İran Agentlik qarşısında öz öhdəliklərini əvvəlki kimi ciddi şəkildə pozur – ABŞ-ın BAEA-dakı səfiri

İran Agentlik qarşısında öz öhdəliklərini əvvəlki kimi ciddi şəkildə pozur – ABŞ-ın BAEA-dakı səfiri

Azərbaycan, Bakı, 12 oktyabr /Trend, müxbir T.Konyaeva/

İranın Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (BAEA) qarşısında öz öhdəliklərini ciddi şəkildə pozması və onunla tam əməkdaşlığın olmaması Agentliyə İranın nüvə proqramının sülh xarakterli olmasını təsdiq etməyə imkan vermir. ABŞ-ın BAEA-dakı səfiri Qlin Devis belə hesab edir.

"BAEA-nın dəfələrlə verdiyi məlumatlara görə, İran əvvəlki kimi öz öhdəliklərini ciddi şəkildə pozur və təkcə İranın mümkün nüvə proqramının hərbi tərkib hissəsini aydınlaşdırmaq üçün deyil, eləcə də uranın zənginləşdirilməsi üzrə daim öz proqramının genişləndirilməsi ilə bağlı olan informasiyanı Agentliyə verməkdən imtina edir", - Devis Trend-ə eksklüziv müsahibəsində bildirib.

İranın nüvə proqramı 2003-cü ildə BAEA-ya onun gizli fəaliyyəti məlum olduğu zaman təşvişə səbəb olub. 2003-cü ilin sonunda İran Nüvə silahının yayılmaması haqqında Müqaviləyə Əlavə protokolu imzalayıb və könüllü şəkildə uranın zənginləşdirməsi üzrə işləri dayandırdığını elan edib. Ancaq daha sonra bu fəaliyyətə yenidən qayıdıb.

Zənginləşdirilmiş uran nüvə silahının istehsalı üçün istifadə oluna bilər. Bununla belə, zənginləşdirilmiş uran atom elektrik stansiyaları üçün yanacaq kimi lazımdır. Bir sıra dövlətlər, həmçinin ABŞ əmindirlər ki, İran nüvə silahının yaradılmasına can atır və hadisələrin belə inkişafının qarşısını almağı tələb edirlər.

Uranın zənginləşdirilməsini dayandırmaq tələbinə Tehranın rədd cavabı müqabilində BMT-nin Təhlükəsizlik Şurası sanksiyalar tətbiq edib. Lakin İran iddia edir ki, Nüvə silahının yayılmaması haqqında Müqavilənin iştirakçısı kimi, nüvə texnologiyalarından sülh məqsədləri üçün tam istifadə hüququna malikdir.

Devis hesab edir ki, İranın BAEA-nın hərbi nüvə tədqiqatları və gizli saxlanılan nüvə obyektləri ilə bağlı sualına aydın cavablar verməkdən, bəzi hallarda isə heç olmasa cavabların bir qismini təqdim etməkdən imtina etməsi, Agentliyə İranın nüvə proqramının bütün aspektlərinin sülh məqsədləri üçün olduğunu təsdiq etməyə imkan vermir.

BAEA-nın baş direktoru Yukiya Amanonun son məruzəsində deyilir ki, "... Agentlik İranın keçmişdə və ya hazırda hərbi təşkilatların iştirakı ilə, o cümlədən raket istehsalı üçün nüvə inkişafının tərkib hissəsi olan fəaliyyəti ilə bağlı əvvəlki kimi narahatdır. Əlamətlər var ki, bu işlərdən bəziləri hətta 2004-cü ildən sonra da davam etdirilib".

Devisin fikrincə, ehtimal ki, 2003-cü ildə İranın Ümumi qəbul edilən zəmanətlər haqqında Sazişin 3.1-ci maddəsinə yenidən baxılmasına razılığı bildirir ki, İran qanuni əsaslarda yeni nüvə obyektləri haqqında qabaqcadan görülmüş xəbərdarlığı təmin etməyə məcburdur.

