İstixana şəraitində təhlükəsiz məhsul istehsalı ilə bağlı zəruri tövsiyələr açıqlandı

İstixana şəraitində təhlükəsiz məhsul istehsalı ilə bağlı zəruri tövsiyələr açıqlandı

Bakı. İlhamə İsabalayeva - Trend:

Azərbaycan Respublikası Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin (AQTA) “AQTA maarifləndirir” rubrikası davam edir.

Trend-in məlumatına görə, rubrika çərçivəsində AQTA və Qida Təhlükəsizliyi İnstitutunun (AQTİ) mütəxəssisləri tərəfindən hazırlanan maarifləndirici materiallar, sağlam qidalanma ilə bağlı tövsiyələr, ölkədə qida təhlükəsizliyinin təmin olunması ilə bağlı zəruri məlumatlar oxucuların diqqətinə çatdırılır. Budəfəki maarifləndirici mövzumuz isə təhlükəsiz məhsul əldə etmək üçün istixana şəraitində riayət olunmalı qaydalar haqqındadır.

Son dövrlərdə iqlim dəyişiklikləri nəticəsində baş verən aramsız yağıntılar, bəzən yüksək hərarətin təsiri ilə quraqlığın yaranması və digər çatışmazlıqlar açıq şəraitdə tərəvəz bitkilərinin becərilməsini çətinləşdirir. Bu baxımdan tərəvəzlərin istixanada yetişdirilməsinə ehtiyac yaranır. Tərkibində insan orqanizmi üçün faydalı olan karbohidratların, zülalların, vitaminlərin, mineral duzların, üzvü turşuların, aromatik maddələrin və qələvi xassəli elementlərin olduğunu nəzərə alaraq, hər adam sutkada 300-400 qram müxtəlif tərəvəz bitkiləri ilə qidalanmalıdır.

Azərbaycanın örtülü tərəvəzçilik bölgələrinin əlverişli iqlim şəraiti istixanaların isidilməsinə az vəsait sərf etməklə ilboyu istiyə tələbkar tərəvəz bitkilərindən yüksək və keyfiyyətli məhsul götürməyə imkan verir. Açıq sahə ilə müqayisədə örtülü şəraitdə tərəvəz istehsalı iqtisadi cəhətdən olduqca səmərəlidir. İstixanalarda meyvəli tərəvəz bitkilərindən pomidor, xiyar, badımcan və bibər daha çox becərilir. Örtülü şəraitdə tərəvəz bitkilərini düzgün becərmək üçün onların bioloji-təsərrüfat xüsusiyyətlərini bilmək lazımdır. Yüksək məhsul əldə etmək üçün bu bitkilərin torpaq-iqlim şəraitinə münasibətini bilmək, onlarda yarana biləcək xəstəlikləri vaxtında müəyyənləşdirmək, eləcə də örtülü şəraitdə becərilən tərəvəz bitkilərinin geniş yayılmış, satış qabiliyyətli sortlarını müəyyən edib seçmək vacibdir.

Bol məhsul əldə etmək üçün keyfiyyətli toxumun və şitilin rolu böyükdür. İriliyindən asılı olaraq tərəvəz bitkiləri həm toxum, həm də şitil vasitəsilə çoxaldılır. Məsələn, xiyar bitkisinin toxumları iri olduğu üçün birbaşa səpilməklə, həm də şitil üsulu ilə əkilə bilər. Pomidor, badımcan və bibər toxumları isə xırda olduğu üçün adətən şitil üsulu ilə əkilir. Çünki xırda toxumlar əlverişsiz şəraitə davamsız olur və daha yaxşı cücərmə şəraiti tələb edir. Belə toxumlar torpaqda bir qədər dərinə düşdükdə cücərə bilmir və çürüməyə başlayır. Buna görə də xırda toxumlu tərəvəz bitkiləri adətən şitil üsulu ilə çoxaldılır. Qeyd edək ki, keyfiyyətli şitil məhsuldar toxum səpilmiş, həmçinin yaxşı qulluq edilmiş əkinlərdən alınır. Keyfiyyətli toxum da bir sıra tələblərə cavab verməlidir. Belə ki, istixana tərəvəzçiliyində əkin materialı üçün ayrılmış toxumlar yüksək məhsuldarlığa və səpin keyfiyyətinə malik olmalıdır. Toxumların sağlam, iri, dolğun, eləcə də uzun müddət saxlamağa imkan verən normal nəmlikdə olması, xəstəlik və zərərvericilərə yoluxmaması şərtdir. Keyfiyyətli toxumun digər sort qarışığı olmamalıdır. Toxumların alaqdan və digər zibil qarışığından təmiz olması da keyfiyyətinə təsir edən vacib amillərdəndir.

