ABŞ - İraq sazişi: Qalib və məğlub - Trend News - un icmalçısı

Trend - un Yaxın Şərq redaksiyasının analitiki Ülviyyə Sadıqova

SOFA kimi tanınan təhlükəsizlik haqqında Amerika-İraq sazişi ABŞ və Yaxın Şərqin yeni siyasi münasibətlərinin əsasını qoya bilər.

Amerikalılara regionun hərbi həyatında daha üç il iştirak etmək imkanı verən sazişi təsdiqləyən İraq parlamenti yalnız ölkənin daxili siyasətini deyil, həm də ABŞ - ın vasitəçiliyi ilə ərəb dövlətlərinin qonşu ölkələrlə xarici əlaqələrini müəyyən edib.

Bu sazişdən İraq üçün faydanı nəzərdən keçirsək, o zaman şübhəsiz ki, əksər bəndlər müsbətdir. Məsələn, milli təhlükəsizlik qüvvələrinin formalaşdırılması və amerikalılara İraqın şəhərlərində hərbi əməliyyatlar aparmağın qadağan olunması. Beləliklə, İraq hökuməti müharibənin beş ili ərzində Amerikanın iştirakına müqavimət ocaqları olmuş Kərkük, Süleymaniyyə, Bəsrə və Mosul kimi vacib şəhərləri nəzarət altına alacaq.

Əsasən, dini xarakterli radikal qruplaşmaların hökumətlə dialoqa gedəcəyi ehtimalı böyükdür. Belə ki, burada ABŞ - ın bütün müharibə ərzində görə bilmədiyi İraq milli maraqları nəzərdən keçirilir. Məsələn, ölkənin dini icmaları arasında barışığı, kürd muxtariyyətinin statusu barədə məsələnin qəti həlli.

İraq hökumətinə kürd millətinin nümayəndələri rəhbərlik etsə də, ölkənin kürd mənşəli prezidenti Cəlal Tələbani bəyan edib ki, İraqın kiçik əyalətlərə bölünməsinə yol verməyəcək.

"Bu gün kürdlər Bağdaddakı mərkəzdən ayrılmaq istəklərini bəyan etsələr, sabah bunu İraqın digər xalqları da, məsələn, türkman və aysorlar də istəyəcəklər. Beləliklə, vahid İraq olmayacaq", - İraq parlamentinin deputatı Fevzi Əkrəmoğlu Trend ­-a bildirib.

Bağdad üçün digər vacib bənd, İraq hökumətinin ölkə ərazisində cinayət törətmiş Amerika hərbçiləri və vətəndaşlarını həbs etmək hüququdur. Əvvəllər ölkənin hərbi qurumları əcnəbi vətəndaşları mühakimə etmək səlahiyyətinə malik deyildilərsə, saziş qəbul edildikdən sonra, çətin ki, amerikalılar İraq həbsxanalarına əmr etməyi bacaracaqlar. Onların Əbu - Qurey həbsxanasında iraqlı məhbuslara qarşı "demokratik" münasibəti üç il əvvəl - dünyanın kütləvi informasiya vasitələri iraqlı məhbusların ələ salındığını nümayiş etdirən videoyazıları yaydıqdan sonra məlum olub. Amerika hərbi tribunalının günahkarlara qarşı hansı qərarı çıxardığı hələ də məlum deyil.

Dünyada demokratiyanın dayağı olan ABŞ, çətin ki, beynəlxalq sənəd qəbul edildikdən sonra, bu vacib bəndi pozsun.

İraq üçün faydaları milli və müdafiə təhlükəsizlik qüvvələrinin formalaşdırılması kimi yekunlaşdırmaq olarsa, Barak Obamanın yeni administrasiyası ABŞ-ın digər xarici siyasi problemlərini sakit həll edə bilər. Son iki il göstərib ki, Corc Buş Amerikanın İraqdakı ssenarisini necə bitirəcəyini bilmir. 2003-cü ildə müharibəyə səbəb olmuş kütləvi qırğın silahını tapa bilmədilər, əvəzində, İraqda diktatura siyasəti ilə tanınan Səddam Hüseyn hakimiyyəti dövründə fəaliyyətləri dondurulmuş bütün dini hərəkatlar ayıldılar.

Aralarında ən parlağının Müqtədə Əs Sədrin "Mehdi Ordusu"nun olduğu şiə hərəkatları hakimiyyətə gəlmək üçün ölkədəki siyasi xaosdan istifadə etməyə cəhd göstərdilər - Səddamın dövründə onlar bunu yalnız arzu edə bilərdilər.