"İran Ümumi qəbul edilən zəmanətlər haqqında Sazişdə yer alan, lakin 3.1-ci maddədə nəzərdə tutulan öhdəlikləri yerinə yetirməyən, əhəmiyyətli dərəcədə nüvə fəaliyyətini həyata keçirən yeganə dövlətdir", - o deyib.

Devisin sözlərinə görə, İran Əraqda tikdirdiyi ağır sular reaktorunun sənaye nümunələrini və ya onun Darxovində tikməyi planlaşdırdığı AES haqqında vacib məlumatı təqdim etməyib.

"Qumdakı uranın zənginləşdirməsi üzrə "Fordo" zavoduna gəlincə, İran bu obyektin tikintisinin tam anlayışı və xronologiyası haqqında ilkin layihə sənədlərini və ya zavodun tikintisində iştirak edən şirkətlərə informasiyanı verməkdən əvvəlki kimi imtina edir", - o qeyd edib.

Əraqdakı ağır su istehsalı zavodunda plutonium istehsal edilir. O, nüvə silahının istehsalı üçün istifadə oluna bilər.

Hələ 2008-ci ilin başlanğıcında elan edildi ki, İran tezliklə gücü 300 meqavat təşkil edəcək "Darxovin" atom elektrik stansiyasının tikintisinə başlayacaq.

Tehran Qum şəhəri yaxınlığında uranın zənginləşdirməsi üzrə ikinci zavodun mövcudluğu haqqında (birinci zavod Nətənzdə yerləşir) BAEA-nı yalnız 2009-cu ilin sentyabrında məlumatlandırmışdı. Noyabrın 27-də BAEA-nın İdarəedicilər Şurası İranın bu zavodu gizli tikməsini pisləyən bəyannaməni təqdir edib. BAEA-nın bəyannaməsi ilə təsdiq edilir ki, Tehran bu obyektin tikintisinə başlamaqla və Agentliyi bu barədə vaxtında xəbərdar eməməklə, öz öhdəliklərini pozub.

"Demək olar ki, otuz ildən sonra İran BAEA ilə razılaşmanı pozduğuna görə beynəlxalq ictimaiyyətlə etibarı qurmağa və onu İranın nüvə proqramının sülh məqsədləri üçün nəzərdə tutulduğuna inandırmağa məcburdur", - Devis deyib.

Səfirin sözlərinə görə, Birləşmiş Ştatlar və başqa ölkələr etibarın möhkəmləndirilməsi üzrə tədbirləri dəstəkləyirlər, lakin İran onlardan istifadə etməyib.

"Ötən ilin oktyabrında ABŞ BAEA-nın tibbi izotopların da istehsal olunduğu Tehran tədqiqat reaktorunun öz fəaliyyətini davam etdirməsi üçün yanacaqla təmini üzrə təkliflərini dəstəkləyib, - Devis bildirib. - Bu təklif İran xalqının humanitar ehtiyaclarının təmin olunmasına yönəlib və sonrakı dialoqa imkan verən inamın möhkəmlənməsinə xidmət edəcək tədbir kimi olub, lakin İran bu təklifi qəbul etmədi".

2009-cu ilin oktyabrında BAEA-nın vasitəçiliyi ilə beynəlxalq ictimaiyyətin narahatlıq mənbəyi hesab edilən İranda olan az zənginləşdirilmiş uranın (3,5 faiz), demək olar, 20 faizədək zənginləşdirilməsi üçün Rusiyaya, sonradan Tehran reaktorunda istifadə üçün İrana qaytarılacaq yanacaq istehsalı məqsədilə Fransaya ixrac edilməsini nəzərdə tutan plan təklif edilib. Lakin Tehran bildirib ki, daha çox zənginləşdirilmiş uran almağa və ya mübadilənin sinxron və İran ərazisində baş tutacağı şərti ilə öz ehtiyatları ilə dəyişməyə hazırdır.