Şitillərin münbit torpaqda və optimal müddətdə əkilməsi, eləcə də bitkilərin normal sıxlıqda yerləşdirilməsi və onlara vegetasiya dövründə yaxşı qulluq edilməsi istixanada yüksək məhsuldarlığın alınmasına səbəb olur. Qeyd edək ki, tərəvəz bitkilərinə göstərilən əsas qulluq tədbirlərinə istixana daxilində mikroiqlimin (istilik, rütubət, işıqlanma, havanın qaz tərkibi) nizamlanması, bitkilərə forma verilməsi (yaşıl əməliyyat), cərgə və bitki aralarının yumşaldılması, alaq otları ilə mübarizə, pestisidlərin və aqrokimyəvi maddələrin çilənməsi, gübrələmə və suvarma aiddir.

Növbəli əkin istixana şəraitində torpağın münbitliyinin qorunmasında, xüsusilə də xəstəlik və zərərvericilərə qarşı mübarizədə əhəmiyyətli aqrotexniki tədbirlərdən biri hesab edilir. Çünki torpaqsız (hidroponika ilə süni substratlarda, məsələn kokobit) becərmə şəraitində substrat hər il dezinfeksiya edilməklə eyni tərəvəz bitkisi ardıcıl olaraq bir neçə il becərilə bilər. Lakin bu, torpaqda isə bir qədər fərqlidir. Belə ki, eyni bitkini fasiləsiz olaraq bir neçə il əkdikdə həmin sahədə həm xəstəlik və zərərvericilər, həm də alaq otlarının miqdarı artır, eləcə də torpağın münbitliyi azalır və məhsuldarlıq getdikcə aşağı düşür.

Qeyd edək ki, istixana şəraitində pomidor, badımcan və bibər bitkisi üçün ən yaxşı sələf xiyar, xiyar üçün isə həmin tərəvəzlər hesab edilir. Bəzən fermerlər istixanadan səmərəli istifadə etmək və daha çox gəlir götürmək məqsədilə hər il ardıcıl olaraq pomidor əkirlər. Mütəxəssislərin fikrincə, bu bitkini ancaq ötən il təhlükəli fitoftora xəstəliyi, o cümlədən kolorado böcəyi, pomidor minalayıcı güvəsi və digər zərərvericilərlə sirayətlənməmiş pomidor sahəsinə yenidən əkmək olar. Belə olan halda da ümumi dezinfeksiya işlərinin aparılması, torpağın münbitliyinin yaxşılaşdırılması şərtdir. Mütəxəssislər istixanadan həm səmərəli istifadə olunması, həm mövsümün müəyyən hissəsində boş qalmaması məqsədilə, həm də növbəli əkinə qismən də olsa əməl edilməsi üçün qış-yaz dövrü üzrə badımcançiçəklilər (pomidor, badımcan, bibər) fəsiləsinə aid tərəvəzlərin, yaz-yay dövründə isə xiyar bitkisinin becərilməsini (və ya əksinə) məsləhət görürlər.

