İran iqtisadiyyatı - Fortunanın marioneti, yoxsa pis idarəetmə?

İran iqtisadiyyatı - Fortunanın marioneti, yoxsa pis idarəetmə?

Azərbaycan, Bakı, 2 dekabr /Trend/

Dalğa Xatınoğlu, Trend-in Fars xəbərlər xidmətinin rəhbəri

Uilyam Şekspirin məşhur dramında Romeo təsadüf ucbatından Cülyettanın əmisi oğlunu öldürməyə məcbur olmasına səbəb gətirərək deyir: "Mən Fortuna (qədim Romada Fortuna bəxt allahı olub) tanrısının marionetiyəm".

Əlbəttə, bu, Romeonun öz dəyərləndirməsidir, lakin hər kəsin bu hadisənin səbəbi ilə bağlı öz baxışı var.

İran iqtisadiyyatında yaranmış faciəvi vəziyyətə gəldikdə isə hamı bu faicəni təsdiq edir, ancaq əsas səbəbin nə olduğu barədə hər kəsin öz fikri var.

Əlbəttə ki, hazırda bu vəziyyətin yaranmasında sanksiyaların, yaxud səhv idarəetmənin daha çox payı olduğu önəmsizdir, nəticə etibarilə vəziyyət olduqca acınacaqlıdır.

Cənubi koreyalı rejissor Çan-Vuk Parkın "Qisas üçün simpatiya" filmində qız sevdiyi oğlana iki başı olduğunu təsəvvür etdiyi bir kişi haqqında danışır. Həmin kişi bir gün tapançanı başına sıxıb. Oğlan həyəcan və təəssüf hissi ilə dərhal soruşur: "Hansı başına, sağa, yoxsa sola?"

Heç nəyin əhəmiyyəti yoxdur, nəticə məlumdur.

Bunun problem olduğunu hamı anlayır, lakin hər bir ekspert öz fərziyyəsini irəli sürməkdədir: 21 mart 2013-cü ildə bitən İran təqvimində İran iqtisadiyyatı 6% azalıb, inflyasiya isə 35% təşkil edib.

İranın keçmiş Prezidenti Mahmud Əhmədinejadın 8 illik prezidentliyi dövründə 600 milyard ABŞ dolları civarındakı neft ixracatı (son 104 ildə ölkənin neft gəlirlərinin təxminən yarısı) və 175 milyardlıq qeyri-neft sektoru məhsullarının ixracı hesabına "iqtisadiyyatın cərrahiyyəsi" adı altında iqtisadi islahatlara başlandı. Belə ki, aşağı faizlə işsizlərə 20 milyard ABŞ dolları məbləğində kredit verilməsi, subsidiyaların ləğvi və əhaliyə kompensasiya qismində nağd pul verilməsi, yoxsul təbəqə üçün ucuz evlərin tikilməsi və sanksiyaların İran iqtisadiyyatının ayaqüstdə dayanmasına yardım edəcəyini düşünmək və bu kimi addımlar atılmışdı.

Əlbəttə, Əhmədinejad hakimiyyəti İranın "xəstə iqtisadiyyat"ı üzərində "cərrahiyyə əməliyyatı" apardı, amma keyləşdirici vasitə vurmadan.

İran iqtisadiyyatının qeyri-stabil olması, ümumi daxili məhsulun (ÜDM) aşağı səviyyədə artması və yüksək inflyasiya səbəbindən atılan addımlar əks nəticə verdi.

Əhmədinejad 2013-cü ilin əvvəlinə qədər Qərb ölkələrinin sanksiyalarının təsirini inkar edirdi, lakin prezidentlik müddətinin son ilində ölkə iqtisadiyyatının zəifləməsində sanksiyaların böyük rolu olduğunu etiraf etdi.

2011-ci ilə kimi İran ÜDM-nin 20%-ni təşkil edən neft ixracatı gündəlik 2,2 milyon bareldən bir milyon barrelə qədər azaldı. Çoxları, o cümlədən yeni Prezident Həsən Ruhani Əhmədinejadı idarəçiliyinin zəif olmasına görə tənqid edirdilər.

