"Dünya elə biz özümüzük"

"Dünya elə biz özümüzük"

"İnsan dünyaya bənzər, - Səfərdədir əbədi" - böyük şairimiz Əli Kərimin misralarıdır. Gəncədə yaşayan, o bölgənin ədəbi həyatında sayılan, seçilən, ancaq şeirləri ilə digər bölgələrdə də oxuculara yaxşı tanış olan Xəzangül Hüseynova "Özümü axtarıram" şeirlər kitabına yazdığı müqəddimədə də deyir ki, "Dünya elə biz özümüzük". Bəli, hansı şairin insanı, konkret olaraq özünü dünyaya bənzətməsi təşbehi min dəfə işlənsə belə, burada bir həqiqət var ki, hər bir insan, hər bir şair ayrıca bir dünyadır. Həmin bu balaca dünyaların özünün də fəsilləri, göyü, yeri, dağı, dənizi, meşəsi, yolu, rizi, əvvəli və sonu var. Xəzangülün - bu istedadlı şairənin də öz dünyası var və həmin o dünya onun şeirlərində çiçək açır, çaylar kimi çağlayır, dəniz kimi coşur, elə bu böyük dünyanın özü kimi nigarançılıq, təhlükə içində də çabalayır.

Xəzangül Borçalı mahalının Qırıxlı kəndində dünyaya göz açıb, təbii ki, saz-söz mühitində. Orta məktəbi qızıl medalla, Zərdabi adına Gəngə Pedoqoji İnstitutunun kimya-biologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, bir il öz doğma kəndlərində müəllim işləmiş, 1972-ci ildən isə bütün həyatını Gəncə ilə bağlamış, uzun müddət N.Rəfibəyli adına orta məktəbdə müəllim və direktor kimi çalışmışdır. İndi isə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Gəncə bölməsinin sədridir. Ötən əsrin yetmişinci illərindən başlayaraq ilk şeirləri ilə mətbuatda çıxış etmiş Xəzangül xanım artıq yeddi şeirlər kitabının müəllifidir. Bu qısa tərcümeyi-halı nəzərə çarpdırmaya da bilərdim, çünki şair bioqrafiyasında öncə vurğuladığım şair dünyasının sevincləri və təlatümləri əks olunmur. Amma tanıtma üçün bu lazımmış.

Xəzangülün şeirlərində mən üç Xəzangül obrazı ilə qarşılaşıram. Ən əvvəl müasir Azərbaycan qadınının və ziyalısının obrazı. Sonra gəlir dünyanın, insanlığın, gerçəkliyin mahiyyətinə varan, özünün dünyası ilə bu böyük dünya arasında bir harmoniya, bir ahəngdarlıq axtarışında olan bir insan - ana, qadın, azərbaycanlı obrazı. Və üçüncüsü - tamamilə fərdi, öz sevgisi, könül duyğuları ilə baş-başa qalan, zildən pıçıltıya, səssiz, qışqırıqsız bir ritmə enən fərqli bir obraz. Amma bü üç obrazın heç biri digərinə qənim kəsilmir, əslində, üçü də bir obrazdır, sadəcə, bir yoldan şaxələnir, sonra yenə öz əslinə qayıdır. Xəzangül şeirə xalq poeziyasının, Borçalı aşıq mühitinin təsiri ilə gəlib, desəm, o qədər də doğru olmaz - təbii ki, hər şair şeirə gələndə doğulduğu mühitin ab-havasını da şeirə gətirir. Amma Xəzangül "köhnə havalarda" təzə söz deməyə can atdığı kimi, müasir şeirimizin digər yönlərinə də üz tutur. Ənənəvi qoşma, gəraylı texnikasına da yaxşı bələddir, sərbəst şeirə də. Əslində, müasir şair üçün nə vəznin, nə də şeir formalarının elə bir əhəmiyyəti yox. Təki ortada ağılla hissin, ürəklə beynin vəhdətindən yaranan ŞEİR olsun.

