“Azərbaycanın geosiyasəti”

“Azərbaycanın geosiyasəti”

Yunus Oğuz

"Azərbaycanın geosiyasəti"

Əli Həsənovun kitabından qənaətə gəldiyim düşüncələr

Bu sətirləri yazarkən (8. 01. 2016) 2015 dekabrın 21-dən başlayan manatın devalvasiya olunması, eyni zamanda on bir ayda (fevral, 2015) milli valyutamızın 100% ucuzlaşması haqqında düşündüm və özümə sual verdim: Əcaba, manatın möhkəmlənməsi, yaxud ucuzlaşması milli təhlükəsizliyimizə təhdid yarada bilərmi? Çünki, bütövlükdə valyutamızın sabitliyi və ya sabit olmaması iqtisadiyyatımızın inkişafının, yaxud tənəzzülün göstəricisidir.

Əlbəttə, vətəndaşlar dövlətindən, onun əmin-amanlığından, ona güvənməyindən, yaxşı yaşamalarından və s. yaranan problemlərin həllində əmindirlərsə, təbiidir ki, onun milli təhlükəsizlik reytinqi daha da yüksələcək. Milli maraqlar ön plana çıxdıqda isə bu güvənlik daha da güclənəcək. Yadımdadır, sərhədi pozduğu üçün bizim hərbçilər tərəfindən vurulan (2014) erməni vertalyotundən sonra vətəndaşlarımız necə qürur hissi keçirirdilər. Sosial şəbəkələr vasitəsilə yüz minlərlə gənclərimiz "müharibə başlarsa"müharibəyə getməyə hazır olduqlarını bildirdilər. Bu da milli təhlükəsizliyimizin şərtlərindən biridir, çünki milli təhlükəsizlik çərçivəsində vətəndaş və cəmiyyət dövlətlə yanaşı milli maraqların daşıyıcısıdır.

Fikrimizi təsdiq edirmiş kimi müəllif qeyd edir ki, təhlükəsizliyin təmin edilməsində ən çox istifadə olunan daxili ehtiyatlar (qeyd edək ki, milli təhlükəsizliyin təmin olunması üçün dövlət özünün həm daxili ehtiyatlarından, həm də xarici siyasət vasitələrindən istifadə edir.) və siyasət vasitələrinə dövlət vasitələrinə dövlət orqanları və qeyri-hökumət strukturları, siyasi partiyalar, vətəndaş cəmiyyəti institutları, kütləvi informasiya vasitələri, milli elita və s. daxildir. Diqqətəlayiq haldır ki, dövlət bu qurumların hər biri ilə xüsusi iş aparır, onların bəzi tələbatlarını ödəməklə, imkanlarından milli təhlükəsizliyin təmin olunması istiqamətində istifadə olunur.

***

Nəhayət gəlib çatdıq IV bölmənin, bütövlükdə bu kitabın əsas hissəsinə, yəni bu əsərin tamamlanmasını gözləyən V fəsilə- Milli Təhlükəsizlik siyasətinin əsas istiqamətlərinə. Doğrusu, bu sonluqsuz, bu fəsilsiz bəhs etdiyimiz kitabı çox zəif hesab edərdim, çünki istənilən kitab istiqamətverici funksiya daşıdığı kimi, bu kitabda yekun fəsildə göstərməli idi ki, Milli Təhlükəsizliyimiz və Milli maraqlarımız üçün hansı istiqamətlər mövcuddur və bunlardan ən ümdəsi (baxmayaraq bunların hamısı ümdədir) və sıralanması və daha vacib inkişafı hansılardır. Zatən, hörmətli professorun, intellektual və təcrübə imkanı bunun öhdəsindən ustalıqla gəldi.

Əli Həsənov birinci olaraq (bu belə də olmalı idi) milli təhlükəsizlik siyasətinin əsas istiqamətləri siyasətində Azərbaycanın hərbi təhlükəsizlik siyasətinə yer ayırır. Bu da olduqca doğrudur, çünki, milli təhlükəsizlik siyasətinin əsas vəzifə istiqamətlərindən biri ölkə ərazisinin əhalisinin birbaşa xarici hərbi müdaxilələrdən, hər hansı təhdidlərdən qorunması, dövlətin hərbi təhlükəsizliyinin təmin olunması və suveren hakimiyyət səlahiyyətlərinə xarici müdaxilələrin qarşısının alınmasından ibarətdir. Bu məqsədlə də dövlət hərbi sahədə milli maraqların təmin edilməsi məqsədilə özünün hərbi təhlükəsizlik siyasətini formalaşdırır.