Ruhani Əhmədinejadı sərt tənqid edərək iqtisadi prioritetlərini izah etdikdən bir gün sonra - 27 noyabrda tarixində İranın Mərkəzi Bankı yeni hesabat yayaraq İranın ÜDM-nin son bir il ərzində 5,8% azaldığını bəyan etdi.

Ruhani prezident kürsüsünə oturmasından sonrakı 100 günün nəticələrinə yekun vurarkən televiziyada canlı yayımda 26 noyabr tarixində Əhmədinejadı pis və səmərəsiz idarəçilikdə ittiham etdi.

Pis idarəetmə, yoxsa sanksiyalar?

Ruhani avqust ayında prezident kürsüsünə oturanda ölkənin müxtəlif sahələrə iki trilyon rial (cari məzənnə ilə 80 milyard ABŞ dolları) borcu var idi və inflyasiya səviyyəsi təxminən 43% təşkil edirdi.

Bu, İran iqtisadiyyatındaki vəziyyətin ümumi mənzərəsidir. Lakin İran Mərkəzi Bankının məlumatlarına əsasən vəziyyət heç də Ruhaninin təqdim etdiyi kimi yaxşı deyil.

İran Mərkəzi Bankının məlumatına əsasən son bir ilə görə İranın iqtisadi vəziyyəti (ABŞ dolları 12.260 rial məzənnə ilə hesablanıb):

ÜDM

(milyard rial)

Neftsiz ÜDM

(milyard rial)

Müxtəlif sektorlarda istehsal olunmuş əlavə dəyər həcmi *

neft

kənd təsərüfatı

sənaye və mədənlər

tikinti

xidmətlər

21 mart 2012-ci ildə bitən İran ili

(milyard rial)

555436

506935

48501

74265

154121

28385

288021

21 mart 2013-cü ildə bitən İran ili

(milyard rial)

522957

490995

31962

78943

135008

20414

286951

İldən-ilə dəyişən faizlər

- 5.8

-3.1

-34.1

6.3

-12.4

-28.1

-0.4

* Rəqəmlər müvəqqəti xarakter daşıyan qeyri-stabilliyin, inflyasiyanın təsirini nəzərə almamaq şərtilə 1376-cı (1997) il ilə (təməl il) müqayisə olunaraq hesablanıb.

Bu İran iqtisadiyyatındaki faciənin bir səhnəsidir. Sənaye sahəsinə qoyulan sərmayələrin həcmi 2011-ci illə müqayisədə ötən il 29%, sənaye sahələrində istehsal həcmi 9%, bu müddətdə neft kimya məhsullarının ixracı 33%, kondensatın ixracatı isə 12% azalıb.

Ruhani öz vəzifəsinin icrasına Qərb ölkələri ilə münasibətlərin yaxşılaşdırılması istiqamətində atdığı addımlarla başlayıb. İrana qarşı həyata keçirilən bəzi tədbirlərin yumşaldılması müşahidə olunur, ancaq nüvə məsələri ilə müzakirələrin nəticəsindən çox şey asılıdır.