Tel-tel etdin a telli saz, qəlbimi,
O mizrabın, bu ürəyim, çal indi.
Fırtınamı, şahə qalxan seldimi,
Hisslərimin əllərində qal indi.

Hər mizrabda dirilirəm, ölürəm,
Göz yaşımı gizli-gizli silirəm.
Dərdləşirəm, dərdi sənlə bölürəm,
Dərd əlindən hönkürəcək dil, indi.

A telli saz, tellərimi yolummu?
Yol axtaran dəli dərviş olummu?
Qollarımı kəşkül edib çalımmı?
Qorxuram ki, odsuz yanar qol indi.

Qoşmadır, özü də müasir qoşma. Saza, aşıq dünyasına heyrətin, heyranlığın ifadəsi olan bir şeir. Və deyim ki, Xəzangülün bir çox şeirlərində kökə, ilkinliyə, yurda bağlılığın ifadəsi təbiidir, tamamilə millidir. 2013-cü ildə Xəzangül xanım öz doğma, doğulduğu kəndə gəlir, əbədi-əzəli yurd yerinə bir daha iman gətirir. O, Qırıxlıda bir bülbülün nəğməsini - cəhcəhini eşidir və o bülbülün səsində mürgüləyən duyğularının oyandığını hiss edir, ata yurdu qarşısında baş əyir və o bülbülün səsində "Sarıtel" havasının sədasını eşidir. Və kəndə bağlılıq bir an onu tərk eləmir, özünü bir insan kimi dərk etməsinə, mənən təmiz və saf duyğularla yaşamasına dəstək olur:

Bir səmimi söhbət üçün yananda,
Soyuq qəlbin soyuğuna donanda,
Həsrətimin daş yandıran anında,
A kəndim, kəsəyim, səni anıram.

Şeytan girib ürəyimdə yurd salsa,
Perikərək arzularım dağılsa,
Ünsiyyətim, məhəbbətim azalsa
Ay nənəm, ay nənəm, səni anıram.

Bütün şeirlərində Xəzangül öz fərdi hisslərini bəyan edir, bəzən sırf şəxsi duyğularından, taleyindən söz açır, bəzən də bu fərdilik öz sərhədini aşır. Dərdləşmək üçün, könül harayını bəyan etmək üçün təkcə ürəklə söhbət eləmək azdır. Odur ki, şairə öz dərddaşlarını, "yetim kədəri"nin dərmanını axtarır və gəlib ulu Şeyx Nizaminin məqbərəsi qarşısında pıçıltıyla söyləyir ki:

Ey Şeyx Nizami!
Ey Şah Nizami!
Ruh Nizami!
Ruhunu çağırmaqdan,
İçimdə bağırmaqdan,
Heyim qalmadı axı.

O, Nizamiyə "gəl ruhumu xilas eylə" söyləyir. "Millətimin dar günüdür, Görürsənmi yurd-yuvama, Uzanıbdı xain əli". Allaha, Zamanın sahibinə ünvanlanan şeirlərdə də öz ruhunu əzablardan xilas etmək istəyini gizlətmir. Ümumiyyətlə, Xəzangül xanımın şeirlərində Ucalara böyük ehtiramı hiss edirik. Nizamiyə, Məhsəti Gəncəviyə, Mirzə Şəfiyə, Məmməd Araza, Nəriman Həsənzadəyə, Zəlimxan Yaquba ünvanlanan şeirlər qətiyyən ənənəvi mədh xarakteri daşımır, bunlar əzabkeş ruhun axtarışlarıdır ki, o böyük şəxsiyyətlərin timsalında özünü dərk etməyə yönəlir. Və günlərin bir günündə Ulu Öndərin məzarı önündə dillənir:

Mən sənin ruhundan utanıram.
Yalvarıram
Göstər mənə çətinlikdən
Keçmək üçün,
Dözüm adlı yolu Heydər!
Göstər sağı, solu Heydər!
Haqq deyilən yolu Heydər!
Elə heyrət, elə qüdrət, elə qüvvət timsalısan,
Göydən gələn elçilər tək Peyğəmbərlər misalısan.
Sənə ölüm yaraşmayır.

