İranın nüvə proqramı və Qərbin tarixi səhvləri - Trend-in icmalçısı

İranın nüvə proqramı və Qərbin tarixi səhvləri - Trend-in icmalçısı

Trend-in Fars redaksiyasının rəhbəri Dalğa Xatınoğlu

Yaponiyalı baş katib Yukiya Amanonun Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinə (BAEA) rəhbərlik etdiyi dövrdə İranın nüvə proqramı ilə bağlı yaydığı ikinci məruzəsində bir daha rəsmi Tehranın nüvə proqramının qeyri-şəffaflığı qeyd olunub. Beynəlxalq ictimaiyyətin İranın Qərb ilə uran mübadiləsinə razılıq verməsini müsbət qiymətləndirməsinə baxmayaraq, bu məruzə İrana qarşı yeni dövr iqtisadi sanksiyaları müzakirə edən BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvlərinə təsirsiz ötməyəcək və yəqin ki, yeni dövr sanksiyaların qəbulunu tezləşdirəcək.

BAEA-nin sabiq misirli baş katibi Məhəmməd əl-Baradeyinin məruzələrindən fərqli olaraq, hazırkı rəhbərin məruzələri daha konkret şəkildə İranın nüvə proqramının qeyri-şəffaflığını və bununla bağlı narahatlıqları əks etdirir.

Məruzədə İranın nüvə proqramı ilə hərbi fəaliyyətləri arasında əlaqələrlə bağlı rəsmi Tehranın şəffaflıqdan qaçması, BMT TŞ-nin 1737 (2006), 1747 (2007), 1803 (2008), 1835 (2008) saylı qətnamələrinə baxmayaraq, İranın uranın zənginləşdirilməsi planını davam etdirməsi, hazırda 2427 kq 3,5 faiz zənginləşdirilmiş urana malik olması və aprel ayınadək ən azı 5,7 kq 20 faiz uran istehsal etdiyi qeyd olunub. Həmçinin məruzədə bildirilib ki, İran 20 faizlik uran istehsalı üçün ikinci sentrifuq şəlalələrini də quraşdırıb.

"İran və Qərb arasında konkret hansı problem var" sualına gəldikdə, düşünürük ki, əsas problem İranın nüvə silahı istehsalı etməsi ilə bağlı şübhələr deyil, tarixi bədbinlik və iqtisadi maraqlardır. Onsuz da İranın nüvə proqramı tamamilə qaranlıq mövzudur və İran hakimiyyətinin daxildə və xaricdə yürütdüyü siyasət və diplomatiya normal deyil.

İranın daxilində xalqa tətbiq olunan analoqsuz repressiyalara və hərbçilərin hakimiyyətinə baxanda, Əhmədinejad hakimiyyəti dövründə rəsmi Tehranın nüvə proqramına haqq qazandırmaq mümkun olmasa da, son 200 illik İran tarixini nəzərdən keçirən hər hansı bir tərəfsiz müşahidəçi Qərbin iddialarına ciddi yanaşmaz.

Əlbəttə ki, İran potensial olaraq əldə etdiyi 2,4 ton zəif urandan ən azı 2 nüvə silahı istehsal edə bilər. Lakin Qərb nə dərəcədə öz şübhələri və iddialarında doğrudur?

1951-ci ildə xalq arasında milli qəhrəman olan Milli Hərəkat Təşkilatının rəhbəri Məhəmməd Müsəddiqin Baş nazirliyi dövründə İranın nefti milliləşdirməsinə qarşı Böyük Britaniyanın və sonralar ABŞ-ın provokasiyaları hələ də tarixdən silinməyib.

