ABŞ İranın siyasi tarixinə nəzər salmalıdır – İran-ABŞ Şurasının rəhbəri

ABŞ İranın siyasi tarixinə nəzər salmalıdır – İran-ABŞ Şurasının rəhbəri

İran-ABŞ Şurasının rəhbəri Huşəng Əmirəhmədinin Trend -a eksklüziv məqaləsi

İranda baş vermiş inqilabdan məqsəd bu ölkədə Şah rejiminin devrilməsi və ABŞ-ın təsir vasitəsindən çıxmaq idi, lakin problem ondadır ki, İran 30 il bundan qabaq ABŞ-la əlaqələrini kəsdikdən sonra hələ də düşüncəsində ABŞ-ın təsir vasitəsinə düşməmək üçün mübarizə aparır.

İran əvvəllər "Şərq və Qərbə yox" şüarı verirdi, lakin hazırda İran Şərq dövlətləri ilə əlaqələr qurmağa meyillidir. Hazırda İranda ABŞ və Qərb tərəfdarları da az deyil. İran məcburi şəkildə heç bir tərəfə meyilli olmaması üçün çalışır, lakin Qərblə problemləri olduğu üçün Çin və Rusiyaya tərəf yönəlib. Mənim fikrimcə, bu yönəlmə taktikadır və uzun müddət davam etməyəcək.

İran və ABŞ arasında olan problem bir neçə istiqamətdən araşdırılmalıdır: əhalinin sosial vəziyyəti, İranda baş vermiş İslam İnqilabdan sonrakı məsələlər, strateji və siyasi məsələlər. İran və ABŞ əlaqələrini yaxşı qavramaq üçün İranın siyasi fikir tarixinə nəzər yetirmək lazımdır. Yaddan çıxarmamalıyıq ki, ABŞ İranla problemləri olan yeganə qüdrətli dövlət deyil. Əgər tarixə baxsaq görəcəyik ki, İran qüdrətli dövlətlərlə heç zaman yaxşı münasibətdə olmayıb. İslamdan öncə Makedoniyalı İsgəndərin, yunanlıların və rumluların (Bizans İmperiyası) İrana hücumu, İslam dövründə ərəblərin və eləcə də monqolların hücumu, ingilislərin və rusların İrana təzyiqi hər biri ayrı-ayrılıqda iranlılarda güclü dövlətlərə qarşı mənfi təəssürat oyadıb.

ABŞ güclü dövləti öz təsiri altına salmaqdan həzz alır, lakin İran istəyir ki, özü həmin güclü dövlətə təzyiq göstərsin və onu məhv etsin. Ümumilikdə, demək istəyirəm ki, iranlıların təsir altına düşməkdən və yaxud hansısa dövlətə təzyiq etməkdən xoşları gəlmir. Bu səbəbdən İran və ABŞ arasındakı problemı qavramaq üçün İranın tarixinə nəzər salmaq lazımdır - xüsusilə də qüdrətli dövlətlərin İrana diktə etdiyi və İranın bunu qəbul etmədiyi bir vaxtda.

ABŞ və İran münasibətlərində daha bir problem isə ondadır ki, İran tarixi, mədəni və coğrafi baxımdan böyük bir dövlət olub və İran müasir dünyaya inteqrasiya olmayıb. Bu baxımdan İran hazırkı problemlərə öz keçmiş tarixi baxışları ilə nəzər yetirir, indiki mövcud potensialı ilə deyil. ABŞ isə bu məsələni başa düşmür və indiki reallığı nəzərə alaraq İrana qarşı siyasət yürüdür.

Digər tərəfdən İran həmişə özündən zəif və güclü dövlətlərə qarşı "böyük qardaş" rolunu oynamağa çalışıb və bu da İranın imicinə mənfi təsir göstərir. Buna İranın Fələstin məsələsinə münasibətini, Livan, İraq, Cənubi Amerika və demək olar ki, hətta Azərbaycana qarşı münasibətini misal çəkmək olar. İranın bu cür davranışı bəzən dövlətlərin müstəqilliyinə ziyan vurur və bu məsələlər İranın keçmiş tarixi baxışından irəli gəlir. Bunu yaddan çıxarmaq lazım deyil ki, İran həmişə xoşniyyətli olub. Ötən 250 il ərzində heç bir dövlətə hücum etməyib. Eləcə də İranın güclənməsi regionda sabitliyin təmin olunmasında rol oynayıb. İranla birgə yaşamaq üçün "iranlı düşüncəsi"ni dərk etmək lazımdır. Bu düşüncə yalnız İran rəsmilərinə deyil, hər bir iranlıya aiddir.

