ABŞ Türkiyə və İsrail arasında – Trend-in icmalçısı

Trend-in Yaxın Şərq redaksiyasının icmalçısı Ülviyyə Sadıxova

Ötən il Yaxın Şərqdə baş vermiş siyasi dəyişikliklər 2010-cu ilin birinci rübündə ABŞ və onun əsas regional tərəfdaşları Türkiyə və İsrail arasında bir sıra diplomatik qalmaqala səbəb oldu.

ABŞ Konqresində "erməni soyqırımı"nın tanınması haqqında qətnamənin qəbul edilməsinə görə Ankara və Vaşinqton arasındakı qalmaqal ətrafında emosiyalar sakitləşməmiş, martın ortalarında ABŞ və onun əsas dostu və müttəfiqi olan İsrail arasında gözlənilməz bir dönüş baş verdi ki, buna səbəb də ilk baxışdan bir o qədər ciddi olmayan məskunlaşma fəaliyyəti oldu. Aydın göründüyü kimi, məskunlaşma fəaliyyəti sülh prosesində əsas maneə yaratmır, çox guman ki, məskunlaşdırılan insanlar üçün bu, Ağ Evin qarşısında onun İsrail dövləti ilə danışıqları zamanı öz şərtlərinin qoyulması üçün bir imkandır.

Regionda mərkəzi hərbi müttəfiqlər - Türkiyə və İsrail arasındakı fikir ayrılığının dərinləşməsi fonunda sülh danışıqlarının dayanması regional məsədlərə nail olmaqda ABŞ üçün yeni əngəl yaradıb.

İsrail və Türkiyə arasındakı fikir ayrılığına müdaxilə etməməyə üstünlük verən Vaşinqton ən azından başa düşür ki, bu, gələcəkdə Yaxın Şərqi təsir zonasından ayırır və regionda antiamerika siyasətini gücləndirir.

Gürünür ki, İsrail və Türkiyə barışmağa hazırlaşmır: iki aydan sonra Türkiyə-İsrail cəbhəsində baş verən bir sıra diplomatik qalmaqallar yeni qarşılıqlı ittihamlar üçün zəmin yaradıb. Türkiyə KİV-ləri İsrail ordusunun İsrail hava məkanına zorla daxil olan pilotsuzların Türkiyəyə məxsus olması ehtimalından narahat olduqlarını bildirib.

Buna görə də ABŞ üçün ritorik sual meydana çıxır: Yaxın Şərqdə kimi əsas tərəfdaş etmək daha sərfəlidir - Türkiyəni, yoxsa İsraili? Seçim çox güman ki, birincinin üzərinə düşəcək, ona görə ki, İsrail regionda Amerika siyasətinin inkişaf etdirməkdən daha çox ABŞ üçün problem yaradır.

Həmçinin, İsraildə də sülh prosesində ABŞ siyasətinin dramatik dəyişikliklərindən narahatdırlar. İsrailin "Haaretz" qəzetinin verdiyi məlumata görə, Qüdsdəki (Yerusəlim) rəsmi şəxslər Obama administrasiyasının 2004-cu ildə kiçik Corc Buşun üzərinə götürdüyü öhdəlikləri pozmasından narazıdır. İsrailin son 30 il ərzində ilk dəfə olaraq ABŞ-a qarşı yaşadığı narazılıqlar Obama administrasiyasının Yaxın Şərqdə sülhə nail olmaq, başqa sözlə desək, birbaşa olmayan Fələstin-İsrail danışıqları yolu ilə yaxın iki il ərzində Fələstin dövlətinin yaradılması ilə əlaqədar qərarı ilə bağlıdır.

Yəni ABŞ İsraili danışıqlar masasına əyləşdirmədən özü fələstinlilərlə sənəd imzalaya bilər, çünki birbaşa olmayan dialoq Vaşinqtona tərəflərin hər biri ilə ayrı-ayrılıqda sülh danışıqlarını davam etdirməyə imkan verəcək.