Dövlətin hərbi təhlükəsizlik siyasəti dövlətin yaşaması, onun inkişafı və hər hansı müdaxilələrin qarşısının alınmasında vacib və ümdə şərtlərdən biridir.

"Öz əsgərini yedizdirə bilməyən xalq özgə əsgərini yedizdirəcək!"
Nə qədər doğru deyilib? Müstəqillik aktının qəbul olunması gününü yada salaq- 18 oktyabr, 1991-ci il. Biz müstəqilliyə hazır idikmi? Bir mənalı şəkildə demək olar ki, xalq hazır idi, amma dövlət və onun strukturları yox. Bu sətirlərin müəllifi o dövrün proseslərində aktiv və hadisələrin şahidi olduğundan, qəti əminliklə deyə bilərəm ki, müstəqilliyə qovuşanda Qarabağı, Ermənistandan qovulmuş, sürgün edilmiş insanları qorumağa heç nəyimiz yox idi. Ruslar bölgədə ermənilərin lehinə, hətta onların yerinə bütün işləri görürdülər. Hətta əhalidən ov tüfənglərini belə yığırdılar. Ordu yox, əsgər yox, yalnız yumruqlarını silaha çevirən (Allah ölənlərə rəhmət etsin!) qeyrətli könüllülərimiz və Moskvaya xidmət edən "başbilənlərimiz" var idi.

"Başbilənlərimiz" deyəndə mən o zamankı Azərbaycan Kommunist partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi Əbdürrəhman Vəzirovu və sonra da Azərbaycan Respublikasının prezidenti olmuş Ayaz Mütəllibovu nəzərdə tuturam. (Yeri gəlmişkən, sonuncu 1992-ci il çevriliş cəhdinin baş tutmamasından sonra Moskvaya sığınmış və iyirmi ildən artıq müddətdə orada yaşamışdı. Yalnız, prezident haqqında qanun qüvvəyə mindikdən sonra o Azərbaycana dönmüş və indi də yaşamağında davam edir). Nəticə çox acınacaqlı oldu. Qəzəbli köçkün və qaçqınlar Bakıya, Azərbaycanın digər rayonlarına axışdılar. Onların müdafiəsi üçün nəinki, qanunlar, heç adi sığınacaqlar da yox idi. Faktiki olaraq "başbiləmlərimiz" Moskvanın əmri ilə hərəkət etdiklərindən 20 yanvar, Xocalı qırğınları, qətliamları baş verdi. 1992-ci ildən isə ordunun ilk rüşeymləri qoyulduqda isə Şuşa, Laçın, Kəlbəcər, daha bir neçə rayonun əhalisi köçkün və qaçqına çevrildi. Bütün bunları yazmaqda məqsədim ondan ibarətdir ki, hərbi təhlükəsizlik siyasəti birinci yerdə yürüdülməzsə dövlətin özünün varlığı sual altına düşmüş olar. Bu səbəbdən də Əli Həsənov yazır: "Azərbaycanın hərbi təhlükəsizlik konsepsiyasının yaradılması və ona müvafiq hərbi doktrinasının qəbulu silahlı qüvvələrin hərbi taktikasının müəyyən olunması və ölkənin müdafiə qabilliyətinin mökəmlənməsində əsas amillərdən biri hesab olunur. Hərbi Doktrina vətəndaşların, cəmiyyətin və suveren dövlət hakimiyyətinin xarici hərbi basqınlarından, hər hansı təhlükə və təhdidlərdən qorunması taktikasını müəyyənləşdirir". (Bax. s. 891)

