Elşad İskəndərov: ABŞ Beynəlxalq Dini Etiqad Azadlığı Komissiyasının hesabatı ermənipərəst mövqedən hazırlanıb (MÜSAHİBƏ)

Elşad İskəndərov: ABŞ Beynəlxalq Dini Etiqad Azadlığı Komissiyasının hesabatı ermənipərəst mövqedən hazırlanıb (MÜSAHİBƏ)

Azərbaycan, Bakı, 6 may /Trend, müxbir İ.İzzət/

Azərbaycan Respublikasının Dini Qurumlarla iş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Elşad İskəndərovun ABŞ Beynəlxalq Dini Etiqad Azadlığı Komissiyasının hesabatı ilə bağlı Trend-ə müsahibəsi

- ABŞ Beynəlxalq Dini Etiqad Azadlığı Komissiyasının yaydığı hesabatda Azərbaycan haqqında müəyyən iddialar var. Buna münasibətiniz necədir?

- Sözügedən hesabat keçən həftə yayımlanıb və Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsində təhlil edilib. Əvvəla, qeyd edim ki, adıçəkilən təşkilat dövlət qurumu deyil, qeyri-hökumət təşkilatıdır və ABŞ-ın dövlət qurumları üçün məsləhət xarakterli sənədlər hazırlayır. Təşkilatın rəhbərləri müxtəlif dini icmaların lobbiçilərindən ibarətdir. Ona görə də bu hesabatlarda ABŞ dövlətinin deyil, müxtəlif dini qurumların təəssübkeşlərinin maraqları əks olunur. Ümumilikdə, hesabatda üç əsas yanlış xətt var. İlk növbədə, ikili standartların hökm sürdüyü aşkar şəkildə görünür. Digər tərəfdən, Azərbaycanla bağlı bir sıra faktlar ya təhrif edilib, ya da ki, qiymətləndirmə zamanı Azərbaycanda və regionda olan reallıqlar nəzərə alınmayıb. Burada tamamilə subyektiv qiymətləndirmə mövcuddur. Nəhayət, hesabatın özündə bir qərəzlilik əks olunub. Ona görə də hesabatı ikili standartlar, təhrif olunmuş faktlar və qərəzlilik əsasında hazırlanan sənəd kimi qiymətləndirmək olar.

- Söylədiyiniz məsələlərlə əlaqədar konkret faktlar barədə nə deyə bilərsiniz?

- Məsələn, faktların təhrif olunması məsələsində dini icmaların qeydiyyatı əsas yer tutur. Burada 2009-cu ildə qəbul olunan yeni qanunla dini icmaların qeydiyyat mexanizmi tənqid olunur. Bildirilir ki, bu qanun dini icmaların qeydiyyatını çətinləşdirib və onları sıxışdırır. Amma statistika tamamilə başqa bir mənzərəni göstərir. Qeydiyyat prosedurundakı sözgedən yenilikliklər icmaların sayının azaldılması ilə nəticələnməyib. Belə ki, 2001-2009-cu illərdə (yəni məlum qanundan əvvəlki 8 il ərzində) 534 dini icma qeydiyyatdan keçmişdisə, qanun qəbul olunandan sonrakı 4 il ərzində bu rəqəm 576-ya çatıb. Bir sözlə, dəyişikliklər icmaların sayı və fəaliyyətinin məhdudlaşdırılmasına deyil, fəaliyyətlərinin hüquqi tənzimləmə və şəffaflığına yönəlmiş dəyişikliklərdir. Odur ki, məhdudlaşdırmadan söhbət gedə bilməz, əksinə, artım var.

Bununla yanaşı, hesabatda deyilir ki, 2009-cu il qanunu ilə nəzərdə tutulmuş qeydiyyatdan keçməyən dini icmalar fəaliyyət göstərə bilmirlər. Təkrar qeydiyyatdan keçməmək hələ icmanın hüquqi qeydiyyatının ləğvi demək deyil. Qanunda da öz əksini tapdığı kimi, icmanın hüquqi statusuna xitam verən prosedur məhkəmə üzərindən keçir. Belə hallar Dövlət Komitəsinin təşəbbüsü ilə son 4 il ərzində yalnız 2 icmaya tətbiq olunub. Onlardan biri "Həyatverici lütf" dini icmasının qeydiyyatının alınması ilə əlaqədar dövlətə müraciət etməkdən imtina etməsidir. Yəni ortada həmin icmanın dövlət qanunlarını saymaması faktı var. Digəri isə Xırdalanda qarajda qeydə alınan bir icma idi. Sivil bir ölkədə insanların dini inanclarının etimadını qazana bilən icmaların dövlətin qanunlarını heçə sayması, yaxud da yararsız bir vəziyyətdə, yarı leqal qarajda fəaliyyət göstərməsi normaldırmı? Burada dövlətin vətəndaşlarının hüquqlarının müdafiəsi prinsipindən çıxış edərək tənzimləyici funksiyadan istifadə etməsi tam normal bir haldır. Belə olmadığı halda vətəndaşların maddi və mənəvi həyatına, o cümlədən sağlamlığına zərərli olan cərəyanlar onların hüquqlarının pozulmasına geniş rəvac verəcək. Bu kimi halları hesabatda "hüquqi qeydiyyatı çətinləşdirmək" adı altında təqdim etmək əlbəttə ki, faktları təhrif etmək deməkdir.