"Haaretz" yazır ki, ABŞ-ın bu cür israrlı addımları Amerikanın təhlükəsizliyi təmin etməyə dair istəklərinə qarşı İsrailin inamının itirilməsinə gəirib çıxara bilər.

Başqa sözlə desək, İsrail Ağ Evi xəbərdar edir ki, əgər o, öhdəliklərə əməl etməsə, İsrail "establişmentində" Amerika siyasətinin gələcək etimadı sual altında olacaq.

Bəs İsrailin bu cür barışmazlığı indi ABŞ administrasiyasına sərfəlidirmi?

Amerikanın hərbi maraqlarının Yaxın Şərqdə həyata keçirilməsi üçün Fələstin-İsrail münaqişəsinin törətdiyi maneələr haqqında Pentaqonun hesabatı göstərdi ki, Vaşinqton regionda antiamerika əhval-ruhiyyəsinin və əl-Qaidənin təsirinin artmasının səbəblərindən biri kimi İsrailə qarşı Amerika favoritizmini görür. Obamanın sələfi - Buş administrasiyası Fələstin-İsrail münaqişəsini regionda İsrail və ABŞ-ın ümumi antiterror mübarizəsinə aid etməyə üstünlük verirdi ki, bu da regionda zorakılığın daha da artmasına səbəb oldu.

ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki baş komandanı general Petreusun məruzəsində aydın göstərilib ki, İsrail və qonşuları arasında daim hərbi toqquşmalar ərəb dünyasının ABŞ-ın rolu ilə bağlı narazılığını artırır və ərəb dünyasına əl-Qaidənin və İranın təsirinin öz müttəfiqləri "Hizbulla" və HƏMAS vasitəsilə keçməsi üçün yeni yollar açır.

Petreusun bəyanatı Vaşinqtonun İsrailin təhlükəsizliyinin və İsrail-Fələstin böhranının nizamlanmasının ABŞ-ın əsas milli maraqları olmasına tərəfdar olan əvvəlki administrasiyanın vaxtında mümkün olmayan rəyini əks etdirib.

Vaşinqtonda başa düşürlər ki, Yaxın Şərqdə zaman onların əleyhinə işləmir. Əfqanıstanda hərbi əməliyatlar gözlənilən nəticəni vermir, İraq şimalda İranpərəst dini partiyalar, sünni qüvvələri və kürd hakimiyyəti arasında tayfalararası müharibə həddindədir. İranın nüvə proqramı isə regionda nüvə silahlanması üçün daha çox zəmin yaradır.

Əgər İsrail yaxın vaxtlarda atom reaktorları və nüvə döyüş başlıqları haqqında məlumatları MAQATE-yə təqdim etməsə və nüvə silahlarının yayılmaması barədə ümumdünya müqaviləsini ratifikasiya etməsə, ərəb liderlərinin öz nüvə texnologiyalarının əldə olunması yollarını axtarmaq niyyəti barədə xəbərdarlıq yetərlidir.

ABŞ hadisələrin belə davamını istəmir və çətin ki, İsrail bu problemlərin həllində yardım göstərə bilsin. Odur ki, mərkəzi strateji müttəfiq kimi ilk mövqeyə müsəlman və Qərb aləmi ilə yaxşı münasibətlərdə olan Türkiyə irəli sürülür.

Bəs nə üçün İsrail ilə sülh bağlayan Misir və ya regionda Amerikanın siyasətini dəstəkləyən Səudiyyə Ərəbistanı deyil, məhz Türkiyə?

Ankara qısa müddətdə bütün ərəb ölkələri ilə davamlı siyasi və iqtisadi münasibətlər qura bilib və İran ilə siyasi dialoqa başlayıb, eyni zamanda, İsrailin formal olaraq hərbi müttəfiqidir.