Qəbul olunmuş Doktrinada dövlətin hərbi strateji ehtiyatlarının ordu quruculuğuna səfərbər edilməsi, onun güclü müdafiə qüdrətinin yaradılması, eyni zamanda silahlı qüvvələrin hərbi-texniki və kadr potensialının gücləndirilməsi taktikası ölkənin müdafiə təhlükəsizliyinin mühüm amili kimi dəyərləndirilir. Müəllifə görə, müdafiə təhlükəsizliyi anlayışı hərbi təhlükəsizlik anlayışından daha geniş məzmun daşıyır. Belə ki, müdafiə təhlükəsizliyi anlayışında ölkənin yalnız hərbi deyil, həmçinin iqtisadi, siyasi, mənəvi gücü və qüdrəti, informasiyaya malik güclü infrastrukturu, sosial vəziyyəti və başqa amillər nəzərə alınaraq dövlətin ümumi təhlükəsizliyinin təmin olunmasını nəzərdə tutursa, hərbi təhlükəsizlik anlayışı özündə milli təhlükəsizliyin yalnız hərbi vasitələrlə təmin olunmasını əks etdirir.

Qeyd edək ki, hərbi təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün hərbi Doktrinanın əsas vəzifəsi ölkənin müstəqilliyini və ərazi bütövlüyünü, Konstitusiya quruluşunu, milli maraqlarını hərbi, siyasi və başqa təhdid və təhlükələrdən qorumaqdır. Təhdid dedikdə, burada, hörmətli professorun adı çəkilən kitabından geniş iqtibas vermək məcburiyyətində qalacağıq, çünki dövlətimizə oluna biləcək təhdidləri geniş şəkildə verməklə o bizə başqa bir imkan yaratmayıb.
Ardı var

