Bakı. Trend:
Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) İdarə Heyəti “Banklarda stres-testlərin aparılması Qaydası”nı təsdiqləyib.
Trend xəbər verir ki, bununla bağlı AMB-nin sədri Taleh Kazımov qərar imzalayıb.
Yeni qaydalar banklarda risklərin qiymətləndirilməsi, stres-testlərin təşkili, modellərin hazırlanması və nəticələrin qiymətləndirilməsi mexanizmlərini müəyyən edir.
Qərara əsasən, banklar risk profilinə mənfi təsir göstərə biləcək hadisələrin müəyyənləşdirilməsi və qiymətləndirilməsi məqsədilə stres-testlər aparmalı, nəticələr əsasında isə tədbirlər planı hazırlamalıdır. Stres-testlər risklərin idarə edilməsi funksiyasını həyata keçirən struktur bölmələr tərəfindən digər aidiyyəti bölmələrlə birgə hazırlanacaq, İdarə Heyəti ilə razılaşdırıldıqdan sonra isə Müşahidə Şurası və Riskləri İdarəetmə Komitəsi tərəfindən təsdiqlənəcək.
Sənədə görə, stres-testlərin keçirilmə tezliyi bankın fəaliyyət xüsusiyyətləri, risklərin miqyası, bazar və makroiqtisadi şəraitdə baş verən dəyişikliklər nəzərə alınmaqla müəyyən ediləcək. Stres-testlərin nəticələri bankın strateji planlaşdırılması, risk iştahası, daxili siyasəti və limitlərinin formalaşdırılmasında istifadə olunacaq.
Qaydalarda stres-test modellərinin hazırlanmasına dair geniş tələblər də müəyyənləşdirilib. Belə ki, modellər iqtisadi, maliyyə və statistik nəzəriyyələrə əsaslanmalı, bankın ölçüsü, fəaliyyəti və risk səviyyəsinə uyğun qurulmalıdır. Modellərin statistik və iqtisadi baxımdan etibarlı olması, iqtisadi göstəricilər arasındakı əlaqələrin məntiqə uyğun şəkildə nəzərə alınması tələb olunur.
Bundan əlavə, stres-testlərin hazırlanması zamanı ekonometrik modellərdən istifadə edilməli, modellər müxtəlif iqtisadi dövrlər və ssenarilər üzrə yoxlanılmalıdır. Makroiqtisadi göstəricilərin bankın risk profilinə təsiri də proqnozlaşdırılmalıdır.
Qaydalara əsasən, banklar portfel və ya ümumi bank səviyyəsində həssaslıq və ssenari təhlilləri aparmalıdır. Həssaslıq təhlilləri risk amillərinin banka təsirini ölçmək məqsədi daşıyır. Bu çərçivədə faiz dərəcələrinin dəyişməsi, likvid aktivlərin dəyərinin azalması, iri tərəfdaşların iflası və digər şoklar qiymətləndirilə bilər.
Ssenari təhlilləri isə “çox əlverişsiz”, “əlverişsiz” və “ehtimal olunan” ssenarilər üzrə həyata keçiriləcək. Təhlillərdə həm tarixi məlumatlar, həm də hipotetik hadisələr nəzərə alınacaq.
Sənədə əsasən, banklar minimum olaraq likvidlik, kredit, bazar və əməliyyat riskləri üzrə stres-testlər keçirməlidir. Likvidlik riski üzrə testlərdə bazardakı vəziyyət, kredit və digər risklər nəzərə alınacaq. Kredit riski üzrə təhlillərdə kredit portfelinin xüsusiyyətləri, təminat qismində çıxış edən qiymətli kağızların dəyərinə təsir göstərə biləcək hadisələr də qiymətləndiriləcək.
Əməliyyat riskləri üzrə stres-testlərdə iqtisadi böhran dövründə bankdaxili dələduzluq hallarının artması kimi risklər də nəzərə alınmalıdır. Bazar riski üzrə təhlillərdə isə faiz dərəcələri, valyuta məzənnələri, qiymətli kağızların və əmtəələrin qiymətlərindəki dəyişikliklərin banka təsiri qiymətləndiriləcək.
Qaydalarda “bottom-up” stres-testlərinə dair tələblər də yer alıb. Belə ki, AMB hər il dekabrın 30-dək illik, iyunun 30-dək isə yarımillik stres-testlər üçün makroiqtisadi proqnozları banklara təqdim edəcək.
Sistem əhəmiyyətli banklar “bottom-up” stres-testlərini yarımillik və illik əsasda, digər banklar isə illik əsasda həyata keçirməlidir. İllik stres-testlərin nəticələri və tədbirlər planı makroiqtisadi proqnozlar təqdim olunduqdan sonra 45 təqvim günü ərzində Mərkəzi Banka təqdim edilməlidir.
Qaydalara əsasən, “bottom-up” stres-testləri zamanı kredit portfelinin məqsədli şəkildə kiçildilməsi, aktivlərin risk qrupunun yaxşılaşdırılması və ya əlverişsiz ssenarilərdə gəlirlərin süni artırılması kimi hallara yol verilmir.
AMB tərəfindən təqdim edilən nəticələr 30 təqvim günü ərzində qiymətləndiriləcək və nəticələr risk-əsaslı nəzarət prosesində nəzərə alınacaq.