Hələ 1990-cı illərin əvvəllərində Kürd Fəhlə Partiyasının terrorçularının Suriyada olması ilə əlaqədar iki ölkənin müharibə həddində olmasına baxmayaraq, Türkiyənin Suriya ilə uğurla yaxınlaşmasını yada salmaq kifayətdir.

Türkiyə "bir güllə ilə iki dovşan vurdu": ərəb dövlətləri arasında İranın əsas müttəfiqini özünə cəlb etdi və Suriya rəhbərliyinin bu dini cərəyana mənsub olmasını nəzərə alaraq ölkədə şiə icmasının problemlərini həll etdi.

Obama administrasiyası Misir və Səudiyyə ilə soyuq münasibətləri olan Suriya rəhbərliyinin NATO üzvləri ilə tam şəkildə əməkdaşlıq edə biləcəyini gördü, buna görə də Dəməşq ilə əlaqələrin yaxşılaşdırılması haqqında dialoqa cüzi qorxu ilə başladı.

Digər məsələ, Türkiyənin Amerika qoşunlarının çıxarılması fonunda kəskin siyasi böhran yaşayan İraqdakı roludur. ABŞ qoşunların İraqdan çıxarılması haqqında qərar qəbul etdiyi zaman Amerika siyasətçiləri bilirdilər ki, ölkəni əsasən də 2010-cu il seçkilərindən sonrakı siyasətdə radikal dəyişiklik gözləyir. Və yanılmadılar da.

İranyönlü və antiiran partiyalar arasında mübarizə, şimalda yerli türkmənlərlə kürd siyasi qüvvələri arasında Kərkükün zəngin neftinin statusu uğrunda fikir ayrılıqları, baasçıların mərkəzi hakimiyyətə qarşı fəaliyyəti İraqın federasiyaya və ya muxtariyyətə çevrilməsinə səbəb ola bilər ki, bunu da nə ABŞ, nə Türkiyə, nə də ərəb ölkələri istəyir.

Vaşinqton, həmçinin İranın hakimiyyət uğrunda sünni və şiə qüvvələri arasında mübarizədə yeni qarşıdurma yaradaraq Amerika kontingentinin çıxarılmasından sonra İraq təhlükəsizliyində yaranan vakuumdan istifadə edəcəyindən ehtiyat edir. Əfqanıstandakı hərbi kampaniyaya diqqətini yönəldən Vaşinqton çətin ki, Türkiyənin İraqda əsasən kürd partiyalarının səylərinin qarşısının alınmasına istiqamətlənən nüfuzunun artmasına qarşı çıxsın.

Buna görə də Türkiyə-Amerika münasibətlərinin çətin vaxtlar yaşamasına baxmayaraq, ABŞ Yaxın Şərqdə belə mühüm tərəfdaşı itirməyi heç istəmir.

İsrailin tezliklə ABŞ-ın tərəfdaşı siyahısında özünü ikinci yerdə biruzə verməsi istisna olunmur.