Xəzangülün şeirlərində təbiətlə bağlılıq-ağacı, çölü-çəməni, meşəni, dağları, quşları sevmək duyğusu çox güclüdür. Amma yenə vəsf yox. İnsan təbiətə, onun gözəlliklərinə vurğun kəsilə bilər, amma təbiətlə özü arasında bir harmoniya hiss edəndə, insan təbiətin bir parçasına dönür və təbiət də insanlaşır.

Dərdinin çoxluğundan insan daşa dönmək istər ki, daş dilini də öyrənsin, öz dərdini daş dilində dilləndirsin. Durnalara üzünü tutub deyər ki: "Bu dünyanın pisliyindən qaçaydım", payızı öz ömrünə qatar ki: "Bu payız könlümün yarası oldu". Bir ağacın kəsilən budağının ağrısını yaşayar. Və üzünü qosqoca dağlara tutub deyər ki:

Dərdlərimi söyləməyə kimim yox,
Sən əzizim olarsanmı, a dağlar?
Mizrabımı çəkmək üçün simim yox,
Sazım, sözüm olarsanmı, a dağlar?

Təklənmişəm, əhdi-peyman bağlayaq,
Gəl yarım ol, sevgi ilə çağlayaq.
Bu istəkdən kövrələrək ağlayaq,
İki gözüm olarsanmı, a dağlar?

Sirdaşım yox, sirdaşım ol gəl mənə,
Qaya bacım, dərd daşım ol gəl mənə.
Xəzangüləm, qardaşım ol gəl mənə,
Alın yazım olarsanmı, a dağlar?

"Özümü axtarıram" kitabında çoxdu sevgi şeirləri və bu şeirlər sevən bir qəlbin iztirablarını əks etdirir. Ancaq bu şeirləri təkcə "iztirab şeirləri" kimi səciyyələndirmək doğru olmazdı. Çünki hər bir kədərin, iztirabın içində də işığa, aydınlığa, məchulluqdan məlumluğa yol görünür. "Bu nə məhəbbətdir, tuş oldum Allah!" söyləyən sevdalı bir ürək əgər eşqlə döyünürsə, o zaman kədərə də, qəmə də sirdaş olar. Təbii ki, hər bir sevgidə mütləq vüsal axtarmaq, qovuşmaq niyyəti duyulur, amma kədərlə yaşamağın da iki üzü var-biri ağlamaq, sızlamaq, o birisi isə füzuliyanə bir "şövqlə" sevgini qəmin cəfasında görmək. O qədər böyük qəm ki: "Bəirin başına qoysan, çıxar kafər cəhənnəmdən, gülər əhli-əzab oynar". Deməli, kədərlə yaşamaq heç də həyatdan, sevgidən üzülüşmək, məzar arzulamaq deyil, o sevgiylə, o sevdayla yaşaya-yaşaya ümidlənməkdi.

Bu kədəri tanrı, necə ovudum,
Onda gərək hər an mən alov udum,
Bu kədər sac oldu, yandım, qovruldum,
Bu yetim kədərdir, anası yoxdur.

Xəzangülün şeirlərində ictimai motivlər də diqqəti cəlb edir, hiss edirsən ki, həyatımızın, müstəqilliyimizin sevincləri onun şeirlərində öz əks-sədasını tapır və arzu edərdik ki, belə şeirlərin sayı çox olsun. Amma bu kitabdakı şeirlərin bir çoxuna xas olan qüsuru şairənin nəzərinə çatdırmaq istərdim. "Mən kiməm ki?", "Məktub", "Can, can ay xəzan", "Qovaq ağacları-qonaq ağacları", "Nifrət etdiyim ad", "Gecə yolu haqqında ballada" və daha bir neçə şeirdə uzunçuluq, mətləbi ifrat dərəcədə çözələmək diqqətdən yayınmır. Özü də bunlar daha çox sərbəst şeirlərdə özünü göstərir.