BAEA-nın təşəbbüslərinə əsasən, İrana tədarükü planlaşdırılan xarici nüvə yanacağı üçün yekun material Nətənzdəki müəssisədə hazırlanan 1,2 ton "nou-hau" olmalı idi ki, bu da İranda olan ehtiyatların 80 faizini təşkil edirdi (ekspertlərin hesablamalarına görə, 1500 kq). BAEA-nın baş direktorunun may məruzəsində qeyd edilib ki, İran 4,8 faizə qədər zənginləşdirilmiş 2427 kq uran əldə edib, lakin son məruzədə 2800 kq rəqəmi göstərilib.

Devisin sözlərinə görə, BAEA-nın baş direktoru Yukiya Amano və onun sələfi Məhəmməd əl-Baradeyi BAEA-nın İdarəedicilər Şurasına dəfələrlə bildiriblər ki, Agentlik İran İslam Respublikasında nüvə fəaliyyətinin olmasını, İran Əlavə protokolu həyata keçirməyənə qədər, yoxlamamaq iqtidarında deyil.

"BAEA-nın hesabatları İranın öz beynəlxalq öhdəliklərini yerinə yetirməmək istəyini nümayiş etdirməkdə davam etməsini və Agentliklə, o cümlədən Ümumi qəbul edilən zəmanətlər haqqında Sazişə münasibətdə əməkdaşlığın yoxluğunun tam detallarını özündə əks etdirir, - o qeyd edib. - İran BAEA ilə tam və şəffaf əməkdaşlıq etməlidir. Biz hesab edirik ki, Əlavə protokol ilə Ümumi qəbul edilən zəmanətlər haqqında Saziş yoxlamanın hamının qəbul etdiyi norması olmalıdır".

1993-1997-ci illərdə BAEA və hər bir ölkə arasında fərdi şəkildə imzalanan Nüvə silahının yayılmaması haqqında Müqaviləyə Əlavə protokol hazırlandı.  Sənəddə qeyd olunur ki, BAEA müfəttişlərinin getmək istədikləri yerlərə daha azad giriş təmin olunsun.

Bundan başqa, dövlətlər yeni nüvə obyektlərinin tikintisinə dair sənədləri hələ onların layihələşmə mərhələsində olan zaman təqdim edəcəkləri ilə bağlı öz üzərilərinə öhdəlik götürürlər. BAEA-da şübhələrin yaranacağı təqdirdə, elan edilməyən yoxlamaların keçirilməsinə imkan verilir.

2006-cı ilin fevralında İran Prezidenti Mahmud Əhmədinejad Əlavə protokolun icrasını dayandırmaq barədə əmr verib.

İranın 1973-cü ildə imzaladığı Ümumi qəbul edilən zəmanətlər haqqında Saziş hər hansı dövlətdə sülh nüvə fəaliyyətində bütün nüvə materialına zəmanətlərin tətbiqi haqqında sənəddir.

BAEA müfəttişlərinin İrana girişinə son qadağaya gəlincə, Devis güman edir ki, BAEA müfəttişləri öz hesabatlarında vəzifələrini yerinə yetirən zaman gördüklərini deməkdə sərbəst olmalıdırlar.

"İranın bu addımı həyəcan siqnalına səbəb olur və İranın müfəttişləri qorxutmağın çoxdankı təcrübəsinin son nümunəsidir, - o deyib. - İran BAEA ilə əməkdaşlığın səviyyəsini azaltmaqla və ya ona öz nəticələri haqqında bildirmək imkanını verməməklə, öz nüvə proqramı barəsində dünya ictimaiyyətinin daha çox narahatlığına səbəb olur".

İyunda İran BAEA-nın iki müfəttişinin ölkəyə giriş hüququnu rədd edib. İran Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri Mənuçöhr Müttəki deyib ki, "İranda persona-non-qrata elan edilən müfəttişlər "İranın nüvə proqramı haqqında səhv məlumatlar veriblər" və "vaxtından əvvəl rəsmi informasiyanı elan ediblər". BAEA buna cavab olaraq, öz müfəttişlərinin peşəkarlığına və qərəzsizliyinə tam əminliyini bildirən bəyanatla çıxış edib.