Heydər Əliyev Mərkəzinin binası və Bakı Olimpiya Stadionunun üzərinə Türkiyənin bayrağı videoproyeksiya olunub (FOTO.VİDEO)
Heydər Əliyev Mərkəzinin binası və Bakı Olimpiya Stadionunun üzərinə Türkiyənin bayrağı videoproyeksiya olunub (FOTO.VİDEO)
Dərslər 2 noyabrdan distant formada keçiriləcək - Rəsmi
Dərslər 2 noyabrdan distant formada keçiriləcək - Rəsmi
DİN ictimai nəqliyyatdan istifadə edən sərnişinlərə müraciət edib
DİN ictimai nəqliyyatdan istifadə edən sərnişinlərə müraciət edib
Loading Bars
Xəbər lenti
Səhər saatlarından başlayaraq bir sıra yaşayış məntəqələrimiz atəşə tutulur
Düşmənin məhv edilən hərbi texnikası - SİYAHI
Döyüşlər əsasən cəbhənin Ağdərə, Xocavənd və Qubadlı istiqamətlərində davam edib - MN
MN cəbhədəki son vəziyyəti açıqlayıb
İsrail Nazirlər Kabineti fövqəladə vəziyyəti 3 yanvar tarixinə qədər uzadıb
ÜST dünyada sutkada 479 mindən çox koronavirus yoluxma faktını qeydə alıb
Moskvada koronavirusdan daha 69 nəfər ölüb
ABŞ-da "Dzeta" qasırğasında ölənlərin sayı altı nəfərə çatıb
Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 320 mini keçib
ANAMA cəbhəboyu ərazilərdə top mərmisi, raketlər, tank əleyhinə minaları aşkar edib (FOTO)
ABŞ İrana qarşı sanksiyaları genişləndirib
Avropa Liqası: "Qarabağ" qrup mərhələsində növbəti matçını keçirib
Ədliyyə Nazirliyinin rəsmi saytından “Qarabağ Azərbaycandır!” elektron məlumat platforması yaradılıb
Bərdə şəhərində raket zərbələri yaşayış evlərinə endirilib - "VİCE news"-un müxbiri (VİDEO)
“VICE News” kanalı da Bərdəyə kasetli raketlər atıldığını təsdiqləyib
Ceyhun Bayramovun türkiyəli həmkarı ilə telefon danışığı olub
Heydər Əliyev Mərkəzinin binası və Bakı Olimpiya Stadionunun üzərinə Türkiyənin bayrağı videoproyeksiya olunub (FOTO.VİDEO)
Azərbaycan Ermənistanın 30 hərbçisinin meyitini Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsinin vasitəçiliyi ilə qarşı tərəfə təhvil verib
Düşmənin qüvvə və vasitələri məhv edilib (VİDEO)
Dərslər 2 noyabrdan distant formada keçiriləcək - Rəsmi
Meyitləri əməliyyat sahəsində ermənilərə vermək təhlükəlidir - Hərbi ekspert
"Amnesty International" Ermənistanın Bərdəyə istifadəsi qadağan olunmuş kasetli raketlərlə zərbələr endirdiyini təsdiqlədi (FOTO)
Hərbiyə aparsalar, gedib özüm qisasımı alardım, amma 16 yaşım var - Erməni raketinin qurbanı danışır (FOTO)
Bərdənin qisası alınır: Dinc əhalimizi atəşə tutan düşmən bölmələri Ordumuz tərəfindən darmadağın edilir (VİDEO)
Ermənilərin növbəti yalanı belə ifşa edildi - FOTOFAKT
Goranboyda Ermənistanın raket atəşi nəticəsində dağılan evdən görüntülər (FOTO)
GUAM Ermənistanın Azərbaycan şəhərlərini raket atəşinə tutmasını kəskin şəkildə qınayıb
Dağlıq Qarabağın yaşayış məntəqələrinə raket və aviasiya zərbələrinin endirilməsi xəbəri yalandır - MN
Özbəkistanın qadın şairləri Prezident İlham Əliyevə məktub ünvanlayıb
Prezidentə yazırlar: Ədalət mübarizənizdə canımızla, qanımızla Sizin yanınızdayıq