Uzunçuluq şeirin bəlasıdır və müəllif mümkün qədər, məsələn, 100 misrada ifadə olunan mətləbi ustalıqla iyirmi-otuz misrada əks elətdirə bilər. Bir də kitabdakı şeirlər müəyyən mövzular üzrə bölgülərə ayrılsaydı, yaxşı olmazdımı? Bu yazını başa çatdıranda kitabın adını xatırladım - "Özümü axtarıram". Təbii ki, insan bütün ömrü boyu özünü axtarır (dünyanı və özünü dərketmənin başqa yolu yox!). Amma bir şair kimi Xəzangül Hüseynovanın özünü axtarmağına elə bir ehtiyac yox. Müasir poeziyamızda onun öz yeri, öz açdığı yolu var.

Vaqif YUSİFLİ, filologiya elmləri doktoru

Bütün qanunsuz sənədlərin ləğvi qarşımızda duran ən vacib tapşırıqdır, Şuşa isə xüsusi mövzudur - Azərbaycanın Fransadakı səfiri
Bütün qanunsuz sənədlərin ləğvi qarşımızda duran ən vacib tapşırıqdır, Şuşa isə xüsusi mövzudur - Azərbaycanın Fransadakı səfiri
Yanğınsöndürmə maşınına Azərbaycan tərəfdən atəş açılması yalandır - MN
Yanğınsöndürmə maşınına Azərbaycan tərəfdən atəş açılması yalandır - MN
Ermənistanın Azərbaycan ərazisinə silah ötürməsi üçtərəfli bəyanatın kobud şəkildə pozulmasıdır - Amerikalı ekspert
Ermənistanın Azərbaycan ərazisinə silah ötürməsi üçtərəfli bəyanatın kobud şəkildə pozulmasıdır - Amerikalı ekspert
Loading Bars
Xəbər lenti
Mingəçevirdə keçmiş məhkumdan heroin götürülüb (FOTO/VİDEO)
Bakıda minik avtomobili yanıb
Zaqatalada zəlzələ qeydə alınıb
Şəhid ailələri və qazilər hansı yeni vergi güzəştlərindən faydalanacaq?
İbrahimoviç Messi və Ronaldo arasında seçim edib
Bayden və Putin arasında görüşün başlayacağı vaxt açıqlandı
Britaniyada "omikron" ştammına yoluxma hallarının sayı 336-ya çatıb
Tramp Baydenin Putinlə görüşünü ABŞ tərəfi üçün qeyri-bərabər matç adlandırıb
Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi ABŞ-ın Pekin Olimpiadısını diplomatik boykot etməsini şərh edib
Kanadada yük qatarının 39 vaqonu relsdən çıxıb
ABŞ-da 280-dən çox miqrant uşaq ailəsinə qovuşacaq
Ağ Ev Putin və Bayden arasında keçiriləcək görüşü şərh edib
Əl-Riyad üzrəində vurulan raketin fraqmentləri yaşayış sahələrinə düşüb
Neftin qiməti artmağa başlayıb
Fransada "omikron" ştammına 25 yoluxma halı qeydə alınıb
ABŞ Pekin olimpiadasını diplomatik boykot etdi
Londonda Pakistan icması ilə görüş keçirilib (FOTO)
Azərbaycan Burkina-Fasoya 100 min ədəd peyvənd göndərib
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 25 611 nəfər sağalıb
Azərbaycan XİN rəhbərinin müavini IFRC Baş katibinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
Ərdoğan Qətərə səfərə gəlib
Ceyhun Bayramov ABŞ Dövlət Katibinin köməkçisi ilə telefonla danışıb
Prezidentin bölgələrə hər bir səfəri regionların inkişafına və insanların rifahına yönəlib – Sahil Kərimli
Nağdsız ödənişlərin hansı faydaları var?
Prezident İlham Əliyev: Ermənistan da gördü, dünya da gördü, heç kim bizi saxlaya bilmədi