Böyük Britaniyanın İranda fəaliyyət göstərən "İran-İngiltərə" neft şirkətinin milliləşdirilməsinə qarşı BMT və Beynəlxalq Haaqa məhkəməsinə müraciəti nəticəsiz qaldıqdan sonra, Britaniyanın ölkənin cənub sularına hərbi gəmilər yerləşdirməsi və nəhayət İranın 32 yaşlı iradəsiz kralı Məhəmməd Rza şahın dövründə 1952-ci ildə dövlət çevrilişi məqsədilə "But" "(Boot") əməliyyatını həyata keçirməsi planı açıq şəkildə Qərbin İrana qarşı alçaldıcı baxışlarını göstərir. But əməliyyatı uğursuz nəticələnsə də, 1953-cu ildə Britaniyanın Baş naziri Uinston Çörçilin (Sir Winston Leonard Spencer-Churchill) tapşırığı ilə ABŞ-ın Respublikaçılar düşərgəsindən olan prezidenti general Duayt Ayzenhauer (Dwight David Eisenhower) İranda "Ayaks" ("Ajax") hərbi çevrilişini həyata keçirib. Əslində, iki mövzu düşündürücüdür:

- İranın nefti milliləşdirməsi ilə razılaşmayan Qərb, təbii ki, İranın uranın zənginləşdirilməsi planını da qəbul etməyəcək;

- Qacar hakimiyyəti - Nasirəddin Şah, Müzəffərəddin Şah, Məhəmməd Əli Şah və Əhməd Şahın hakimiyyəti dövründə ölkənin Rusiya və Böyük Britaniya istismarında olması və nəhayət 1907-ci ildə Sankt-Peterburqda bağlanan müqaviləyə əsasən İranın Rusiya və Britaniya işğalı altına keçərək parçalanması, habelə Pəhləvi hakimiyyəti dövründə (Rza şah və Məhəmməd Rza şah) ölkənin Britaniya və ABŞ nüfuzu altında idarə olunması çətin ki, 1979-cu ildə qanla inqilab etmiş və müstəqilliyin şirinliyini dadmış xalqın yaddaşından silinsin.

Əslində Qərbin İrandan deyil, İranın Qərbdən şübhələnməsi və qorxmasına tamamilə haqq qazandırmaq mümkündür.

İranın 1950-ci illərdə beynəlxalq normalara müvafiq olaraq öz ərazisində istehsal olunan nefti milliləşdirməsinin Britaniyanın iflicedici sanksiyaları ilə qarşıladığını nəzərə alsaq, bu gün NPT konvensiyasına əsasən qanuni şəkildə rəsmi Tehranın uranın zənginləşdirilməsi planını həyata keçirməsinə olan maneələrə haqq qazandırmaq mümkun deyil.

Əlbəttə ki, 2002-ci ildə gizli tikilmiş "Nətənz" uran zənginləşdirmə zavodunun ifşa olunması, habelə keçən ilin sonunda "Fordu" zavodunun ifşa olunması İrana olan şübhələri artırıb, lakin İrandan şəffaflıq tələb etmək Qərbin tarixi səhvlərinə görə absurddur. Xatırladaq ki, 1953-cu il Müsəddiqə qarşı dövlət çevrilişinin başında ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (CİA) yüksəkvəzifəli məmuru Kermit Ruzvelt (Kermit Roosevelt) və Britaniya kəşfiyyatşısı Ərdəşir Reportyor dayanırdı.

Hər halda Qərb 1850-ci ildən tamamilə istismara məruz qoyduğu İrana qarşı mövqeyinə tamamilə aydınlıq gətirməmiş bu ölkədən nüvə proqramı və digər məsələlərlə bağlı şəffaflıq ummalıdır. Belə olan surətdə şəffaflıqla bağlı birinci addımı İrandan tələb etmək nəticəsizdir.