- Bəs icmaların məhkəmələrə müraciət etmək haqqı varmı?

- Təbii ki, ümumiyyətlə, qeydiyyat proseduru bir istiqamətli yol deyil. Yəni ilk başvurmada qeydiyyatdan keçməmək dini icmanın öz hüquqi sənədlərini qaydaya salıb təkrar qeydiyyatdan keçmək üçün müraciət etmək şansının əlindən alınması deyil. Elə hesabatın digər bir yanlışlığı da buradadır - sənəddə qeyd olunur ki, icmalar guya Komitənin qərarını dəyişdirmək mexanizmindən məhrumdurlar. Bu, tamamilə yanlışdır. Çünki Dövlət Komitəsinin verilən qərarlara icmalar tərəfindən edilən şikayət nəticəsində məhkəmə vasitəsilə yenidən baxmaq hüququ var. Elə hesabatda adıçəkilən protestant icmalarından biri olan "Həyat sözü" icması Dövlət Komitəsinin qərarı ilə razılaşmadığını bildirib və məhkəmə yolu ilə 2012-ci ilin may ayının 23-də yenidən qeydiyyata alınıb. Elə təkcə bu fakt məhkəmələrin bu sahədə müstəqilliyinin sübutudur. Eyni zamanda, məhkəmə qərarından sonra Dövlət Komitəsi ilə həmin icma arasında münasibətlərin normal olması bu sahədə qanunun işlədiyini sübut edir. Ona görə də hesabatda göstərilən icmaların apellyasiya hüququnun olmaması fikirləri tamamilə yanlışdır və reallıqdan uzaqdır.

- İkili standarların adını çəkdiniz. Bununla bağlı hesabatda hansı məqamlar öz əksini tapıb?

- Elə hesabatın əhatə etdiyi coğrafiyaya baxsaq, ikili standartın şahidi olarıq. Belə ki, minarə tikintisi, azan verilməsi ilə bağlı çoxsaylı problemlərin, müsəlmanların neonasistlər tərəfindən qətlə yetirilməsi faktlarının, hicabla bağlı çoxsaylı etirazların olduğu Avropa ölkələrinin heç biri bu hesabatın əhatə dairəsinə düşməyib. Onların heç biri haqqında və oradakı müsəlman icmalarının problemləri haqqında bu hesabatda bir kəlmə belə söz yoxdur. Burada, əsasən, transmilli korporasiyalara çevrilmiş beynəlxalq missioner təşkilatlarının maraq dairəsində olan müsəlman və Şərq ölkələri haqqında məlumatlar öz əksini tapıb. Bu da ikili standartların bir başqa təzahürüdür. Bundan başqa, hesabatın xüsusi hissəsində qeyd edilir ki, Azərbaycanda dini inanclarına görə hərbi xidmətə getməyənlərə təzyiqlər edilir. Təbii ki, ermənipərəst mövqedən hazırlanan hesabatın müəlliflərini torpaqlarının 20 faizi işğal altında olan Azərbaycanın milli təhlükəsizliyi üçün bu yayınmaların nə dərəcə təhlükəli olması maraqlandırmır. Amma işğalçı Ermənistan barədə bu mövzuda bir kəlmə belə deyilmir. Reallıqda isə, məsələn, "Yəhova şahidləri" dini sektasının bir çox üzvü erməni işğalçı ordusunda xidmət etməkdən imtina etdiklərinə görə həbsə atılıblar. Amma Ermənistan, ümumiyyətlə, bu hesabatın obyekti deyil. Əksinə, Ermənistanla bağlı Avropa məhkəməsinin qərarı hesabatın Azərbaycanla bağlı hissəsində yer alıb. Buna el arasında "ağrımayan başa dəsmal bağlamaq" deyirlər.

- Hesabatın qərəzli tərəfləri hansılardır?