İstixana şəraitində becərilən tərəvəz bitkilərindən badımcan və bibərdə fitoftora, xiyarda unlu şeh xəstəliyi, pomidorda xüsusilə pomidor minalayıcı güvəsi təhlükəli hesab edilir. Xəstəliklərə güclü sirayətlənmə əsasən havada və torpaqda yüksək nəmliyin olması, temperaturun aşağı düşməsi (16° C aşağı) və əkinlərin sıx aparılması zamanı daha çox müşahidə edilir. Bu cür xəstəliklər insan orqanizminə ziyan vurmasa da, onlara qarşı vaxtında və düzgün mübarizə aparılmazsa, məhsuldarlıq 30-35 % aşağı düşür, bəzən isə məhsul tamamilə məhv olur. Əgər bitkidə zərərli orqanizmlər və xəstəliklər vaxtında aşkarlanarsa, onlara qarşı mübarizə asanlaşar. Belə ki, xəstəliyin inkişaf dərəcəsindən asılı olaraq müvafiq - aqrotexniki, fiziki, kimyəvi, bioloji və inteqrir mübarizə üsulları seçilməlidir.

Azərbaycan ərazi bütövlüyünü bərpa edə bilib - Tural Gəncəliyev
Azərbaycan ərazi bütövlüyünü bərpa edə bilib - Tural Gəncəliyev
Britaniyanın "Aardvark Group" şirkəti Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərinin minalardan təmizlənməsində iştirak edib
Britaniyanın "Aardvark Group" şirkəti Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərinin minalardan təmizlənməsində iştirak edib
Minsk qrupu ermənilərlə azərbaycanlılar arasında etimad tədbirlərini gücləndirə bilər - Rusiya XİN
Minsk qrupu ermənilərlə azərbaycanlılar arasında etimad tədbirlərini gücləndirə bilər - Rusiya XİN
Loading Bars
Xəbər lenti
Şəhid polisin övladı Şuşa polis şöbəsində vəzifəyə təyin olundu
Rusiya kosmodromundan avadanlıq oğurlanıb
Türkiyənin dəstəyini sadəcə Vətən müharibəsində deyil, bütün tarix boyu hiss etmişik - Anar Kərimov
Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbinin yaradılmasının 103-cü ildönümü qeyd olunub (FOTO/VİDEO)
Azərbaycan və Tacikistanın turizm əlaqələri müzakirə edilib
Daha bir şəhidin yeni doğulan övladının adına 5000 AZN-lik hesab açılacaq (FOTO)
Ukrayna kanalında Xocalı soyqırımına dair xüsusi reportaj yayımlanıb (FOTO/VİDEO)
26 müəssisədə kobud qanun pozuntusu aşkarlandı
Elvüsal Məmmədovun “İzahlı İslam fəlsəfəsi terminləri lüğəti” nəşr olunub
Yaponiyanın JIJI PRESS agentliyi Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində başlamış quruculuq işlərindən yazıb (FOTO)
Misir nəşri: Müharibə cinayəti törədən Ermənistan minalanmış ərazilərin xəritəsini Azərbaycana vermək istəmir
İki ayda qeyri-neft-qaz sektorundan əlavə daxilolmalar 84,7 milyon təşkil edib - Nazir
Sumqayıtda şəhid ailələri və veteranlarla görüş keçirilib (FOTO)
İqlim dəyişikliyi, su ehtiyatlarının azalması səhralaşmanın genişlənməsinə səbəb olub - Direktor
Əfv komissiyasının iclası keçirilir
Ərdoğan Qarabağ zəfəri və Xocalı qətliamı barədə serial çəkilməsini tapşırıb
Azərbaycan süni intellekt üzrə Komitənin 4-cü iclasında təmsil olunub
Binəqədidə ağacları kəsərək bina tikən şirkət rəhbəri məhkəməyə verildi