Ankara Cənubi Qafqazda sülh və sabitlik naminə səylərini davam etdirəcək
Ankara Cənubi Qafqazda sülh və sabitlik naminə səylərini davam etdirəcək
Kəlbəcər rayonuna doğru irəliləyən bölmələrimizin videogörüntüsü yayılıb (FOTO/VIDEO)
Kəlbəcər rayonuna doğru irəliləyən bölmələrimizin videogörüntüsü yayılıb (FOTO/VIDEO)
Fransa Senatının qəbul etdiyi qətnamənin hüquqi qüvvəsi yoxdur - Azərbaycan XİN
Fransa Senatının qəbul etdiyi qətnamənin hüquqi qüvvəsi yoxdur - Azərbaycan XİN
Loading Bars
Xəbər lenti
Bayden cari əsrin "amerikan yüzilliyi" olmağına əmindir
Polşa "Cənub Qaz Dəhlizi"nin gələcək inkişafını dəstəkləyəcək - Səfir
Almaniyada koronavirusla bağlı məhdudiyyətlər ilin sonuna qədər uzadılır
Braziliyada "Boeing 737-8 MAX" təyyarəsinin istifadəsi bərpa edilir
Filipo Qrandi daha 2.5 il BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının rəhbəri təyin edildi
ÜST: Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 527 mindən çox artıb
Çempionlar Liqasında "Bavariya" "Zalsburqa" qalib gəldi və play-off mərhələsinə keçdi
Moskvada koronavirusdan ölənlərin sayı 8 600 nəfəri ötüb
"Mançester Siti" "Olimpiakos"u məğlub edərək 1/8 finala yüksəldi
Qətər əmiri Türkiyəyə səfər edəcək
Ankara Cənubi Qafqazda sülh və sabitlik naminə səylərini davam etdirəcək
Cəbhəboyu ərazilərdə xeyli sayda partlamamış mina və sursat aşkarlanıb
Hikmət Hacıyev: Fransa Senatının bu qətnaməsi Azərbaycan üçün adi kağız parçasından başqa bir şey deyil
Kəlbəcər rayonuna doğru irəliləyən bölmələrimizin videogörüntüsü yayılıb (FOTO/VIDEO)
Fransa Senatının qəbul etdiyi qətnamənin hüquqi qüvvəsi yoxdur - Azərbaycan XİN
Əsgərin sevdiyi qızın anasına müraciəti (VİDEO)
Qələbəyə bir gün qalmış və ya İnqilabın Qəmzəsi... - Şəhidlə olmayan müsahibə (VİDEO)
İranın XİN başçısı Kəlbəcərin işğaldan azad olması münasibətilə Ceyhun Bayramovu təbrik edib
Ümumi təhsil pilləsi məktəbəhazırlıq mərhələsini, ibtidai, ümumi orta və tam orta təhsil səviyyələrini əhatə edəcək
“France-24” kanalı Kəlbəcərin azad edilməsi haqqında reportaj yayımlayıb (FOTO/VİDEO)
“Equinor” “Qarabağ” və “Əşrəfi-Dan ulduzu-Aypara” layihələrinin statusu barədə (FOTO)
Dieqo Maradona vəfat edib
Ucqar kəndlərdə məktəblərin azkomplektli formada fəaliyyətinə yol veriləcək
Bank Respublika “Faydalı Cümə” kampaniyasına start verir
22 obyektdə epidemiya əleyhinə rejim pozulub - İqtisadiyyat Nazirliyi
Fransanın hazırkı hakimiyyəti əsl mahiyyətini göstərməyə davam edir - Tamam Cəfərova
Azərbaycanda Türkiyənin birinci Ticarət evi açılacaq
Azərbaycan Ordusu düşməni BMT Təhlükəsizlik Şurasının 822 saylı qətnaməsinin icrasına məcbur etdi - Adil Əliyev
Xidməti pasport almaq hüququ olan vəzifəli şəxslərin siyahısında dəyişiklik edilib
Bakıda qəza: Yolda sıxlıq var