İran və ABŞ arasında İslam İnqilabından sonra müzakirələr aparılıb, bəs nə üçün bu müzakirələr müvəffəqiyyət qazanmayıb?

Mənim fikrimcə, bu, İran və ABŞ-ın düşüncə problemlərindən irəli gəlir. İran və ABŞ müzakirələr aparıb, lakin müzakirələr "sülh və müharibəyə yox!" istiqamətində davam etdirilib.

İran müharibə təhlükəsini hiss edərkən ABŞ-la məhdud da olsa müzakirələr aparıb, eləcə də ABŞ İraq və Əfqanıstan məsələsində İrandan dəstək alıb, lakin müzakirələrindən məqsəd əlaqələrin qurulması olmayıb. Elə bu səbəbdən də qısa əməkdaşlıqdan sonra iki ölkənin münasibətləri daha da pisləşib.

İran elə inqilabın ilk günlərindən özünü ABŞ-a qarşı olan ölkələrin bayraqdarı kimi göstərib. ABŞ-ın İranda bir neçə dəfə uğursuzluqla nəticələnən dövlət çevrilişi cəhdləri bu hissi daha da artırıb. Bu səbəbdən İran ABŞ-la müharibə etməkdən həmişə çəkinib. Digər tərəfdən, İsrail də İran İslam Respublikasını məhv etmək siyasətini yürüdüb və bu məsələdə ABŞ-ı sıxışdırıb. Ərəb ölkələri də öz nüfuzlarını regionda ABŞ müttəfiqi kimi möhkəmləndirmək məqsədilə İran-ABŞ əlaqələrinin əleyhinə olublar. Bu səbəbdən də ABŞ İranla münasibətdə "sülh və müharibəyə yox!" siyasətini yürütməyi qəbul edərək davam edir. Lakin bu baxışı dəyişmək lazımdır. İran ABŞ-ın strateji müttəfiqi ola bilər. Bu həm İranın, həm ABŞ-ın, həm də regionun xeyrinədir.

Müəllifin mövqeyi Trend redaksiyasının mövqeyi ilə uyğun olmaya bilər.