Prezident İlham Əliyev - Ermənistana: Tarix versinlər, Zəngəzur dəhlizi nə vaxt açılacaq və belə olan halda, heç bir problem olmayacaq (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev: Qarabağı görməyən gənc nəsil yetişdi, onlar Qarabağı canı-qanı bahasına azad etdilər (VİDEO)
Qubanın Qonaqkənd qəsəbəsinin sakini Prezident İlham Əliyevə şeir həsr edib
Mingəçevir Dövlət Universiteti beynəlxalq konfransda təmsil olunub
Azərbaycanın Müdafiə naziri Pakistan tərəfinə başsağlığı verib
Müdafiə nazirinin müavini Moskvaya yola düşüb
Sinqapurda "omikron" ştammını müəyyənləşdirən test hazırlanıb
Ceyhun Bayramov Diplomatiya Könüllüləri ilə görüşüb (FOTO)
Birlikdə və sistemli çalışaraq, qalib xalqın uğurlu gəncliyini görəcəyik - Fərid Qayıbov (FOTO)
Şəhid övladlarının himayəyə götürülməsi qürurvericidir - Naqif Həmzəyev (FOTO)
Londonda Pakistan icması ilə görüş keçirilib (FOTO)
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Qubada Ulu öndər Heydər Əliyevin abidəsini ziyarət ediblər (FOTO/VİDEO)
Pakistanda hərbi helikopter qəzaya uğrayıb, ölənlər var
Britaniyada ən populyar oğlan adı Məhəmməd olub
Son 4 ildə özünüməşğulluq proqramı üzrə 36 min şəxs üçün kiçik təsərrüfatlar yaradılıb
Əlahiddə Ümumqoşun Orduda “Ən yaxşı tank əleyhinə batareya” adı uğrunda yarış keçirilib (FOTO)
DİN və prokurorluq adından istifadə edən dələduza hökm oxundu
İndoneziyada vulkan nəticəsində ölənlərin sayı 22-yə çatdı
Dekabrın 7-nə USD/AZN rəsmi məzənnəsi
Azərbaycan və Qazaxıstan həmkarlar ittifaqları arasında Əməkdaşlıq Memorandumu imzalanıb (FOTO)
Azərbaycanda COVID-19 əleyhinə peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Baş Prokurorluqda amnistiya qərarına dair brifinq keçirilib
Azərbaycanda 585 nəfər COVID-19-a yoluxub, 16 nəfər ölüb
"Araz Vadisi İqtisadi Zonası" Sənaye Parkı ərazisinin yarıdan çoxu minalardan təmizlənib
“Ehtiyat zabit hazırlığı kursu”nun buraxılış mərasimi keçirilib (FOTO/VİDEO)
Türkiyədə müalicə olunan qazilərimiz “Fənərbağça” – “Çaykur Rizespor” matçını izləyiblər (FOTO)
Telefon rabitəsinin 140 illiyi münasibətilə poçt markası buraxılıb
Seysmik stansiyaların quraşdırılması işləri davam etdirilir - Qurban Yetirmişli
Bərpa olunan enerji üzrə yeni ali təhsil proqramı yaradılır (FOTO)
Azərbaycanın qeyri-neft ixracı 44% artıb
Dövlət Məşğulluq Agentliyi İSO 37001 beynəlxalq standartının tətbiqini davam etdirir
Avstriyanın yeni kansleri and içib
EKVİTA-nın dəstəyi ilə Agro Dairy Azərbaycanın aqrar sektorunda ilk ISO 37001 sertifikatlı şirkəti oldu
Narkotiklə tutulan şəxslərin digər cinayət əməllərinin də üstü açıldı (FOTO)
İşğaldan azad edilən ərazilərdə fəaliyyət göstərən mobil baza stansiyalarının sayı açıqlandı
Daha bir koronavirus xəstəsi ictimai yerdə aşkarlanıb
AccessBank-dan illik 11%-dək qazandıran depozit
"Imperial Springs" Beynəlxalq Forumunda Çin Xalq Respublikasının Sədri açılış nitqi söyləyib (FOTO)