İranda sutka ərzində 8,5 min nəfər koronavirusa yoluxub, 86 nəfər ölüb
Rəqəmsal texnologiyaların tətbiq olunması TRACECA dəhlizinin cəlbediciliyini artıracaq (MÜSAHİBƏ)
Yeni Zelandiyada Xocalı soyqırımı ilə bağlı məlumatlandırma aksiyası keçirilib (FOTO)
Bakı, Sumqayıt və Abşeron üzrə pensiyaların ödənilmə tarixi açıqlandı
Azərbaycanda koronavirusa yoluxanların sayı 300-ü keçdi
Berlində Xocalı soyqırımı qurbanlarının anım guşəsi yaradılıb (FOTO)
"CoronaVAC" peyvəndi koronavirusa görə ölümdən 100 faiz qoruyur - İnfeksionist
Azərbaycan iqtisadi azadlığa görə Avropa ölkələri arasında birinci olub
Paşinyana dörd cinahdan hücum: Ermənistan vətəndaş müharibəsi ilə üz-üzə...
Bakıda ilk bio-smart avtobus dayanacağı quraşdırılıb (FOTO/VİDEO)
Rusiyada 60-a yaxın şagird zəhərlənib
"Filoloji elmlər innovativ tədqiqatlar kontekstində" adlı beynəlxalq konfransın materialları toplu şəklində çap edilib
Bostonda Xocalı soyqırımı ilə bağlı "səssiz" aksiya keçirilib (FOTO)
Nazirlikdən məktəblərdə dərslərin dayandırılacağı iddiaları ilə bağlı AÇIQLAMA
Ölkədə vaksinasiyadan keçənlərin sayı açıqlanıb
Sabah külək güclənəcək - Xəbərdarlıq
Prezidentin mətbuat konfransı erməni faşizmini göstərmək üçün uğurlu imkan idi - Deputat
Strasburqun Kleber meydanında şamlarla Xocalıya görə şamlar yandırılıb (FOTO)
87 şəhid və qazi ailəsi üzvü təhsil müəssisələrinə işə qəbul olunub
Türkiyə ilə birgə Vətən müharibəsi haqqında film çəkmək niyyətindəyik - Nazir
Bu il Formula 1 Azərbaycan Qran Prisində TV və radio jurnalistləri akkreditasiyadan keçirilməyəcək
Türkiyənin türkdilli ölkələrə ixracı artıb
Nant şəhərindəki "Qarabağ" məktəbində Xocalı soyqırımına aid dərs keçirilib (FOTO)
Formula 1 Azərbaycan Qran Prisi daha 1 il uzadılır
“Mühəndislər üçün biznes təhsili” layihəsinin növbəti kursuna start verilib
Bakıda narkotik alverçisi 3 kiloqram heroinlə yaxalandı (FOTO/VİDEO)
Unibankda yeni təyinat olub
Vaksini ilk növbədə "şəkərim, təzyiqim var" deyənlər vurdurmalıdır - Həkim
Azərbaycan ilkin səhiyyə xidmətinin gücləndirilməsi üçün Türkiyə təcrübəsini öyrənir (FOTO)
Bu il Bakıda Formula 1 zamanı konsert proqramları olmayacaq
Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinə müraciətlər əsasən bununla bağlı olub
Oralarda işləmək tarix yaratmaq deməkdir - Usta ilə söhbət (FOTO)
Ötən gün ölkədə 33 yanğın olub, 25 nəfər təxliyə edilib
Formula 1 üzrə Azərbaycan Qran Prisi tamaşaçısız keçiriləcək
Belarusda rəssam Nailə Qəndilovanın Xocalı soyqırımına həsr olunmuş rəsm əsəri təqdim edilib
Sabah milli parklara giriş pulsuz olacaq (FOTO)
ABŞ-da Xocalı soyqırımına həsr olunmuş videokonfrans təşkil edilib
Bu il Formula 1 Azərbaycan Qran Prisi yeni qaydalarla keçiriləcək
Yol polisi sürücülərə xəbərdarlıq etdi
Binəqədidə velosiped oğruları saxlanılıb (FOTO/VİDEO)