ABŞ Konqresi və Ağ Evin İraqdakı hərbi kampaniya ətrafında siyasətdə fikir ayrılıqları yazda senatorların əksəriyyəti İraqdakı amerikalı hərbçilər üçün əlavə maliyyə vəsaitləri ayırmaqdan, əlavə hərbi kontingent göndərməkdən imtina edəndə xüsusilə aydın görünüb.

Bu arada İraqdakı şiələri dəstəkləyən və onlara sponsorluq edən Tehranla fikir ayrılıqları güclənir və bununla əlaqədar, Buş beş illik müharibə dövrü ərzində yeganə düzgün addımı atır - bütün tərəflərin maraqlarını nəzərə almaqla, təhlükəsizlik haqqında saziş təklif edir: İraq milli hökumət qazanır, ABŞ isə sonuncu hərbi və maliyyə ehtiyatlarını saxlayaraq, Yaxın Şərqdəki siyasi oyundan yarısalamat çıxır.

Lakin  bu sazişdən yalnız Bağdad və Vaşinqton üçün deyil, həm də bütün Yaxın Şərq üçün ümumi faydanı nəzərdən keçirsək, o zaman ən vacib bənd, qonşu dövlətlərə hücum üçün İraq ərazisindən Amerikanın plasdarmı qismində istifadə edilməməsidir. Tehranın bu məsələyə təsiri dərhal görünür. Yaxın Şərq nefti üzərində daimi nəzarət istəyən İran, iraqlı şiələrə maddi yardım göstərərək, İraqdakı müharibəni özünə lazım olan axara yönəltməyi qərara alıb. Vaşinqton və Tehranın İranın nüvə proqramı ətrafında münaqişəsi regionda yeni müharibəyə çevrilmək üzrədir ki, ABŞ - ın belə bir müharibəyə, sadəcə, gücü çatmayacaq. Yəni, hücum etməyə yer var - bu, qonşu İraqdır, lakin müharibəyə aparmaq üçün bir şey yoxdur. Yaxın Şərqdə lider ərəb dövləti mövqeyini tutmaq istəyən Dəməşqin antiamerika reaksiyası bu bəndin daxil edilməsinə daha çox təsir göstərib. Suriyanın daim nümayiş etdirdiyi İranla möhkəm əlaqələr, Dəməşqin amerikalıların yeni hərbi hücumlarına müqavimət göstərməyə hazır olması barədə ABŞ-a işarədir.

Bununla əlaqədar olaraq, İraq ərazilərindən amerikalıların düşmənləri - Suriya və İraqa hücum üçün istifadə etməmək barədə bənd, şübhəsiz, ABŞ-ın maraqlarına zərbədir. Bu o deməkdir ki, Vaşinqton əvvəl diplomatik səviyyədə İran və Suriyanın öhdəsindən gəlməli, sonra hərbi əməliyyatlara əl atmalıdır. Buna baxmayaraq, İraqdakı uğursuz müharibənin və Əfqanıstandakı müvəffəqiyyətsizliklərin acı təcrübəsini dadmış Vaşinqtona  Yaxın Şərqdə digər münaqişəni başlamaq çətin olacaq.

Bağdad və Vaşinqtonun susduğu iki məsələ İraq nefti və İraqın hərbi-hava məkanına nəzarətdir.

İraq HHQ-ni idarə etmək hüququnun kimə keçəcəyi, dünyada təsdiq edilmiş neft ehtiyatlarının həcminə görə dünyada üçüncü yeri tutan (BP - nin məlumatlarına görə, neftin həcmi 115 mlrd. barel təşkil edir ki, bu da Səudiyyə Ərəbistanı və İrandan sonra dünya ehtiyatlarının 9,3 faizinə bərabərdir) ölkənin neft siyasətini kimin idarə edəcəyi hələ də qaranlıq qalır.