Beynəlxalq "Art Moscow Online" forumu keçiriləcək
Beynəlxalq "Art Moscow Online" forumu keçiriləcək
Mədəniyyət naziri Fransanın Avropa və Xarici İşlər Nazirliyinin dövlət katibi ilə görüşüb (FOTO)
Mədəniyyət naziri Fransanın Avropa və Xarici İşlər Nazirliyinin dövlət katibi ilə görüşüb (FOTO)
VI "Florida Keys" beynəlxalq musiqi müsabiqəsi açıq elan olunub (FOTO)
VI "Florida Keys" beynəlxalq musiqi müsabiqəsi açıq elan olunub (FOTO)
Loading Bars
Xəbər lenti
Azərbaycanda qızıl və gümüş ucuzlaşır
Nazirliyin Qızılağacda güllələnən əməkdaşlarının müalicəsi davam edir - Xidmət rəisi
Prezident İlham Əliyev Sabunçu və Suraxanı rayonlarında yenidən tikilən məktəblərdə yaradılan şəraitlə tanış olub
Təhsil Nazirliyində vətəndaşların qəbulu aprelin 1-dək dayandırılır
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü ilə Azərbaycanda 650 min ağacın əkilməsi aksiyası İspaniyada mükafata layiq görülüb (FOTO)
Oğurlanan metal əşyalarla bağlı qəbul məntəqələrinə mütəmadi baxış keçirilir - DİN
Rəmişin ölümü barədə xəbərlər həqiqəti əks etdirmir - RƏSMİ
Unibank 2020-ci ili mənfəətlə başa vurub
Ermənistanda genişmiqyaslı mitinq elan olunub
Karantini pozan çayxananın icarədarı və müştərilər cərimələnib
TAP buraxılış gücünün iki dəfə artırılması üzrə sınaq nəticəsinin vaxtını açıqlayıb
Ova qadağa nadir heyvan növlərinin sayını artırıb - Vəhşi təbiətdən görüntülər
Bölgələrdə mineral gübrələrin səyyar satışına hazırlıq işləri başa çatır (FOTO)
Qanunsuz ovçuların izinə düşən Qızılağac Milli Parkının əməkdaşları güllələndi
Növbəti satışda 401 ailə Hövsan Yaşayış Kompleksində güzəştli mənzilə sahib oldu
Vətən müharibəsi şəhidinin övladına Şuşa adı verildi
Vikipediyanın polyak dili bölməsinə Azərbaycana həsr olunmuş məqalələr daxil edilib
Bank Respublika Mobil Şöbə ilə “Qarabağ Dirçəliş Fondu”na ianə etmək imkanını yaratdı
Azərbaycanda ilk dəfə nağdsız əməliyyatların həcmi nağd dövriyyəni üstələyib - Zakir Nuriyev
Yeni məzmunlu magistr proqramları hazırlanıb - Emin Əmrullayev
Bu il yüksək texniki peşə pilləsi üzrə yeni ixtisaslara qəbul aparılacaq - Nazir
TAP gələcəkdə hidrogen nəql edə biləcək - İcraçı direktor
Sabirabad sakinindən 3 kiloqramdan artıq narkotik götürüldü (FOTO)
Köçəri quşların ölkəmizdən keçməsi quş qripi riskini artırır - AQTA (FOTO)
Millət vəkili Sevil Mikayılova Xudatda şəhid ailələri ilə görüşüb (FOTO)
DİN Bakıda gəlinini doğrayan kişinin tutulması ilə bağlı məlumat yaydı
Bakıda doğranmış meyiti tapılan qadını qayınatası qətlə yetirib
Türkiyədə koronavirusa qarşı immunitet qazandıran preparat yaradılıb (FOTO/VİDEO)
Bakı-Sumqayıt yolunda təmir işlərinin 1-ci hissəsi yekunlaşır (FOTO)
Sıxlığın həlli üçün çəkilən avtobus zolaqları özü sıxlıq yaradır - Nəzarət gücləndirilməlidir (FOTO)
Son bir ildə əmək qanunvericiliyinin pozulması ilə bağlı 1000-ə yaxın fakt aşkarlanıb
Kafe və restoranlar həftəsonları da işləyəcək - RƏSMİ
Saray qəsəbəsində silsilə oğurluqlar edən keçmiş məhkum saxlanılıb (FOTO/VİDEO)
Rusiya aviaşirkəti Azərbaycana müntəzəm reysləri dayandıracaq
Azərbaycan üçün müharibə veteranlarına, şəhid ailələrinə dəstək prioritetdir - "Azernews" qəzeti
Qarabağ qazisindən əlilliyə görə rüşvət alan şirkət müdirinin məhkəməsi başlayır
Yelo Bankın biznes kreditlərinin həcmi 18% artıb
Kəlbəcərin Alıbəyli kəndi (FOTO/VİDEO)
Dövlətə xəyanətdə təqsirləndirilən iki nəfərin məhkəməsi başlayır
Yeni qaz sayğacları artıq sərfiyyat hesablayır? - “Azəriqaz”ın Baş direktoru sualları cavablandırdı (MÜSAHİBƏ)
Türkiyə ilə Azərbaycan arasında viza ilə bağlı yeni sənəd təsdiq ediləcək
Kadr islahatları ölkəmizin davamlı və dayanıqlı inkişafını təmin edir - Deputat
Ötən gün cinayət törədən 47 nəfər saxlanılıb
Dilçilik İnstitutundakı "Qaynar xətt" bugündən fəaliyyətini davam etdirəcək