“AccessBank” “HPе 3PAR” avadanlığına illik dəstək üzrə tender elan edir
“AccessBank” “HPе 3PAR” avadanlığına illik dəstək üzrə tender elan edir
“AccessBank” QSC daşınmaz əmlakların qiymətləndirilməsinə dair tender elan edir
“AccessBank” QSC daşınmaz əmlakların qiymətləndirilməsinə dair tender elan edir
"Veliev" şirkəti “21-ci Avrasiya Qapı, Pəncərə və Şüşə 2020” beynəlxalq sərgisində iştirak edib (FOTO)
"Veliev" şirkəti “21-ci Avrasiya Qapı, Pəncərə və Şüşə 2020” beynəlxalq sərgisində iştirak edib (FOTO)
Loading Bars
Xəbər lenti
ABŞ İrana qarşı sanksiyaları genişləndirib
Avropa Liqası: "Qarabağ" qrup mərhələsində növbəti matçını keçirib
Ədliyyə Nazirliyinin rəsmi saytından “Qarabağ Azərbaycandır!” elektron məlumat platforması yaradılıb
Bərdə şəhərində raket zərbələri yaşayış evlərinə endirilib - "VİCE news"-un müxbiri (VİDEO)
“VICE News” kanalı da Bərdəyə kasetli raketlər atıldığını təsdiqləyib
Ceyhun Bayramovun türkiyəli həmkarı ilə telefon danışığı olub
Heydər Əliyev Mərkəzinin binası və Bakı Olimpiya Stadionunun üzərinə Türkiyənin bayrağı videoproyeksiya olunub (FOTO)
Azərbaycan Ermənistanın 30 hərbçisinin meyitini Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsinin vasitəçiliyi ilə qarşı tərəfə təhvil verib
Düşmənin qüvvə və vasitələri məhv edilib (VİDEO)
Dərslər 2 noyabrdan distant formada keçiriləcək - Rəsmi
Meyitləri əməliyyat sahəsində ermənilərə vermək təhlükəlidir - Hərbi ekspert
"Amnesty International" Ermənistanın Bərdəyə istifadəsi qadağan olunmuş kasetli raketlərlə zərbələr endirdiyini təsdiqlədi (FOTO)
Hərbiyə aparsalar, gedib özüm qisasımı alardım, amma 16 yaşım var - Erməni raketinin qurbanı danışır (FOTO)
Bərdənin qisası alınır: Dinc əhalimizi atəşə tutan düşmən bölmələri Ordumuz tərəfindən darmadağın edilir (VİDEO)
Ermənilərin növbəti yalanı belə ifşa edildi - FOTOFAKT
Goranboyda Ermənistanın raket atəşi nəticəsində dağılan evdən görüntülər (FOTO)
GUAM Ermənistanın Azərbaycan şəhərlərini raket atəşinə tutmasını kəskin şəkildə qınayıb
Dağlıq Qarabağın yaşayış məntəqələrinə raket və aviasiya zərbələrinin endirilməsi xəbəri yalandır - MN
Özbəkistanın qadın şairləri Prezident İlham Əliyevə məktub ünvanlayıb
Prezidentə yazırlar: Ədalət mübarizənizdə canımızla, qanımızla Sizin yanınızdayıq
Bərdəyə hücum Ermənistanı qınamayan beynəlxalq təşkilatların da ortaq olduğu cinayətdir - Hikmət Babaoğlu
DİN ictimai nəqliyyatdan istifadə edən sərnişinlərə müraciət edib
Düşmənin bir neçə istiqamətdə hücum etmək cəhdinin qarşısı alınıb - Anar Eyvazov
Ölkəmizdə pandemiyanın yeni dalğası müşahidə edilir - Mütəxəssisdən XƏBƏRDARLIQ
Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin uzunmüddətli tənzimlənməsi ilə bağlı müzakirələr daim davam edir - ATƏT (ÖZƏL)
Cəsədlərin Ermənistana təhvil verilməsi prosesi zamanı insident baş verməyib - Dövlət Komissiyası
"Yerli icra hakimiyyətləri haqqında Əsasnamə"də dəyişiklik edilib
AZƏRTAC-ın bir sıra əməkdaşlarına xidməti pasport veriləcək