Devisin sözlərinə görə, BAEA-nın baş direktoru təsdiq edib ki, İranın Agentliyin təcrübəli müşəttişlərinə qarşı hərəkətləri yoxlama prosesinə mane olur və Agentliyin İranda zəmanətləri həyata keçirmək imkanını azldır.

"Bu, İranın beynəlxalq ictimaiyyət qarşısında öz öhdəliklərini yerinə yetirməkdən yayındığı üçün sonradan məzəmmətə səbəb olmasının daha bir nümunəsidir", - o deyib.

Bakıda mənzildən qadın meyiti tapılıb
Bakıda mənzildən qadın meyiti tapılıb
Balakən və Naftalanda nişan mərasimi keçirənlər cərimələnib (FOTO)
Balakən və Naftalanda nişan mərasimi keçirənlər cərimələnib (FOTO)
Astarada kartof yükündən 213 kiloqramdan artıq heroin çıxdı (FOTO/VİDEO)
Astarada kartof yükündən 213 kiloqramdan artıq heroin çıxdı (FOTO/VİDEO)
Loading Bars
Xəbər lenti
Vəkillər Kollegiyasının Rəyasət Heyətinin üzvü vəfat edib (FOTO)
Bakıda mənzildən qadın meyiti tapılıb
Bakı yenidən gimnastika yarışlarını qəbul edir
Erməni faşizminin sübutu olan Park - Dünyanın bir neçə ölkəsində belə muzey var (FOTO)
Azərbaycan pilotlu və pilotsuz vasitələri döyüşlərdə tətbiq edən ikinci ölkədir - Ekspert
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ilə Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenkonun qeyri-rəsmi görüşü olub
TAP vasitəsilə Yunanıstana qaz tədarükü razılaşdırılmış həcmi üstələyə bilər
Moody’s Azərbaycan Beynəlxalq Bankının reytinqini yüksəltdi
Azərbaycan XİN Hərbi Qənimətlər Parkı ilə bağlı Ermənistan XİN-in bəyanatına cavab verdi
Belarus bu il Azərbaycandan 1 milyon ton neft alacaq
Ceyhun Bayramov Rumıniyanın Azərbaycandakı səfiri ilə görüşüb (FOTO)
Bakıda Hərbi Qənimətlər Parkı ermənilərin misilsiz cinayətlərinin ən bariz nümunəsidir - Ekspert
Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenko Azərbaycana işgüzar səfərə gəlib (FOTO)
“Əsas Məsələ”də bu dəfə də Hərbi Qənimətlər Parkının açılışı müzakirə olunub (VİDEO)
“Dərs vaxtı”nda cədvələ uyğun mövzular təqdim olunub
Cəbrayıl və Qubadlıda 750-ə yaxın ağac əkilib (FOTO/VİDEO)
Nazir Rəşad Nəbiyev Ukraynanın infrastruktur naziri Vladislav Krikli ilə görüşüb (FOTO)
Ağdamı demək olar ki, yenidən qurmaq lazımdır - Almaniyalı tarixçi (VİDEO)
Balakən və Naftalanda nişan mərasimi keçirənlər cərimələnib (FOTO)
Ermənistan beynəlxalq hüquqa uyğun olaraq mina sahələrinin xəritələrini Azərbaycana təqdim etməlidir - Metyu Brayza (VİDEO)
Şəhid ailələrinə və qazilərə qayğı dövlətin sosial siyasətinin prioritetlərindən biridir - Deputat
Prezident Ermənistanın apardığı dezinformasiya kampaniyasına tutarlı cavab verdi - Elçin Əmirbəyov (VİDEO)
Cəbrayıl rayonunun Sədi kəndi (VİDEO)
Aprelin 14-nə USD/AZN rəsmi məzənnəsi
Baş nazir Əli Əsədov BP-nin regional prezidenti ilə görüşüb
Rinoplastika haqqında bilməli olduqlarınız
Ölməzlər – Füzuli uğrunda döyüşlərdə şəhid olan Amal Əhmədov (FOTO/VİDEO)
Ötən həftə azad edilmiş ərazilərdə tapılan minaların SAYI açıqlanıb