Zəngin "qara qızıl" ehtiyatlarına baxmayaraq, İraq heç zaman onun satışından əldə edilən gəlirdən həzz ala bilməyib. Amerikanın hərbi işğalınadək İraq neftinə beynəlxalq embarqo qoyulmuşdu və beləliklə də, ölkə neftini beynəlxalq bazara çıxara bilmirdi. Müharibə İraqın cansız neft sektorunu tam dağıtdı, lakin hazırki dünya maliyyə və enerji böhranını nəzərə alaraq, İraq neftinin ixracı hüququ çox cəlbedicidir. ABŞ- ın İraq nefti üzərində nəzarətdən belə tez imtina edəcəyi və onu Bağdada verəcəyi ağlabatan deyil. İstisna edilmir ki, bu məsələyə ABŞ - ın yaxın müttəfiqi - Avropa İttifaqı da qoşula bilər. Avropanın Britaniya - Hollandiya RD/Shell şirkəti, Britaniyanın BP, Norveçin Statoil kimi iri neft nəhəngləri cari ilin yayında 2010-cu ilə - amerikalılar ölkədə olanadək İraqda öz ofislərini açmaq istəyini bəyan ediblər.  İraq hökumətinin təsiri barədə hələ heç bir şey söylənilmir.

Beləliklə, təhlükəsizlik haqqında bu vacib strateji sənədin İraq xalqı üçün faydasını görmək üçün, onun qəbulundan, ən azı, iki il keçməlidir. Onun dinc iraqlıların qətlini dayandırmağı, kütləvi işsizlik problemini həll etməyi, dini qarşıdurmanı dayandırmağı, İraqa beynəlxalq prestiji qaytarmağa  kömək etməyi, ABŞ - ın daimi nəzarətindən çıxmağı bacarıb - bacara bilməyəcəyini yalnız Bağdadın sirli siyasəti və Obamanın çoxdan gözlənilən vədlərinin icrası göstərəcək.

Müəlliflə əlaqə saxlamaq üçün elektron ünvan: [email protected]

