın Rusiyadakı keçmiş səfiri Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin başçısı təyin edilir
Braziliyada ötən sutka cari ilin koronavirusdan maksimum ölüm hadisəsi qeydə alınıb
OPEC+ monitorinqində defisit fonunda aprel ayında neft hasilatındakı artım müzakirə ediləcək
ÜST: Dünyada ötən sutka koronavirusa 280 mindən çox yoluxma qeydə alınıb
ABŞ-nın Dövlət katibi Qətər XİN-in başçısı ilə Əfqanıstandakı vəziyyəti müzakirə edib
İngiltərə futbol çempionatı: "Mançester Siti" "Vulverxempton"a qalib gəldi
"Borussia" Almaniya futbol Kubokunun ilk yarımfinalçısı oldu
Cənubi Sudanda təyyarə qəzaya uğrayıb, bütün sərnişinlər həlak olub
Azərbaycanın internet seqmentində fişinq-hücumların sayı azalıb
Myanmada təxminən 1.3 min adam saxlanılıb
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 7 892 nəfər sağalıb
Azərbaycan mobil qurğular bazarında liderlər açıqlanıb
İtaliya Parlamenti tərəfindən qəbul edilmiş qətnamədə Azərbaycanın minalanmış ərazilərinin xəritələrinin verilməsi tələb olunub
2021-ci il Formula 1 Azərbaycan Qran Prisinin media akkreditasiya qeydiyyatı başlayıb (FOTO)
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Od çərşənbəsi münasibətilə xalqımızı təbrik edib (FOTO)
Bakıda 4 marşrut xəttinin hərəkət istiqaməti dəyişdirilib
Övladınızın intihar səbəbi olmayın - AzTV (VİDEO)
Bakıda yaşayış binasında yanğın olub, bir nəfər xilas edilib
COVAX təşəbbüsü çərçivəsində ölkələrin müvafiq peyvəndlə təmin olunmasına dair verilən vədə əməl edilməyib - Agentlik
"SOCAR Turkey" IBM-in bulud texnologiyasından istifadə edəcək
Hansısa bir məktəbdə koronavirusa yoluxma olarsa, bütün tədris müəssisələri qapanmalı deyil - Ekspert
Azad edilmiş ərazilərdə torpaq sahələrinin inventarlaşdırılması başa çatıb
İşğaldan azad olunan ərazilərlə bağlı İqtisadi məsələlər üzrə İşçi Qrupun növbəti iclası keçirilib
Dövlətimizin vaxtında gördüyü tədbirlər nəticəsində ermənilərin təxribatı iflasa uğradı - Komitə sədrinin müavini
"Android" Azərbaycanın əməliyyat sistemi bazarında liderdir
COVAX təşəbbüsü əhəmiyyətini itirir: Ədalətsizlik və qeyri-bərabərlik...
Van Qoqun rəsminin eskizi rekord qiymətə satıldı
İordaniyadakı Azərbaycan diasporu Xocalı soyqırımı qurbanlarını yad edib
Ukrayna telekanalı Prezident İlham Əliyevin mətbuat konfransı barədə xüsusi reportaj yayımlayıb (FOTO/VİDEO)
Vətən müharibəsinin qəhrəmanlarından olan Camal Alxasova təqaüd kartı təqdim edilib (FOTO)
Perm şəhərində Xocalıya ədalət tələb edilib
Əfv komissiyası bu gün 100-dən artıq müraciətə baxıb
Füzuli rayonunun Üçbulaq kəndi (FOTO/VİDEO)
Almaniya və Niderlanddakı diaspor təşkilatları Xocalı soyqırımı ilə bağlı videokonfrans təşkil edib
Nyu-Yorkdakı Sultan Eyyub məscidində Xocalı soyqırımı qurbanları yad edilib (FOTO)
Müddətli həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçularının ehtiyata buraxılması barədə sərəncam verildi
Kür çayının daşması nəticəsində zərər görən evlərə qaz verildi (FOTO)
Qlobal Jurnalistlər Şurasının sədri Mətbuat Şurasında olub (FOTO)
Beynəlxalq Qoşulmama Hərəkatı Modeli Simulyasiya Məşğələsi keçirilir - XİN
Martın 3-nə USD/AZN rəsmi məzənnəsi
Vətən müharibəsində şəhid olmuş hərbi qulluqçuların yenilənmiş SİYAHISI
Hərbi qulluqçuların maaşları artırıldı - RƏSMİ
"Azərpoçt"a yeni baş direktor təyin olunub
Vilyam Hacıyevin həbs müddəti uzadıldı
Ləğv edilən aviabiletlər yenidən təxsis ediləcək - AZAL
Bakıda dələduzluqda təqsirləndirilən saxta "general" azadlığa buraxılıb
Almaniya şirkətləri Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərinin bərpasında iştirak imkanlarını nəzərdən keçirir
Qanunsuz balıqçılıq göllərini harada gəldi yaradırlar - Nazirlik
Quş qripi xəstəliyinin Azərbaycanda yayılma riski artıb - AQTA (FOTO)
Azercell müştəri təcrübəsinin idarə edilməsinə görə yeni mükafat qazanıb
Türkiyəli mütəxəssislər Qarabağda AzTV ilə birgə film çəkəcək
Yaponiya portalı ermənilərin Azərbaycan torpaqlarında törətdikləri dağıntılar barədə videoreportaj hazırlayıb (FOTO)
Prezident İlham Əliyevin mətbuat konfransında səsləndirdiyi fikirlər İtaliya mediasının da diqqət mərkəzində olub (FOTO)
Magistraturaya qəbul imtahanının nəticələri elan olundu
Pay torpaqlarında aparılan tikintilərlə bağlı nazirlikdən XƏBƏRDARLIQ
Bütün xəbərlər