Hərbi vəziyyət rejiminə və komendant saatı qaydalarına əməl edək! - DİN-dən çağırış
Cenevrədə Ermənistanın terrorçu hərəkətlərinə etiraz edilib (FOTO)
Cəsədlərin təhvili ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədrinin şəxsi nümayəndəsi ilə koordinasiya şəraitində həyata keçirilib - BQXK
Avstriyadakı Azərbaycan evində Bərdə və Gəncədəki terror aktları hiddətlə pislənilib
Ceyhun Bayramov Qarabağda sülhməramlıların yerləşdirilməsi fikrinə münasibət bildirib
Xocavənd rayonunun Vəng kəndinin Çinarlı kəndi adlandırılması haqqında Qanun təsdiqləndi
MDB dövlətlərinin gömrük orqanlarının qarşılıqlı fəaliyyəti barədə Saziş təsdiqləndi
Babək qəsəbəsinə şəhər statusu verildi
Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sadə həlli mövcud deyil - Putin
Bu il ali məktəblərə daxil olmuş 102 tələbəyə Prezident təqaüdü verilir – SƏRƏNCAM
Türkiyə və Azərbaycana düşmənçilikdən dünya çox şey itirər - Yalçın Topçu TREND BİA-nın “Bakı-İstanbul” telekörpü layihəsində (FOTO/VİDEO)
İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə müvəqqəti xüsusi idarəetmə yaradılır - FƏRMAN
Azərbaycanın Kubada Səfirliyi təsis edilir
Rusiya Dağlıq Qarabağda gərginliyin tezliklə azaldılmasına nail olmaq üçün ciddi səy göstərir - Zaxarova
Düşmən Goranboy, Tərtər və Bərdə rayonlarını artilleriya atəşinə tutur
Ermənistanın atəşi ilə Göygöldə baş verən meşə yanğını söndürüldü
Sahibə Qafarova Cümhuriyyət Günü münasibətilə türkiyəli həmkarını təbrik edib
Paşinyanın populist vədləri Azərbaycan Ordusunun zərbələri altında puç olub getdi - Ekspert
Baş Prokurorluq bu gün Goranboyda həlak olan dinc sakinlə bağlı məlumat yaydı
Hər keçən gün Ermənistanı bir o qədər də uçuruma yaxınlaşdırır - Deputat
Fransada fəaliyyət göstərən COJEP beynəlxalq təşkilatı Ermənistanın mülki vətəndaşları öldürməsi ilə bağlı hesabat hazırlayıb
Ombudsmanın Bərdədə faktaraşdırıcı missiyasının fəaliyyətinə dair video hazırlanıb
Oktyabrın 30-da manatın dollara qarşı məzənnəsi
“Şəxsi gigiyena qaydaları” şagirdlərə 1-ci sinifdən bir fənn kimi keçirilsin - TƏKLİF
Ermənistanın atəşi nəticəsində daha bir dinc sakin həlak oldu
Polis karantin qaydalarına nəzarəti gücləndirdi (FOTO/VİDEO)
Ermənistanla sərhəd zastavasının atəşə tutulması ilə bağlı yayılan məlumat dezinformasiyadır - MN
Bərdə sakinləri Prezidentin və ordunun ətrafında səfərbər olub - Elçin Əmirbəyov
Ermənistanın 543-cü alayı Dağlıq Qarabağa getməkdən itmina edib
Ermənistan cəmiyyətində təşviş, ordusunda isə xaos, kütləvi fərarilik və özbaşınalıq hökm sürür - MN
Ermənistanın məqsədi mümkün qədər çox mülki azərbaycanlını məhv etməkdir - Elçin Əmirbəyov
Tural Gəncəliyev kanadalı senatoru Azərbaycan xalqından üzr istəməyə çağırdı
Erməni cəmiyyəti Paşinyan iqtidarının girovluğunda qalmaq istəmir - Bəhruz Quliyev
Bir ayda Ermənistanda 6 yüksək vəzifəli şəxs işdən çıxarılıb - Paşinyan "təqsirkar" axtarır
Azərbaycanlılara doğma evlərinə qayıtmağı arzulayıram - Ronaldinyodan Azərbaycana dəstək (VİDEO)