Süveyş kanalında hərəkəti iflic edən gəmiyə həbs qoyuldu
Azərbaycanda COVID-19-a qarşı peyvənd olunanların SAYI açıqlanıb
Azərbaycanda 2457 nəfər COVID-19-a yoluxub, 34 nəfər vəfat edib
İkinci Qarabağ müharibəsinə yanaşma çağdaş dünyanın real mənzərəsini bir daha ortaya qoyur - Vüqar Rəhimzadə
Azərbaycanda şəhid ailələrinə, qazilərə dövlətin qayğısı ən yüksək səviyyədədir - Deputat
İsrail peyvənd olunmuş turistləri qəbul etməyə başlayacaq
Paytaxtın bu yolunda hərəkətin təşkilində dəyişiklik edilib (FOTO)
Hidrometeorologiya sahəsində texnoloji bilikli gənc kadrlara ehtiyac var - Umayra Tağıyeva
“YAŞAT” Fondu daha iki şəhid övladının zəruri xərclərini qarşılayıb
Prezident İlham Əliyev: Ermənilər bizi yaxşı tanımayıblar, elə bilirdilər ki, bizimlə 1992-ci ildəki döyüşü aparacaqlar
170-dən çox jurnalist peyvənd olunub
Astarada kartof yükündən 213 kiloqramdan artıq heroin çıxdı (FOTO/VİDEO)
Keçidlərdə piyadalara yol verməyən sürücülər cərimələndi (FOTO)
Azərbaycan Notariat Palatası və Bakı Dövlət Universiteti arasında birgə əməkdaşlıq haqqında müqavilə imzalanmışdır (FOTO)
Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunun rektoru “İslah və təcdid” kitabının təqdimat mərasimində iştirak edib (FOTO)
Astarada tibbi maskadan istifadə etməyənlərə qarşı reyd keçirilib
Energetika naziri Ukraynanın infrastruktur naziri Vladislav Krikli ilə görüşüb (FOTO)
Ramana qəsəbəsində Mərkəzi küçə əsaslı şəkildə təmir olunur (FOTO)
A-qroup-un İdarə Heyətinin yeni sədri - Abas Miskərli
Unibank biznes sahibləri üçün Bahar kampaniyasını davam etdirir
Prezident İlham Əliyev: Ermənistan Birinci Qarabağ müharibəsində törətdiyi bir çox müharibə cinayətlərini gizlədə bilmişdi
Dövlət büdcəsinə gömrük rüsumlarından daxilolmalar artıb
Qubadlıda Həkəri və Bərgüşad çaylarına qızıl xallı farel balıqları buraxılıb (FOTO)
Dünyanın aparıcı beyin mərkəzlərinin nümayəndələri Hərbi Qənimətlər Parkına gəlib (FOTO)
Prezident İlham Əliyev Avropa çempionatının Bakıda keçiriləcək oyunları ilə bağlı sərəncam imzalayıb
Bu il 35 minədək şəxs aktiv məşğulluq tədbiri ilə əhatə olunub
Azərbaycan Prezidenti: Pakistan qarşıdurmanın ilk günündən son gününədək Azərbaycanı açıq şəkildə dəstəklədi
Hərbi Qənimətlər Parkı Azərbaycan xalqının tarixi qalibiyyətinin simvollarından birinə çevrildi
Azərbaycanda qızıl və gümüş ucuzlaşıb
Azad olunan ərazilərə icazəsiz keçmək istəyənlərin qarşısı alınır (FOTO)
Qarabağda "İsgəndər-M" qalıqlarının tapılması Rusiya və Azərbaycan hərbçiləri arasında müzakirə olunur - Peskov
Bitkoindən daha bir tarixi rekord
Tərtərdə yol polisi reyd keçirib
Prezident İlham Əliyev: Biz ATƏT-in Minsk qrupundan regionda dinc həyatın nizamlanması üzrə təkliflər gözləyirik
Kafedə toy edənlər məsuliyyətə cəlb edilib
Bakı Slavyan Universitetində "Nizami Gəncəvinin əsərlərində qadın obrazları" adlı ədəbi-musiqili tədbir keçirilib (FOTO)