- Hesabatın qərəzli olması ilk növbədə onun seçdiyi yanlış metodologiyadan qaynaqlanır. Məsələn, Azərbaycanın "ikinci kateqoriya"ya aid edilməsi əsasən onunla izah edilir ki, din xadimləri yalnız dövlətin dəstək verdiyi Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi (QMİ) tərəfindən təyin edilir. Əvvəla, qeyd edim ki, QMİ müasir Azərbaycan yaranmamışdan öncə mövcud olan İslam icmalarının ənənəvi bir dini mərkəzidir və müstəqil qeyri-hökumət qurumudur. Bu baxımdan qanunda dövlətin QMİ tərəfindən təyin edilən din xadimlərini tanımasında heç bir problem yoxdur. Amma əgər hesabat müəllifləri üçün bu problemdirsə, nəzərlərinə çatdırmaq istərdik ki, məsələn, qardaş Türkiyədə din xadimlərinin istisnasız hamısı dövlət məmurlarıdır. Onlar dövlət tərəfindən bilavasitə təyin olunurlar. Böyük Britaniyada isə ümumiyyətlə, dövlətin başçısı sayılan kral kilsənin də başçısı sayılır və anqilikanların baş keşişini də bilavasitə özü təyin edir. Və yaxud başqa bir fakt. Qonşu Gürcüstanda Pravoslav kilsəsi ölkənin rəsmi dini kimi tanınıb və hökumətlə kilsə arasında konstitusiya aktı səviyyəsində saziş mövcuddur. Ermənistanda isə Qriqoryan kilsəsinin rəsmi statusu konstitusiyada yer alıb. Amma bu kriteriyaya görə Böyük Britanıyadan hesabatda danışılmadığı təqdirdə, bizə münasibətdə daha yumşaq yanaşma olsa da, Türkiyə də hesabatda tənqid edilir, amma Ermənistanla Gürcüstan isə ümumiyyətlə, hesabatda yer almayıb. Bu qiymətləndirmədə qərəzlilik deyilsə, bəs nədir?

- Bununla əlaqədar Dövlət Komitəsi tərəfindən hər hansı cavab hazırlanırmı?

- Təbii ki, hazırda rəsmi şərhlərimiz üzərində iş gedir və hesabatın müəllifi olan quruma və bu hesabatı almış ABŞ-ın dövlət qurumlarına real vəziyyəti əks etdirən rəsmi cavab hazırlanır. Amma qeyri-rəsmi şəkildə bu hesabatı hazırlayan insanlara xatırlatmaq istərdim ki, bu gün dinlərarası toqquşmaların, bu sahədə ciddi təhlükələrin olduğu regionda dinlərarası tolerantlığın məkanı olan Azərbaycana qarşı ən azı insaflı yanaşma nümayiş etdirmək lazımdır. Belə qeyri-obyektiv dəyərləndirmələr həm də ABŞ və dünyadakı digər sağlam qüvvələrin dinlərarası harmoniyanın bərqərar edilməsi istiqamətindəki maraq və siyasi xəttinə ziddir. Şəxsi müstəvidə isə hesabat müəllifləri ən azından xoşniyyətli münasibət sərgiləyə bilərdilər. Hesabat qrupunun rəhbəri Xolokostun qurbanları sırasında yeganə ABŞ senatoru mərhum Tomas Lantosun qızı, fəaliyyətini atasının qoyduğu irsin üzərində quran xanım Katerina Lantos Svitdir. Ən azından xanım Lantos atasının və Xolokost qurbanı olan milyonlarla yəhudinin xatirəsinə hörmət əlaməti olaraq, yəhudilərin sərbəst yaşadığı azsaylı ölkələrdən olan Azərbaycanın "sıfır antisemitizm ölkəsi" olmasını qeyd edə bilərdi. Çox istərdim ki, bu sahədə fəaliyyət göstərən beynəlxalq hüquq müdafiəçiləri lobbiçi qrupların maraqlarından deyil, obyektiv mövqedən çıxış etsinlər.