Xaricdən işlənmiş avtomobil alarkən nələrə diqqət edilməlidir?
Rusiyaya daha 7 müəssisədən pomidor, 5 müəssisədən isə alma ixracına icazə verilib
Ölkəmizə idxal edilən bibər məhsullarında virus aşkarlanıb
“Qanlıgöl”də vətəndaşların alçaldıcı videolarını çəkən dəstə üzvləri həbs edilib (FOTO/VİDEO)
Rusiyada iki nəfərdə "omikron" ştammı qeydə alınıb
Cari ilin 9 ayı ərzində təbiətə vurulan zərər açıqlandı
Yeni il yarmarkalarında qiymətlər necədir? (FOTO)
Azərbaycanın parlayan gənc ulduzu Pantene Altın Kelebek Mükafatını qazandı
Unibank kartını almaq üçün azı 8 səbəbiniz var
Qəzaya uğrayan helikopterin “qara qutu”su üzərində iş aparılır - Baş Prokurorluq
İranda daha 77 nəfər koronavirusdan ölüb
Amnistiya aktının tətbiqi ilə 500 min manatdan çox cərimə ləğv edilib
Amnistiya aktı ilə 1921 şəxs azadlığa buraxılıb
Azərbaycanda son amnistiyaya düşən xarici vətəndaşların sayı açıqlanıb
Amnistiya aktı ən çox 30-40 yaş həddində olan insanlara tətbiq edilib - İdarə rəisi (FOTO)
Zəfər günü ilə bağlı amnistiya indiyə qədər 3676 məhkuma şamil edilib
Könüllülər Forumu başlayıb (FOTO)
Prezident İlham Əliyev və Birinci xanım Mehriban Əliyeva Qonaqkənd qəsəbəsinin sakinləri ilə görüşüblər (YENİLƏNİB) (FOTO/VİDEO)
Prezident İlham Əliyev və Birinci xanım Mehriban Əliyeva Qubada Heydər Əliyev Fondu tərəfindən inşa edilən 1 nömrəli tam orta məktəbdə yaradılan şəraitlə tanış olublar (YENİLƏNİB) (FOTO/VİDEO)
Prezident İlham Əliyev Quba-Qonaqkənd avtomobil yolunun açılışını edib (YENİLƏNİB) (FOTO/VİDEO)
Prezident İlham Əliyev və Birinci xanım Mehriban Əliyeva “Quba ABAD Factory” müəssisəsinin açılışında iştirak ediblər (FOTO/VİDEO) (YENİLƏNİB)
AÇG və Şahdəniz yataqları üzrə gəlirlər açıqlanıb
Prezident İlham Əliyev və Birinci xanım Mehriban Əliyeva Quba Olimpiya İdman Kompleksində yaradılan şəraitlə tanış olublar (YENİLƏNİB) (FOTO/VİDEO)
Prezident İlham Əliyev və Birinci xanım Mehriban Əliyeva Quba rayonuna səfər ediblər (FOTO/VİDEO)
UNEC-də Aziz Sancar adına Qida təhlükəsizliyi laboratoriyasının açılışı olub (FOTO)
Aberdin şəhərində Azərbaycan icması ilə görüş keçirilib (FOTO)
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun demoqrafik göstəriciləri açıqlanıb
Şeir müsabiqəsinin qalibləri mükafatlandırılıb (FOTO)
Rusiyada "delta" ştammının unikal variantı tapılıb
Rüşvət alarkən saxlanılan məmurlara hökm oxundu (VİDEO)
Dövlət Neft Fondunun gəlir və xərcləri açıqlanıb
Qarabağa qayıdacaq əhali ilə bağlı qanun layihəsi hazırlanıb
"PAŞA Bank" onlayn əməliyyatlardakı problemlərlə bağlı açıqlama yayıb
bp-nin hədiyyə etdiyi laboratoriyaya Nobel mükafatı laureatının adı verilib (FOTO)
Ötən həftə azad olunan ərazilərdən 30 mina aşkarlanıb
“SQL” və “PL/SQL” təlimini uğurla bitirənlər "PAŞA Bank"da iş təklifi alıb
Dövlət vəsaiti hesabına ipoteka kreditləşməsi 44 faiz artıb
Bütün xəbərlər