Mədəniyyət naziri Mövlud Çavuşoğlu ilə görüşüb (ƏLAVƏ OLUNUB)
Çin iyulun sonunadək əhalinin 40 faizini peyvəndləməyi planlaşdırır
Azərbaycanda qızıl və gümüş ucuzlaşıb
İndi güc xanımlarda! - Rabitəbankdan xanım sahibkarlar üçün sürpriz (VİDEO)
Nigar Arpadarainin əvəzinə yeni təyinat oldu
Ötən il prokurorluqda 795 cinayət işinin istintaqı yekunlaşdırılıb
Visa kartları ilə xəyal etdiyiniz alış-veriş Umico Market-də! Bu şərtlərlə hər şeyi əldə etmək istəyəcəksiniz!
Formula 1 üçün jurnalistlərin akreditasiyasına başlayır
Turizm potensialının üzə çıxarılmasında blogerlərin rolu yüksəkdir - Assosiasiya sədri (FOTO)
Azərbaycan nefti ucuzlaşıb
Prezident İlham Əliyev mahir diplomat olduğunu bir daha təsdiq etdi - Deputat
Bir gündə iki marketdən oğurluq edən şəxslər saxlanılıb (FOTO)
Bir ay ərzində “YAŞAT” fondu tərəfindən 23 qazi xaricə müalicəyə göndərilib
Ötən gün borca görə axtarışda olan 11 nəfər saxlanılıb
Təhsil Nazirliyi 8 Marta pul yığımına görə ictimaiyyətə müraciət etdi
“Azərişıq” dronlardan istifadə edəcək (VİDEO)
Tikintidə can qoyan insanların mükafatlandırılmasını istəyirəm – usta ilə söhbət (FOTO)
Xocavənd rayonunun Düdükçü kəndi (FOTO/VİDEO)
Gədəbəydə yağan qar yollarda çətinlik yaradıb (FOTO/VİDEO)
Prezidentin mətbuat konfransı informasiya müharibəsində Azərbaycanın daha bir uğurudur
Qarabağda mədəni irslə bağlı mövcud vəziyyətin obyektiv qiymətləndirilməsi zəruridir – Fransalı deputatın Parisin "lagazetteaz.fr" qəzetinə müsahibəsi
Ölkənin ikinci böyük su elektrik stansiyasında təmir aparılır (FOTO/VİDEO)
Samuxda 30 yaşlı kişi küçədə qətlə yetirildi
Kiyevdə Xocalı soyqırımı qurbanları yad edilib (FOTO)
Azərbaycanda pul bazası il ərzində artıb
Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları artıb
53 yaşlı kişi küçədə tanımadığı şəxs tərəfindən ölümcül bıçaqlandı
Sulutəpə dairəsində inşa olunan körpüdə son tamamlama işləri gedir
Şəmkirdə avtomobildən oğurluq edən şəxs saxlanılıb (FOTO)
Seçicilərin 15 il əvvəlki tələbləri ilə indiki tələbləri tamamilə fərqlidir - Cavanşir Paşazadə (MÜSAHİBƏ)
Ağstafada 4 otaqlı ev yanıb
Ermənistandakı qədim Azərbaycan abidəsinin görkəmində və təqdimatında ciddi pozuntulara yol verilir (FOTO)
Ərdoğan Azərbaycanla Türkiyə arasında preferensial sazişi təsdiqləyib
İran və Azərbaycan arasında yeni körpünün təməli qoyulacaq - Səfir
Bu gün xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri
Bu gün Əfv Komissiyası yeni müraciətlərə baxacaq
İran Qarabağın tezliklə dirçəlişində maraqlıdır - Səfir (MÜSAHİBƏ) (FOTO)
Vaksinasiya xaricə gedənlərin sayına necə təsir edib?
Yaponiyanın qərbində koronavirusun "Britaniya" ştammı yayılıb
Nikol Paşinyan konstitusiyaya dəyişiklik təşəbbüsü irəli sürəcəyini bildirib
Bu gün Azərbaycanda Od çərşənbəsi qeyd edilir
"Brent" markalı neftin qiyməti fevralın 22-dən ilk dəfə 63 dollardan aşağı düşüb
Bütün xəbərlər