Ramazan bayramı ilə əlaqədar may ayı üzrə pensiyaların ödənişi vaxtından əvvəl başa çatdırılıb
Ramazan bayramı ilə əlaqədar may ayı üzrə pensiyaların ödənişi vaxtından əvvəl başa çatdırılıb
Kapital Bank bayram günləri xidmət göstərəcək
Kapital Bank bayram günləri xidmət göstərəcək
Daha bir neçə rayonda “Vətən Bağı” yaradılıb
Daha bir neçə rayonda “Vətən Bağı” yaradılıb
Loading Bars
Xəbər lenti
Heydər Əliyevin 98-ci ildönümünə həsr edilən elmi-praktik konfrans keçirilib (FOTO)
Beynəlxalq incəsənət festivalının rəssamları işğaldan azad olunan ərazilərdə “Xarıbülbül” maketlərini ərsəyə gətirib (FOTO)
İsraildə aktiv koronavirus xəstələrinin sayı 895-ə düşüb
IFC Azərbaycanda özəl sektorun dəstəklənməsi üçün 850 milyon dollara yaxın vəsait ayırıb - Direktor
Bakıda yaşayış binasında yanğın olub, 2 nəfər xəsarət alıb
Əfqanıstanda daha bir partlayış olub, ölənlər və yaralananlar var (ƏLAVƏ OLUNUB)
Güclü külək mülki obyektlərin damını uçurdu (FOTO)
Nigeriyada gəmini batması nəticəsində 28 nəfər ölüb
Heydər Əliyev ən ağır şərtlərdə Azərbaycanı qanadlandırmış insandır - Yuli Qusman
Bu gündən Azərbaycanda yaşı 18-dən yuxarı şəxslərin vaksinasiyası başlayır
Bakıda “Mercedes” yanıb
Braziliyada koronavirusdan daha 1 024 nəfər ölüb
Mayın 11-dən 14-dək ölkə ərazisində yağmursuz və xoş hava şəraiti müşahidə olunacaq
BMT TŞ Şərqi Qüdsdəki vəziyyətlə əlaqədar iclas keçirəcək
Azərbaycan Rusiyadan beynəlxalq pul köçürmələri üzrə I rübdə lider olub
Gəncədə ikimərtəbəli evdə yanğın olub
Britaniyada koronavirusa daha 1 770 nəfər yoluxub
Ermənistan parlamentində yeni baş nazirin seçilməsi üçün ikinci səsvermə keçiriləcək
Ağcabədidə yol qəzası baş verib, xəsarət alan var
Lavrov bu gün Azərbaycana səfər edəcək
Gədəbəy polisi ulu öndər Heydər Əliyevin anadan olmasının 98-ci ildönümü münasibətilə ağacəkmə aksiyası keçirib (FOTO)
Dünyada ötən sutka koronavirusa 786 mindən çox yoluxma qeydə alınıb - ÜST
Azərbaycanın ümummilli lideri Heydər Əliyevin anadan olmasının 98-ci ildönümüdür
Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 4,7 milyonu ötüb
Türklərlə düşmənçilik yalnız Ermənistan üçün deyil, bütün bölgə üçün fəlakətdir - Paşinyan
Şimşək çaxıb, arabir yağış yağıb - Faktiki hava
Prezident İlham Əliyevin rəsmi “Facebook” səhifəsində Ulu Öndərin anadan olmasının 98-ci ildönümü ilə bağlı paylaşım edilib (FOTO)
Misir iyunda Çinin "Sinovac" peyvəndinin istehsalına başlayacaq
Hemilton İspaniya Qran Prisinin qalibi olub
Heydər Əliyev bu gün beynəlxalq arenada iri fiqura çevrilmiş Azərbaycanın möhkəm təməlini qoyub - Rob Sobhani
Azərbaycanın dörd para-taekvandoçusu Tokio-2020-yə lisenziya qazandı (ƏLAVƏ OLUNUB)
Suriya sahillərində tanker partlayıb
Bakıda minik avtomobili dəmir maneəyə çırpılıb, ölən var
Yol polisi İsmayıllıda reyd keçirib (FOTO)
Azərbaycanlı jurnalist Fransa portalında minalanmış ərazilərdən yazıb
Milli Gimnastika Arenasında gimnastlar üçün ən yaxşı şərait yaradılıb - Jalə Qaratova
76 il əvvəl faşizm üzərində qələbə çalan babalarımızın davamçıları erməni faşizminin başını əzdi - Könül Nurullayeva
Yarışlardan sonra emosiyalar müsbətdir - Dünya Kubokunda bürünc medal qazanmış Azərbaycan komandası
Qələbənin 76-cı ildönümü münasibətilə Azərbaycan Ordusunda silsilə tədbirlər keçirilib (FOTO)
Ermənistanda Njdenin şəxsiyyətinə pərəstiş nasist Almaniyasında Hitler şəxsiyyətinə pərəstişlə müqayisə oluna bilər - Oleq Kuznetsov
Azərbaycanda COVID-19-a qarşı peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Gazelli Group şirkəti İkinci Dünya Müharibəsi veteranlarını özünəməxsus şəkildə təbrik edib (FOTO)
Azərbaycanda 1539 nəfər COVID-19-dan sağalıb, 660 nəfər yoluxub
Milli Gimnastika Arenasında bədii gimnastika üzrə Dünya Kubokunda mükafatlandırma mərasimi keçirilib (FOTO)
Bolqarıstan 3 halqa və 2 cüt gürzlə hərəkətlərdə Dünya Kubokunun qalibi olub
“Suraxanı” gəmi muzeyi 10 may tarixindən vətəndaşların istifadəsinə veriləcək
Ombudsman beynəlxalq təşkilatlara çağırış edib
Bədii gimnastika üzrə Dünya Kubokunun üçüncü günündə maraqlı anlar (FOTO)