Bakı-Sumqayıt qatarı kontakt şəbəkəsi yeniləndikdən sonra işləyəcək (FOTO)
Ermənistanda ərzaq qıtlığı yaranır: Postmüharibə dövründə dərin iqtisadi böhran - TƏHLİL
Beynəlxalq "Art Moscow Online" forumu keçiriləcək
Parlamentin Hesablayıcı komissiyası yenidən təşkil ediləcək
Yanvarın 28-də xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri
Azərbaycanda ödəniş və xidmətlərin rəqəmsallaşması prosesi sürətlənib
Samux sakinindən narkotik aşkar edilib
"Apple" və "Facebook"un gəlirləri açıqlandı
Norveç koronavirusa görə sərhədlərini bağlayacaq
ABŞ BƏƏ və Səudiyyə Ərəbistanına silah satışını dayandırır
Yeni Zelandiyada zəlzələ baş verib
Şimali Makedoniyada koronavirusun "Britaniya ştammı" aşkarlanıb
UEFA Avropa çempionatını 12 şəhərdə keçirmə qərarını təsdiqlədi
Goranboy və Qazaxda mərmilər, qumbaralar və minlərlə patron aşkarlanıb (FOTO)
"Yuventus" futbol üzrə İtaliya Kubokunun yarımfinalına çıxdı
"Barselona" İspaniya Kubokunun 1/4 finalına yüksəldi
ABŞ-Çin münasibətləri getdikcə gərginləşir
Səudiyyə Ərəbistanının addımları Yəməndə humanitar böhrana səbəb oldu - ABŞ dövlət katibi
ÜST: Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 468 mindən çox artıb
"Atalanta" futbol üzrə İtaliya Kubokunun yarımfinalına qalxdı
FED uçot dərəcəsini 0-0,25 faiz səviyyəsində saxlayıb
Biz hamımız, bütün xalqımız Şuşanı dirçəldəcəyik! - Prezident növbəti tapşırıqlarını verdi
Ərdoğan İlon Mask ilə telefon danışığı aparıb
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 8 803 nəfər sağalıb
Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin prezident seçkiləri videokonfrans formatında keçiriləcək
Abşeronda ikimərtəbəli ev yanıb
Gənclik strateji təfəkkür və yanaşma tələb edir - TƏHLİL
Azərbaycanın Türkiyəyə qaz ixracı 23 faizdən çox artıb
Ermənilər Qubadlının Saray kənd qəbiristanlığını belə dağıdıb (FOTO)
"SOCAR Construction" Mozır neft emalı zavodundan işlərin icrası barədə
Azərbaycanda yeni xalça fabriki fəaliyyətə başlayacaq
Füzuli və Ağdamda dağıntılar aradan qaldırılır: Vətəndaşlara yeni evlər tikilir - Trend TV-nin REPORTAJI
Məsut Özil: Azərbaycana salam göndərir və təşəkkürümü bildirirəm (VİDEO)
“Silk Way West Airlines” Yaponiyanın Narita şəhərinə ilk reysini edəcək
Sumqayıt Kimya Sənaye Parkında istehsal artıb
Dövlət Neft Şirkəti yeni inkişaf dövrünə qədəm qoyacaq - Mikayıl Cabbarov
Yaponiyanın səfiri ASAN xidmətdə (FOTO)
Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan işçi qrupunun iclası yaxın zamanda keçirilə bilər - Rusiya XİN
Prezident İlham Əliyev Portuqaliyanın yenidən seçilən prezidentini təbrik edib
Füzuli rayonunun Xələfşə kəndi (FOTO/VİDEO)
Polis ticarət obyektlərinə nəzarəti gücləndirdi (FOTO/VİDEO)
Hava şəraiti ilə bağlı XƏBƏRDARLIQ
Mədəniyyət naziri Fransanın Avropa və Xarici İşlər Nazirliyinin dövlət katibi ilə görüşüb (FOTO)
Yanvarın 28-nə USD/AZN rəsmi məzənnəsi
Qarabağın mövcud imkanları ilə regionda yeni inkişaf zonası yaranacaq - Könül Nurullayeva
Erməni təcavüzü nəticəsində Gəncədə dağılan evlər bərpa olunur (FOTO)
Konstitusiya Məhkəməsinə yeni hakim təyin olunacaq
QHT-lərə elektron xidmətlərin göstərilməsi ilə bağlı fərmanda DƏYİŞİKLİK edildi
Azərbaycanda tikinti ilə bağlı yeni tələbin qüvvəyə minmə vaxtı daha üç il uzadılır
Qarabağla bağlı üçtərəfli bəyanat ardıcıl şəkildə icra olunur - Putin
Ağsuda 305 tibb işçisi koronavirusa qarşı peyvənd olunub
Goranboyda silah-sursat tapılıb (FOTO)
Şəhid ailələrinə, müharibə əlillərinə və qazilərə dövlət qayğısı ən yüksək səviyyədədir - Cəlil Xəlilov
Azərbaycan qarşıdakı illərdə də İKT sahəsində daha böyük uğurlara imza atacaq - Vüqar Rəhimzadə
Qənirə Paşayeva 70 illik yubileyi münasibəti ilə Kamal Abdullanı təbrik edib (FOTO)
XİN-in sabiq əməkdaşlarının ev dustaqlığı müddəti uzadıldı
Bütün xəbərlər