Bərdəyə hücum Ermənistanı qınamayan beynəlxalq təşkilatların da ortaq olduğu cinayətdir - Hikmət Babaoğlu
DİN ictimai nəqliyyatdan istifadə edən sərnişinlərə müraciət edib
Düşmənin bir neçə istiqamətdə hücum etmək cəhdinin qarşısı alınıb - Anar Eyvazov
Ölkəmizdə pandemiyanın yeni dalğası müşahidə edilir - Mütəxəssisdən XƏBƏRDARLIQ
Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin uzunmüddətli tənzimlənməsi ilə bağlı müzakirələr daim davam edir - ATƏT (ÖZƏL)
Cəsədlərin Ermənistana təhvil verilməsi prosesi zamanı insident baş verməyib - Dövlət Komissiyası
"Yerli icra hakimiyyətləri haqqında Əsasnamə"də dəyişiklik edilib
AZƏRTAC-ın bir sıra əməkdaşlarına xidməti pasport veriləcək
Hərbi vəziyyət rejiminə və komendant saatı qaydalarına əməl edək! - DİN-dən çağırış
Cenevrədə Ermənistanın terrorçu hərəkətlərinə etiraz edilib (FOTO)
Cəsədlərin təhvili ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədrinin şəxsi nümayəndəsi ilə koordinasiya şəraitində həyata keçirilib - BQXK
Avstriyadakı Azərbaycan evində Bərdə və Gəncədəki terror aktları hiddətlə pislənilib
Ceyhun Bayramov Qarabağda sülhməramlıların yerləşdirilməsi fikrinə münasibət bildirib
Xocavənd rayonunun Vəng kəndinin Çinarlı kəndi adlandırılması haqqında Qanun təsdiqləndi
MDB dövlətlərinin gömrük orqanlarının qarşılıqlı fəaliyyəti barədə Saziş təsdiqləndi
Babək qəsəbəsinə şəhər statusu verildi
Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sadə həlli mövcud deyil - Putin
Bu il ali məktəblərə daxil olmuş 102 tələbəyə Prezident təqaüdü verilir – SƏRƏNCAM
Türkiyə və Azərbaycana düşmənçilikdən dünya çox şey itirər - Yalçın Topçu TREND BİA-nın “Bakı-İstanbul” telekörpü layihəsində (FOTO/VİDEO)
İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə müvəqqəti xüsusi idarəetmə yaradılır - FƏRMAN
Azərbaycanın Kubada Səfirliyi təsis edilir
Rusiya Dağlıq Qarabağda gərginliyin tezliklə azaldılmasına nail olmaq üçün ciddi səy göstərir - Zaxarova
Düşmən Goranboy, Tərtər və Bərdə rayonlarını artilleriya atəşinə tutur
Ermənistanın atəşi ilə Göygöldə baş verən meşə yanğını söndürüldü
Sahibə Qafarova Cümhuriyyət Günü münasibətilə türkiyəli həmkarını təbrik edib
Paşinyanın populist vədləri Azərbaycan Ordusunun zərbələri altında puç olub getdi - Ekspert
Baş Prokurorluq bu gün Goranboyda həlak olan dinc sakinlə bağlı məlumat yaydı
Hər keçən gün Ermənistanı bir o qədər də uçuruma yaxınlaşdırır - Deputat
Fransada fəaliyyət göstərən COJEP beynəlxalq təşkilatı Ermənistanın mülki vətəndaşları öldürməsi ilə bağlı hesabat hazırlayıb
Ombudsmanın Bərdədə faktaraşdırıcı missiyasının fəaliyyətinə dair video hazırlanıb
Oktyabrın 30-da manatın dollara qarşı məzənnəsi
“Şəxsi gigiyena qaydaları” şagirdlərə 1-ci sinifdən bir fənn kimi keçirilsin - TƏKLİF
Ermənistanın atəşi nəticəsində daha bir dinc sakin həlak oldu
Polis karantin qaydalarına nəzarəti gücləndirdi (FOTO/VİDEO)