Prezident İlham Əliyev: Zəngəzur dəhlizi Türkiyənin razılığı və onların iştirakı olmadan açıla bilməz
Prezident İlham Əliyev: Zəngəzur dəhlizi Türkiyənin razılığı və onların iştirakı olmadan açıla bilməz
Prezident İlham Əliyev azad olunmuş ərazilərə köçkünlərin nə zaman qayıdacağı sualını cavablandırıb
Prezident İlham Əliyev azad olunmuş ərazilərə köçkünlərin nə zaman qayıdacağı sualını cavablandırıb
Prezident İlham Əliyev: Ermənistanda hökumət, müxalifət erməni xalqına həqiqəti söyləməlidirlər
Prezident İlham Əliyev: Ermənistanda hökumət, müxalifət erməni xalqına həqiqəti söyləməlidirlər
Loading Bars
Xəbər lenti
Misirdə avtobus yük maşını ilə toqquşub, çox sayda ölən var
Aİ Türkiyəyə qarşı ikili standartlardan imtina etməlidir - Ərdoğan
Britaniyada koronavirusa daha 2 472 nəfər yoluxub
ABŞ İranın uranı 60%-ə qədər zənginləşdirmək niyyətini təxribat hesab edir
Prezident İlham Əliyev: Zəngəzur dəhlizi Türkiyənin razılığı və onların iştirakı olmadan açıla bilməz
Prezident İlham Əliyev azad olunmuş ərazilərə köçkünlərin nə zaman qayıdacağı sualını cavablandırıb
Prezident İlham Əliyev: Ermənistanda hökumət, müxalifət erməni xalqına həqiqəti söyləməlidirlər
Prezident İlham Əliyev: Bizim azad etdiyimiz ərazilər dörd Lüksemburq ərazisinə bərabərdir
Türkiyə sahillərində 5,1 bal gücündə zəlzələ olub
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 52 104 nəfər sağalıb
Çempionlar Liqası: "Bavariya" və "Çelsi" yarımfinalda
Minsk Azərbaycana Belarus üzərindən ABŞ-a uçuşlar təşkil etməyi təklif edib
Müqəddəs Ramazan ayı başladı
Ərazilərin effektiv şəkildə minalardan təmizlənməsi üçün lazım olan bütün məlumatların mübadiləsi vacibdir - ATƏT-in Minsk Qrupu
Yol polisi İsmayıllıda reyd keçirib (FOTO)
"OPEC" yayda benzin istehlakının böhrandan əvvəlki səviyyədən aşağı olacağını proqnozlaşdırır
İran uranın 60 faizə qədər zənginləşdirilməsinə başlayır
Vəkillər Kollegiyasının Rəyasət Heyətinin üzvü vəfat edib (FOTO)
Bakıda mənzildən qadın meyiti tapılıb
Bakı yenidən gimnastika yarışlarını qəbul edir
Erməni faşizminin sübutu olan Park - Dünyanın bir neçə ölkəsində belə muzey var (FOTO)
Azərbaycan pilotlu və pilotsuz vasitələri döyüşlərdə tətbiq edən ikinci ölkədir - Ekspert
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ilə Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenkonun qeyri-rəsmi görüşü olub (VİDEO)
TAP vasitəsilə Yunanıstana qaz tədarükü razılaşdırılmış həcmi üstələyə bilər
Moody’s Azərbaycan Beynəlxalq Bankının reytinqini yüksəltdi
Azərbaycan XİN Hərbi Qənimətlər Parkı ilə bağlı Ermənistan XİN-in bəyanatına cavab verdi
Belarus bu il Azərbaycandan 1 milyon ton neft alacaq
Ceyhun Bayramov Rumıniyanın Azərbaycandakı səfiri ilə görüşüb (FOTO)
Bakıda Hərbi Qənimətlər Parkı ermənilərin misilsiz cinayətlərinin ən bariz nümunəsidir - Ekspert
Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenko Azərbaycana işgüzar səfərə gəlib (FOTO)
“Əsas Məsələ”də bu dəfə də Hərbi Qənimətlər Parkının açılışı müzakirə olunub (VİDEO)
“Dərs vaxtı”nda cədvələ uyğun mövzular təqdim olunub
Cəbrayıl və Qubadlıda 750-ə yaxın ağac əkilib (FOTO/VİDEO)
Nazir Rəşad Nəbiyev Ukraynanın infrastruktur naziri Vladislav Krikli ilə görüşüb (FOTO)
Ağdamı demək olar ki, yenidən qurmaq lazımdır - Almaniyalı tarixçi (VİDEO)
Balakən və Naftalanda nişan mərasimi keçirənlər cərimələnib (FOTO)
Ermənistan beynəlxalq hüquqa uyğun olaraq mina sahələrinin xəritələrini Azərbaycana təqdim etməlidir - Metyu Brayza (VİDEO)
Şəhid ailələrinə və qazilərə qayğı dövlətin sosial siyasətinin prioritetlərindən biridir - Deputat
Prezident Ermənistanın apardığı dezinformasiya kampaniyasına tutarlı cavab verdi - Elçin Əmirbəyov (VİDEO)
Cəbrayıl rayonunun Sədi kəndi (VİDEO)
Aprelin 14-nə USD/AZN rəsmi məzənnəsi
Baş nazir Əli Əsədov BP-nin regional prezidenti ilə görüşüb
Rinoplastika haqqında bilməli olduqlarınız
Ölməzlər – Füzuli uğrunda döyüşlərdə şəhid olan Amal Əhmədov (FOTO/VİDEO)
Ötən həftə azad edilmiş ərazilərdə tapılan minaların SAYI açıqlanıb
Süveyş kanalında hərəkəti iflic edən gəmiyə həbs qoyuldu
Azərbaycanda COVID-19-a qarşı peyvənd olunanların SAYI açıqlanıb