İsrail Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası günü ilə bağlı "Twitter" səhifəsində paylaşım edib
İsrail Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası günü ilə bağlı "Twitter" səhifəsində paylaşım edib
Təhsil müəssisələrində tədrisin kredit sistemi ilə təşkili hansı faydalar verəcək?
Təhsil müəssisələrində tədrisin kredit sistemi ilə təşkili hansı faydalar verəcək?
Ermənistanın çaylarımızı çirkləndirməsi məsələsini müxtəlif səviyyələrdə gündəmdə saxlayırıq - Nazir müavini
Ermənistanın çaylarımızı çirkləndirməsi məsələsini müxtəlif səviyyələrdə gündəmdə saxlayırıq - Nazir müavini
Loading Bars
Xəbər lenti
Latviyada koronavirus səbəbindən sərt qapanmalar tətbiq olunacaq
"Apple" üçüncü nəsil simsiz qulaqlıqlarını təqdim edib
Zəfər xronikası 19 oktyabr 2020-ci il: Prezident İlham Əliyevin TASS informasiya agentliyinə videomüsahibəsi (FOTO/VİDEO)
44 günlük Vətən müharibəsinin xronikası: 19 oktyabr
Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 240 milyonu keçib
İsrail Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası günü ilə bağlı "Twitter" səhifəsində paylaşım edib
Türkiyə Prezidenti Azərbaycanı müstəqilliyinin bərpası günü münasibətilə təbrik edib
Ceyhun Bayramovun NATO-nun Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya üzrə xüsusi nümayəndəsi ilə görüşüb (FOTO)
"Apple" şirkəti yenilənmiş MacBook Pro noutbukunu təqdim edib
Almaniyada koronavirusla bağlı məhdudiyyətlər ləğv oluna bilər
Türkiyə Ali Məhkəməsinin Baş prokuroru Azərbaycan Baş Prokurorluğunun nümayəndə heyətini qəbul edib
Təhsil müəssisələrində tədrisin kredit sistemi ilə təşkili hansı faydalar verəcək?
Azərbaycanın neft ixracı azalıb
Azərbaycana 65 minə yaxın avtomobil idxal olunub
Milli Məclisin sədri NATO nümayəndə heyəti ilə görüşüb (FOTO)
Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsi 25 faizə yaxın artıb
Ermənistanın çaylarımızı çirkləndirməsi məsələsini müxtəlif səviyyələrdə gündəmdə saxlayırıq - Nazir müavini
Gürcüstanda teleqüllə Azərbaycan bayrağının rəngləri ilə işıqlandırılıb (FOTO)
Balın tərkibini və keyfiyyətini necə müəyyənləşdirmək olar?
Tərtərdəki güllələnmə hadisəsi ilə bağlı cinayət işi açıldı (ƏLAVƏ OLUNUB)
Ukrayna Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərində infrastrukturun bərpası üçün bütün imkanlara malikdir - Ali Radanın deputatı
Xətaidə ağacların qurumasının səbəbi araşdırılır
Ceyhun Bayramov BQXK-ın vitse-prezidenti ilə görüşüb (FOTO)
Əhali ticarət şəbəkələrində nə qədər pul xərcləyib?
Azərbaycanda COVID-19 əleyhinə peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Azərbaycanda 1 245 nəfər COVID-19-a yoluxub, 13 nəfər vəfat edib
Mingəçevir Dövlət Universitetində Müstəqilliyin Bərpası Günü qeyd edilib (FOTO)
ADA Universitetində Tələbə Klublarının ilk sərgisi keçirilib (FOTO)
Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrdə taktiki-xüsusi təlim keçirilir (VİDEO)
Fəxrəddin Altun Azərbaycanı təbrik edib (FOTO)
Rasim Quliyevin işi üzrə icra başçısı dindirilib
Xudafərin körpüsünün azad edilməsi tarixi əhəmiyyət daşıyır - Hərbi ekspert
AQTA “Nəlbəki” restoranında pozuntu aşkarlayıb
Toya gedən koronavirus xəstəsi saxlanılıb (FOTO/VİDEO)
Azərbaycanda əməliyyat: 23 nəfər saxlanıldı, 34 kiloqramdan artıq narkotik aşkarlandı
Ukrayna şirkətləri Ağdam şəhərinin bərpasında iştirak edə bilər - Ukraynalı deputat
Müstəqilliyin Bərpası Gününə həsr olunmuş tədbir keçirilib (FOTO)
Aİ bir milyard dozadan çox koronavirus vaksini ixrac edib