Ermənistanla sərhəd zastavasının atəşə tutulması ilə bağlı yayılan məlumat dezinformasiyadır - MN
Bərdə sakinləri Prezidentin və ordunun ətrafında səfərbər olub - Elçin Əmirbəyov
Ermənistanın 543-cü alayı Dağlıq Qarabağa getməkdən itmina edib
Ermənistan cəmiyyətində təşviş, ordusunda isə xaos, kütləvi fərarilik və özbaşınalıq hökm sürür - MN
Ermənistanın məqsədi mümkün qədər çox mülki azərbaycanlını məhv etməkdir - Elçin Əmirbəyov
Tural Gəncəliyev kanadalı senatoru Azərbaycan xalqından üzr istəməyə çağırdı
Erməni cəmiyyəti Paşinyan iqtidarının girovluğunda qalmaq istəmir - Bəhruz Quliyev
Bir ayda Ermənistanda 6 yüksək vəzifəli şəxs işdən çıxarılıb - Paşinyan "təqsirkar" axtarır
Azərbaycanlılara doğma evlərinə qayıtmağı arzulayıram - Ronaldinyodan Azərbaycana dəstək (VİDEO)
“Vikipediya”da özbək dilində “Xankəndi talanları” mövzusunda məqalə yaradılıb
Bərdə soyqırımı kar-kor dünyanın gözünü və qulağını açması üçün növbəti çağırışdır - Vüqar Rəhimzadə
Azərbaycanda koronavirusa yoluxanların sayı 1000-i keçdi
İranda sutka ərzində 8 293 nəfər koronavirusa yoluxub
Ermənistanın Bərdədə dinc əhaliyə qarşı törətdiyi cinayətlərlə bağlı BMT-nin Uşaq Fonduna müraciət edilib
Kamran Əliyev Türkiyənin Ədliyyə naziri, Baş prokuroru və Ali Məhkəməsinin sədri ilə telefonla danışıb
Faşizmin "yeni" tarixini yazan baş nazir - Müharibə Paşinyanın əsl üzünü ortaya çıxardı
Ermənistan bütün İslam dünyasına qarşı düşmən münasibət bəsləyir - Əlcəzairli politoloq
Koronavirusun aşkarlandığı yerlərdə əksepidemik tədbirlər hansı qaydada təşkil olunur?
Bərdə sakinləri Azərbaycan ordusuna arxayındır - Vidadi İsayev
Döyüşlər başlayandan Tərtərə 15 mindən çox mərmi düşüb
BQXK-nin prezidenti Bərdədə könüllünün ölümü ilə bağlı bəyanat yayıb
Bərdədə raketin atıldığı yer təsadüfən seçilməyib - İcra başçısı
Ermənistan Göygölü raket atəşinə tutdu, meşədə yanğın başladı - FHN
29 oktyabr Ümumdünya İnsultla Mübarizə Günüdür
Bərdənin qisası alınır: Düşmən qüvvələri döyüş meydanında məhv edilib - MN (VİDEO)
Ermənistan hərbi-siyasi rəhbərliyi tezliklə cəzasını alacaq - Kamran Əliyev
29 ictimai iaşə müəssisəsinin COVİD-lə bağlı qaydalara əməl etmədiyi aşkarlanıb
BQXK-nin Avropa nümayəndəliyi Bərdədə könüllünün ölümü ilə bağlı bəyanat yayıb
Ermənistan rəhbərliyi o qədər quzğunlaşıb ki, diplomatlar Tərtərdə olanda da atəş açırdılar - Hikmət Hacıyev (FOTO)
Xəstəlik ocaqlarında dezinfeksiya tədbirlərinin vaxtında aparılması vacibdir - Səhiyyə Nazirliyi
"Niyə belə edirsiz, sizin uşaqlarınız yoxdur?" - "New York Times"ın Bərdəyə hücum anından reportajı
Azərbaycan Qarabağı insanların ləyaqətlə və sülh şəraitində yanaşı yaşayacağı çiçəklənən, təhlükəsiz ərazisi kimi görür
Diplomatik nümayəndələrin də olduğu Tərtər rayonunun ərazisi atəşə tutulub
Ermənistanın iki Su-25 təyyarəsi məhv edilib
Nazir MDB dövlətlərini Ermənistanın terror hücumlarını pisləməyə çağırıb (FOTO)
Beynəlxalq aləm göz yumduqca Ermənistan terrora davam edəcək - Deputat
Bütün xəbərlər