Azərbaycanda 2457 nəfər COVID-19-a yoluxub, 34 nəfər vəfat edib
İkinci Qarabağ müharibəsinə yanaşma çağdaş dünyanın real mənzərəsini bir daha ortaya qoyur - Vüqar Rəhimzadə
Azərbaycanda şəhid ailələrinə, qazilərə dövlətin qayğısı ən yüksək səviyyədədir - Deputat
İsrail peyvənd olunmuş turistləri qəbul etməyə başlayacaq
Paytaxtın bu yolunda hərəkətin təşkilində dəyişiklik edilib (FOTO)
Hidrometeorologiya sahəsində texnoloji bilikli gənc kadrlara ehtiyac var - Umayra Tağıyeva
“YAŞAT” Fondu daha iki şəhid övladının zəruri xərclərini qarşılayıb
Prezident İlham Əliyev: Ermənilər bizi yaxşı tanımayıblar, elə bilirdilər ki, bizimlə 1992-ci ildəki döyüşü aparacaqlar
170-dən çox jurnalist peyvənd olunub
Astarada kartof yükündən 213 kiloqramdan artıq heroin çıxdı (FOTO/VİDEO)
Keçidlərdə piyadalara yol verməyən sürücülər cərimələndi (FOTO)
Azərbaycan Notariat Palatası və Bakı Dövlət Universiteti arasında birgə əməkdaşlıq haqqında müqavilə imzalanmışdır (FOTO)
Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunun rektoru “İslah və təcdid” kitabının təqdimat mərasimində iştirak edib (FOTO)
Astarada tibbi maskadan istifadə etməyənlərə qarşı reyd keçirilib
Energetika naziri Ukraynanın infrastruktur naziri Vladislav Krikli ilə görüşüb (FOTO)
Ramana qəsəbəsində Mərkəzi küçə əsaslı şəkildə təmir olunur (FOTO)
A-qroup-un İdarə Heyətinin yeni sədri - Abas Miskərli
Unibank biznes sahibləri üçün Bahar kampaniyasını davam etdirir
Prezident İlham Əliyev: Ermənistan Birinci Qarabağ müharibəsində törətdiyi bir çox müharibə cinayətlərini gizlədə bilmişdi
Dövlət büdcəsinə gömrük rüsumlarından daxilolmalar artıb
Qubadlıda Həkəri və Bərgüşad çaylarına qızıl xallı farel balıqları buraxılıb (FOTO)
Dünyanın aparıcı beyin mərkəzlərinin nümayəndələri Hərbi Qənimətlər Parkına gəlib (FOTO)
Prezident İlham Əliyev Avropa çempionatının Bakıda keçiriləcək oyunları ilə bağlı sərəncam imzalayıb
Bu il 35 minədək şəxs aktiv məşğulluq tədbiri ilə əhatə olunub
Azərbaycan Prezidenti: Pakistan qarşıdurmanın ilk günündən son gününədək Azərbaycanı açıq şəkildə dəstəklədi
Hərbi Qənimətlər Parkı Azərbaycan xalqının tarixi qalibiyyətinin simvollarından birinə çevrildi
Azərbaycanda qızıl və gümüş ucuzlaşıb
Azad olunan ərazilərə icazəsiz keçmək istəyənlərin qarşısı alınır (FOTO)
Qarabağda "İsgəndər-M" qalıqlarının tapılması Rusiya və Azərbaycan hərbçiləri arasında müzakirə olunur - Peskov
Bitkoindən daha bir tarixi rekord
Tərtərdə yol polisi reyd keçirib
Prezident İlham Əliyev: Biz ATƏT-in Minsk qrupundan regionda dinc həyatın nizamlanması üzrə təkliflər gözləyirik
Kafedə toy edənlər məsuliyyətə cəlb edilib
Bakı Slavyan Universitetində "Nizami Gəncəvinin əsərlərində qadın obrazları" adlı ədəbi-musiqili tədbir keçirilib (FOTO)
Havalar isinir, bəs Azərbaycanda turizm sahəsində vəziyyət necədir? - Ekspert açıqladı
İranda ötən sutka 291 nəfər koronavirusdan ölüb
Azərbaycan Beynəlxalq Bankının əməkdaşları beynəlxalq turnirin qalibi olub
Peyvənd olunan şəxslər tam arxayınlaşmalı deyil - Baş infeksionist
Prezident İlham Əliyev: İndi qonşularımız regional inkişafla bağlı bizim baxışlarımızı paylaşırlar
Dövlət sosial sığorta şəhadətnaməsi ləğv edilir
Xüsusi qorunma statusu olan 35 Şərq çinarını ermənilər məhv edib - Nazirlik rəsmisi
İşə qəbul zamanı sosial sığorta şəhadətnaməsi tələb edilməyəcək
Sabah yağış yağacaq, külək arabir güclənəcək
Hacıqabulda toy məclisi aşkarlanıb, 6 nəfər cərimələnib
Prezident İlham Əliyev: Bizim regionda əməkdaşlıq yaratmağımız beynəlxalq uğurumuzdur
Müharibə veteranları ilə bağlı yenilik - Qanun dəyişir
Şəhidlər və ailə üzvləri barədə vahid informasiya bazası yaradılacaq
Prezident İlham Əliyev: Hər hansı revanş niyyətinin qarşısı sərt şəkildə alınacaq
Prezident İlham Əliyev: Biz azad edilmiş ərazilərdə kənd təsərrüfatının inkişafında İtaliyanın təcrübəsindən istifadə etməyə ümid edirik
"MFX- Trading İnvestisiya Şirkəti” səhm bazarı üzrə 1-ci yeri tutub
Bakıda hava proqnozları 94 faiz özünü doğruldur - Umayra Tağıyeva
Qarabağda ermənilər 54 min hektar meşə sahəsini məhv edib - Nazir müavini
Azərbaycan Prezidenti: Bərpa prosesinin ilk günlərindən biz İtaliya şirkətlərini dəvət etmişik
Bütün xəbərlər