“Vikipediya”da özbək dilində “Xankəndi talanları” mövzusunda məqalə yaradılıb
Bərdə soyqırımı kar-kor dünyanın gözünü və qulağını açması üçün növbəti çağırışdır - Vüqar Rəhimzadə
Azərbaycanda koronavirusa yoluxanların sayı 1000-i keçdi
İranda sutka ərzində 8 293 nəfər koronavirusa yoluxub
Ermənistanın Bərdədə dinc əhaliyə qarşı törətdiyi cinayətlərlə bağlı BMT-nin Uşaq Fonduna müraciət edilib
Kamran Əliyev Türkiyənin Ədliyyə naziri, Baş prokuroru və Ali Məhkəməsinin sədri ilə telefonla danışıb
Faşizmin "yeni" tarixini yazan baş nazir - Müharibə Paşinyanın əsl üzünü ortaya çıxardı
Ermənistan bütün İslam dünyasına qarşı düşmən münasibət bəsləyir - Əlcəzairli politoloq
Koronavirusun aşkarlandığı yerlərdə əksepidemik tədbirlər hansı qaydada təşkil olunur?
Bərdə sakinləri Azərbaycan ordusuna arxayındır - Vidadi İsayev
Döyüşlər başlayandan Tərtərə 15 mindən çox mərmi düşüb
BQXK-nin prezidenti Bərdədə könüllünün ölümü ilə bağlı bəyanat yayıb
Bərdədə raketin atıldığı yer təsadüfən seçilməyib - İcra başçısı
Ermənistan Göygölü raket atəşinə tutdu, meşədə yanğın başladı - FHN
29 oktyabr Ümumdünya İnsultla Mübarizə Günüdür
Bərdənin qisası alınır: Düşmən qüvvələri döyüş meydanında məhv edilib - MN (VİDEO)
Ermənistan hərbi-siyasi rəhbərliyi tezliklə cəzasını alacaq - Kamran Əliyev
29 ictimai iaşə müəssisəsinin COVİD-lə bağlı qaydalara əməl etmədiyi aşkarlanıb
BQXK-nin Avropa nümayəndəliyi Bərdədə könüllünün ölümü ilə bağlı bəyanat yayıb
Ermənistan rəhbərliyi o qədər quzğunlaşıb ki, diplomatlar Tərtərdə olanda da atəş açırdılar - Hikmət Hacıyev (FOTO)
Xəstəlik ocaqlarında dezinfeksiya tədbirlərinin vaxtında aparılması vacibdir - Səhiyyə Nazirliyi
"Niyə belə edirsiz, sizin uşaqlarınız yoxdur?" - "New York Times"ın Bərdəyə hücum anından reportajı
Azərbaycan Qarabağı insanların ləyaqətlə və sülh şəraitində yanaşı yaşayacağı çiçəklənən, təhlükəsiz ərazisi kimi görür
Diplomatik nümayəndələrin də olduğu Tərtər rayonunun ərazisi atəşə tutulub
Ermənistanın iki Su-25 təyyarəsi məhv edilib
Nazir MDB dövlətlərini Ermənistanın terror hücumlarını pisləməyə çağırıb (FOTO)
Beynəlxalq aləm göz yumduqca Ermənistan terrora davam edəcək - Deputat
30 meyit və 2 mülki şəxs Ermənistana təhvil verilib
Ombudsman Bərdədə faktaraşdırıcı missiya keçirir (FOTO)
Ermənistana olan "yardım"lar işğalın maliyyələşməsinə xidmət edir
Ermənistan sülh istəmir - Rufiz Hafizoğlu "Əl-Cəzirə" telekanalına açıqlama verib (FOTO/VİDEO)
Bərdə faciəsi terrorçu ermənilərin xalqımıza qarşı 200 illik cinayətlərinin davamıdır - Qafqazşünaslıq İnstitutu
Hikmət Hacıyev xarici diplomatlarla Tərtərdədir
Prezident İlham Əliyev Rəcəb Tayyib Ərdoğana telefonla zəng edib
Paşinyan, Bərdəyə raket hücumu ilə böyük səhv etdiniz - Hikmət Hacıyev
Erməni təxribatı nəticəsində ölən mülki şəxslərin sayı 90-a çatdı
Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi adından saxta məktublar göndərilir - Xəbərdarlıq
Bütün xəbərlər