Heç kim həqiqəti ermənilərə anlatmaq gücündə deyil - Deputat
Baş Prokurorluğun Beynəlxalq Prokurorlar Assosiasiyası ilə əməkdaşlığı uğurla davam etdirilir (FOTO)
Xocalı rayonunun Quşçubaba kəndi Baharlı adlandırılıb
Xocavənd rayonunun Tsakuri kəndinin Hünərli adlandırılması təsdiqləndi
Azərbaycan universitetlərinin livanlı məzunları Prezident İlham Əliyevi təbrik ediblər
Azərbaycanda 3 469 nəfər COVID-19-a yoluxub, 1 229 nəfər sağalıb, 30 nəfər vəfat edib
Azərbaycanda fəaliyyət göstərən şri-lankalı iş adamları Prezident İlham Əliyevə məktub ünvanlayıb
Azərbaycanın siyasi partiyaları Fransa Senatında Dağlıq Qarabağdakı qondarma qurumun tanınması məsələsinə baxılması ilə bağlı bəyanat yayıblar
DYP texniki baxışla bağlı sürücülərə müraciət edib
27 il 7 aydan sonra Kəlbəcərimiz vandal, quldur düşmənlərimizdən təmizləndi - Cavid Qurbanov
Azərbaycan enerji sektorunda bazar islahatları üzrə seminar keçirilib (FOTO)
Tərtər rayonunun Şıxarx qəsəbəsində qaz xətlərinin təmirinə başlanıldı (FOTO)
Dünya ictimaiyyəti Ermənistanın tarixi və dini abidələrimizin məhvinə yönəlmiş terror siyasətini kəskin şəkildə pisləməlidir - Vüqar Rəhimzadə
Fransa Senatının Rəyasətində qəbul edilən qətnamə layihəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə açıq hörmətsizlikdir - Rauf Əliyev
Gəncədə evdən kişi meyiti tapılıb
Müharibədə yaralanmış Elçin Səmədovun ailəsi üçün ev tikiləcək (FOTO)
Bakı Dövlət Universitetinin dekanı COVİD-19-dan ölüb
Şuşada 27 ildən sonra ilk taksimiz (VİDEO)
Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərindəki hava limanları ICAO reyestrinə daxil ediləcək
Qarabağın turizm potensialı beynəlxalq sərgidə təqdim edilib
Sosial Xidmətlər Agentliyi postmüharibə dövrü üçün psixoloji dəstək tədbirlərinə başlayıb
Noyabrın 26-da manatın dollara qarşı məzənnəsi
Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunda psixoloqla tələbələrin onlayn görüşü keçirilib (FOTO)
Biləsuvarın sabiq icra başçısının həbs müddəti yenidən uzadıldı
Lənkəranda sitrus bağlarına qənim kəsilənlər saxlanılıb
AXC-nin xəyanəti ilə işğal edilmiş torpaqlarımız Prezident İlham Əliyevin düzgün siyasəti nəticəsində azad edildi - Deputat
Direktor vəzifəsinə işə qəbulla bağlı son 3 ilin nəticələri açıqlandı
Kəlbəcərdəki yataqların mövcud vəziyyətinin monitorinqi aparılacaq - Xidmət rəisi (ÖZƏL)
“Vətən müharibəsində möhtəşəm Qələbəyə görə sağ ol, Azərbaycan əsgəri!” devizi altında tədbirlər keçirilib (FOTO)
Abşeron, Binəqədi və Sabunçu rayonlarına içməli su məhdudiyyətlə veriləcək
Biləsuvarın sabiq icra başçısının məhkəməsi başlayıb
DOST Agentliyi ESSA mükafatçılarının finalçıları siyahısındadır
BMT QAK Dağlıq Qarabağ münaqişəsi nəticəsində didərgin düşmüş şəxsləri müdafiə edəcək