Havalar isinir, bəs Azərbaycanda turizm sahəsində vəziyyət necədir? - Ekspert açıqladı
İranda ötən sutka 291 nəfər koronavirusdan ölüb
Azərbaycan Beynəlxalq Bankının əməkdaşları beynəlxalq turnirin qalibi olub
Peyvənd olunan şəxslər tam arxayınlaşmalı deyil - Baş infeksionist
Prezident İlham Əliyev: İndi qonşularımız regional inkişafla bağlı bizim baxışlarımızı paylaşırlar
Dövlət sosial sığorta şəhadətnaməsi ləğv edilir
Xüsusi qorunma statusu olan 35 Şərq çinarını ermənilər məhv edib - Nazirlik rəsmisi
İşə qəbul zamanı sosial sığorta şəhadətnaməsi tələb edilməyəcək
Sabah yağış yağacaq, külək arabir güclənəcək
Hacıqabulda toy məclisi aşkarlanıb, 6 nəfər cərimələnib
Prezident İlham Əliyev: Bizim regionda əməkdaşlıq yaratmağımız beynəlxalq uğurumuzdur
Müharibə veteranları ilə bağlı yenilik - Qanun dəyişir
Şəhidlər və ailə üzvləri barədə vahid informasiya bazası yaradılacaq
Prezident İlham Əliyev: Hər hansı revanş niyyətinin qarşısı sərt şəkildə alınacaq
Prezident İlham Əliyev: Biz azad edilmiş ərazilərdə kənd təsərrüfatının inkişafında İtaliyanın təcrübəsindən istifadə etməyə ümid edirik
"MFX- Trading İnvestisiya Şirkəti” səhm bazarı üzrə 1-ci yeri tutub
Bakıda hava proqnozları 94 faiz özünü doğruldur - Umayra Tağıyeva
Qarabağda ermənilər 54 min hektar meşə sahəsini məhv edib - Nazir müavini
Azərbaycan Prezidenti: Bərpa prosesinin ilk günlərindən biz İtaliya şirkətlərini dəvət etmişik
Prezident İlham Əliyev: Əgər biz Zəngəzur dəhlizinə qayıdırıqsa, niyə də İrəvana qayıtmayaq
Zəngilan rayonunun Sarıqışlaq kəndi (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev: İtaliya bizim yaxın dostumuz və tərəfdaşımızdır
Dövlət qurumlarında satınalmalar düzgün rəsmiləşdirilmir - Palata sədri
Azərbaycan Prezidenti: Ermənistan əlaqə qurmaq istəyərsə, biz də əlimizdən gələni etməyə hazırıq
Bakı Ali Neft Məktəbində Beynəlxalq Elmi Konfransların açılış mərasimi keçirilib (FOTO)
Prezident İlham Əliyev: Qarabağda əsas infrastruktur layihələrini 3 il ərzində başa çatdırmağı planlaşdırırıq
Ermənilər işğal etdikləri Azərbaycan ərazilərində ekoloji terror törədiblər - Firdovsi Əliyev
Prezident İlham Əliyev: Biz Prezident Vladimir Putinlə “İsgəndər-M” raketi ilə bağlı məsələni müzakirə etmişik
Sabunçuda aptek və evlərdən oğurluq edənlər saxlanılıb (FOTO/VİDEO)
Rusiyadan Azərbaycana gələn şəxsin avtomobilində silah aşkarlanıb
Həyat yoldaşını qətlə yetirən ruhi xəstə ilə bağlı cinayət işi məhkəməyə göndərilib
Milli Məclisdə Hesablama Palatasının hesabatı dinlənilir
Lavrov və Zərif Qarabağdakı vəziyyəti müzakirə edib
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan XXI əsrin müharibəsini aparmaqla yanaşı, mənəviyyat müharibəsi aparırdı
Ceyranbatan su kanalında batmış 18 yaşlı qızın meyiti tapılıb
ƏƏSMN-in elektron portalında qeydiyyatdan keçmiş aktiv istifadəçilərin sayı 879 minə çatıb
Bütün xəbərlər