Bolqarıstan gimnastı Dünya Kubokunda lentlə hərəkətlərdə birinci olub
Faşizm üzərində qazanılan Qələbənin 76-cı ildönümü Beyləqanda qeyd edilib (FOTO)
Zəngilanda əkilən palıd toxumları cücərməyə başlayıb - Nazirlik (FOTO)
İsrail gimnastı Linoy Aşram Dünya Kubokunda daha bir qızıl medal qazandı
Milli Gimnastika Arenasında bədii gimnastika üzrə Dünya Kubokunun qalibləri mükafatlandırılıb (FOTO)
Azərbaycan komandası 5 topla hərəkətlərdə Dünya Kubokunun bürünc medalını qazanıb
Müdafiə Nazirliyinin rəhbərliyi Böyük Vətən müharibəsində həlak olanların xatirəsini yad edib (FOTO)
Azərbaycanın Ermənistanla sərhədində daha bir hərbi hissə fəaliyyətə başlayıb (FOTO)
İtaliyalı gimnast Dünya Kubokunda topla hərəkətlərdə qalib gəlib
Şuşa şəhərində Böyük Vətən müharibəsində Qələbənin 76-cı ildönümü qeyd olunub
İsrail gimnastı Linoy Aşram Dünya Kubokunda halqa ilə hərəkətlərdə qızıl medal qazanıb
İsveçrə nəşri Azərbaycan Prezidentinin Şuşanı mədəniyyət paytaxtı elan etməsindən yazır
Sabahın hava proqnozu açıqlanıb
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Həzi Aslanovun məzarını ziyarət ediblər (FOTO/VİDEO)
Milli Gimnastika Arenasında bədii gimnastika üzrə Dünya Kubokunun üçüncü günü başlayıb (FOTO)
96 yaşlı müharibə veteranı: Ulu öndər Heydər Əliyevdən gördüyümüz diqqət və qayğını indi Prezident İlham Əliyevdən görürük (VİDEO)
Azərbaycan xalqı Heydər Əliyev kimi dühanı yetişdirdiyi üçün xoşbəxtdir - Əflatun Amaşov
Azərbaycan aprel ayında “OPEC plus” üzrə öhdəliyini yerinə yetirib
FHN küləkli hava şəraiti ilə bağlı əhaliyə müraciət edib
Moskvada hərbi parad keçirilir
Mingəçevir Dövlət Universitetində 9 May - Qələbə Gününə həsr olunan konfrans keçirilib
Mingəçevir Dövlət Universitetinin bir qrup əməkdaşı ailələrində ziyarət edilib (FOTO)
Böyük Vətən müharibəsi veteranları ilə görüş keçirilib (FOTO)
Azərbaycan Sənaye Korporasiyası ağacəkmə aksiyası keçirib (FOTO)
Göygöl Milli Parkının ərazisinə balıq körpələri buraxılıb (FOTO)
Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatına avtomobil hədiyyə edilib (FOTO)
Türkiyə səfiri Azərbaycan xalqını təbrik edib
100-dən çox diaspor könüllüsü və gənci “Heydər Əliyev və Azərbaycan diasporu” mövzusunda keçirilən konfransa qatılıb
Azərbaycan XİN 9 May Qələbə Günü ilə bağlı bəyanat yayıb
Əfqanıstanda silahlı qarşıdurmada yeddi polis öldürülüb
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva rəsmi "İnstagram" hesabında faşizm üzərində Qələbə Günü münasibətilə paylaşım edib (FOTO)
Bu gün sonuncu Qədr gecəsidir
Los-Ancelesdə Azərbaycanın faşizm üzərində qələbəsindəki roluna dair film hazırlanıb (VİDEO)
Papua-Yeni Qvineyada torpaq sürüşməsi nəticəsində 15 nəfər ölüb
Şirvan şəhərində "Opel" yanıb
Malayziyada ölkə daxilində səyahət etmək və əksər sosial tədbirlər qadağan ediləcək
Kolumbiyada etiraz aksiyaları zamanı 550-ya yaxın insan itkin düşdü
Yunan-Roma güləşçimiz Rafiq Hüseynov "Tokio-2020" Yay Olimpiya Oyunlarına lisenziya qazanıb
Nyu-Yorkun Tayms-skver meydanında atışma baş verib
Dünyada ötən sutka koronavirusa 817 mindən çox yoluxma qeydə alınıb - ÜST
Bakıda bədii gimnastika üzrə Dünya Kubokunun iştirakçıları üçün hər cür şərait yaradılıb - amerikalı idmançı
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 28 896 nəfər sağalıb
"Bavariya" ardıcıl 9-cu dəfə futbol üzrə Almaniya çempionu oldu
Daşkəsən polisi şəhid ailələrinə bayram sovqatları paylayıb
Əfqanıstanda məktəbin qarşısında partlayışlar olub, çoxlu sayda ölən var
Mingəçevir Dövlət Universitetində “Dahi Azərbaycanlı” sənədli filmi nümayiş etdirilib (FOTO)
Azərbaycanda 9 May - faşizm üzərində Qələbə Günü qeyd olunur
Azərbaycanda bayram tətili başlayıb
Mayın 16-dək Azərbaycanda ictimai nəqliyyat işləməyəcək
Bakıda bağlı qapı arxasında qalan iki azyaşlı xilas edilib
Milli Gimnastika Arenasının zalı heyrətamiz dərəcədə gözəldir - rusiyalı idmançı
Mingəçevir Dövlət Universitetində “İşğaldan azad olunmuş Azərbaycan ərazilərinin ekoloji vəziyyəti” mövzusunda nəzəri-praktiki seminar keçirilib (FOTO)
Bütün xəbərlər