Sahibkarlar üçün “İnvoysun maliyyələşdirilməsi” kreditinin şərtləri asanlaşdı
Azərbaycanda iki yeni sitrus meyvəsinin kütləvi yetişdirilməsinə başlanılıb
Azərbaycan Rusiya və Almaniyaya tibbi maska satışına başlayacaq
Bölmələrimizin Kəlbəcər rayonuna daxil olmasının növbəti görüntüləri (FOTO/VİDEO)
Dilindən, dinindən asılı olmayaraq hər kəs “Qarabağ Azərbaycandır” dedi - Naqif Həmzəyev
Xilaskar Prezident
Şəmkir sakinindən silah götürülüb (FOTO)
Azərbaycana daha 5 zubr gətirilib (FOTO/VİDEO)
SOCAR-ın Kulevi terminalı vasitəsilə daşımalarının həcmi açıqlanıb
Astarada daha 2 koronavirus xəstəsi yaşayış yerini tərk edib
Kəlbəcər sakinləri Şəhidlər Xiyabanını ziyarət ediblər (FOTO)
UNESCO Qarabağın mədəni və dini irsinin mühafizəsində iştirak edəcək
Kəlbəcərin işğaldan azad edilməsi strateji, siyasi və iqtisadi baxımdan böyük qələbədir - Alim
Ödənişləri PAŞA Bank kartı ilə etmək üçün daha bir səbəbiniz var!
Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri İtaliyanın Azərbaycandakı səfiri ilə görüşüb (FOTO)
Dağlıq Qarabağın ingiliscə yazılış forması dəyişdirilir
Məşhur rusiyalı aktyor koronavirusa yoluxub
Naxçıvan Muxtar Respublikasının statistik göstəriciləri açıqlanıb
Azərbaycan dilinin xarici dil imtahanı kimi ərsəyə gətirilməsi əcnəbi tələbələrin sayının artmasına şərait yaradacaq - DİM sədri
İranda ötən sutka 14 minə yaxın şəxs koronavirusa yoluxub, 469 nəfər ölüb
Türkiyə bütün savaş müddətində Azərbaycana qarşı siyasi təzyiqlərə cavab verib - Səfir
Nazirlik səfərbərlik üzrə hərbi xidmətə çağırılan tələbələrlə bağlı qərar verdi
Kəlbəcərin azad edilməsi hərb meydanında qazandığımız Böyük Qələbəmizin davamıdır - Pərvin Kərimzadə
Merkelin iqamətgahına avtomobil çırpıldı - İclas təxirə düşdü (FOTO)
Azərbaycan ordusunun gücü vadar etdi ki, Ermənistan ərazilərimizdən çıxsın - Deputat
Beynəlxalq layihə hazırlanmasa, yoxsul insanların peyvənd əldə etməsi çətin olacaq - Əli Əhmədov
Azərbaycanda qızıl və gümüş ucuzlaşıb
ABŞ-da kütləvi toy mərasiminə görə yəhudi sinaqoqu cərimələnib
SOCAR və LUKoil əməkdaşlığın genişləndirilməsini müzakirə ediblər
Azərbaycan Ermənistanla sülh müqaviləsi imzalayacaq? - Rəsmi cavab
Sabahın hava proqnozu açıqlanıb
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Kəlbəcərin işğaldan azad olunması münasibətilə xalqımızı təbrik edib (FOTO)
Bəzi həmsədr ölkələrin narahatlığının heç bir əhəmiyyəti yoxdur - Ərdoğan
Kəlbəcərin işğaldan azad olunması münasibətilə yürüş keçirilir (FOTO)
Kəlbəcərin azad edilməsi ölkəmiz üçün yeni imkanlar açacaq - Deputat
PAŞA Bank Visa və “Sumqayıt Nəqliyyat” MMC ilə tərəfdaşlıqda Sumqayıt ictimai nəqliyyatında gediş haqqının təmassız ödəniş sistemini təqdim edir
Şabranda tibbi maskadan istifadə etməyənlərə qarşı reyd keçirilib (FOTO)
Bütün xəbərlər