İsrail və Azərbaycan regionda ümumi maraqları olan yaxşı tərəfdaş və müttəfiqdir - Sabiq vitse-spiker
Azərbaycanda bu işçilərin maaşı artıb
Meyxanaçı Cavid Sumqayıtlının həbs səbəbi məlum oldu - RƏSMİ
Fransa səfiri Azərbaycan Müstəqilliyinin Bərpa Olunması Günü ilə bağlı bəyanat yayıb
Bitkoinin qiyməti 62 min dolları ötüb
BDU-da da koronavirusa yoluxma halı qeydə alınıb
Xəzərdə zəlzələ olub
Lökbatan qəsəbəsində şəhid Şaiq Kəlbiyevin anım mərasimi keçirilib (FOTO)
Ombudsman Vətən müharibəsinə dair hesabatın təqdimatı ilə bağlı Türkiyəyə səfərə gedib
Azərbaycanla Qətər arasında Komissiya iclasının Protokolu imzalanıb
Cinsi təcavüzlə bağlı cinayət işi İstintaq idarəsinə həvalə edilib
18 Oktyabrın Dövlət Müstəqilliyinin Bərpası Günü adlandırılması tarixi ədalətə tam uyğundur - Deputat
Bərdədə törədilən qətlin istintaqı yekunlaşıb
ABŞ-ın sabiq dövlət katibi koronavirusdan vəfat edib
Tarixi Xudafərin körpüsündən FOTOREPORTAJ
Rusiya NATO-dakı nümayəndəliyinin işini dayandırır - Lavrov
Universitetdə Müstəqilliyin bərpası günü ilə əlaqədar elmi-praktik konfrans keçirilib (FOTO)
Avropa İttifaqının xüsusi nümayəndəsi Azərbaycana gəlir
Sökülən evlərə və obyektlərə təzminat necə hesablanır?
ÄSTHETIK LAB saç tökülməsi problemindən qurtulmanıza kömək edəcək
İranda daha 181 nəfər koronavirusdan ölüb
Ermənistanın dirçəlməsi, inkişafı qonşuları, xüsusilə Azərbaycan ilə sülh şəraitində yaşamasından asılıdır - Deputat
Türkiyənin Milli Müdafiə Nazirliyi Azərbaycanı təbrik edib
Nazirlikdən tikinti şirkətlərinə XƏBƏRDARLIQ
Bakcell Bakının mərkəzində yenilənmiş konsept mağazasını təqdim edib (FOTO)
İsmayıllı meşəsində qanunsuz ağac kəsilib
Azərbaycan Dillər Universitetində “Çunyan” Çin bayramı qeyd olunub
Bölgədə sülhün təmin olunmasında dəstək göstərməyə hazırıq - NATO
“Startap” şəhadətnaməsi almış sahibkarların sayı 19-a çatıb
Texniki Universitetdə bir neçə qrup koronavirusa görə distant təhsilə keçib
Azərbaycan Avtomobil Federasiyası “Time Attack” yarışı təşkil edib (FOTO)
Vilyam Hacıyevin səhhəti il bağlı yayılan məlumatlar həqiqətə uyğun deyil - Nazirlik
Bakıda şadlıq sarayının rəhbəri cəzalandırılıb
Azərbaycan qaz ixracını 30 faizdən çox artırıb
Xudafərin və ətraf ərazilər bir nəfər də itki vermədən azad edilib - Əməliyyat iştirakçıları (FOTO/VİDEO)
Rusiyada koronavirusa yoluxanların sayı 8 milyonu ötüb
ABŞ-ın altı şəhərində “Azərbaycan Günü” elan edilib
Zərərli proqrama yönləndirən məktub ala bilərsiniz - Kaspersky xəbərdarlıq edir
Məqsədimiz çox qısa müddətdə Azərbaycan və Türkiyə arasındakı ticarət əlaqələrini 15 milyard dollar səviyyəsinə çatdırmaqdır - Mahmut Asmalı (VİDEO)
Yaxın günlərdə maaş və pensiyaların artırılması ilə bağlı təkliflər Nazirlər Kabinetinə təqdim olunacaq - Nazir
Yunanıstanda Pekin Qış Olimpiya Oyunlarının məşəli yandırılıb
Balakəndə karantini pozan toy sahibi cərimələnib (FOTO/VİDEO)
Bakıda 20 nömrəli məktəb distant tədrisə keçib - RƏSMİ
Kapital Bank 2021-ci ilin üçüncü rübünün nəticələrini elan edib
Xəzər rayonunda Vətən müharibəsi şəhidi Vüsal İsmayılzadənin doğum günü qeyd edilib (FOTO)
Prezident İlham Əliyev: Xudafərin körpüsü Azərbaycan xalqının istedadının sübutudur (VİDEO)
“Azərbaycan Sənaye Korporasiyası” Dövlət Müstəqilliyinin Bərpası Gününə həsr olunmuş ağacəkmə aksiyası keçirib (FOTO)
Azərbaycan rəsmi Yerevan barəsində təxirəsalınmaz tədbirlərin tətbiq olunmasına çağırıb
Azərbaycanda əmək müqaviləsi ilə çalışan Türkiyə vətəndaşlarının sayı 4 mindən çoxdur - Nazir
Sabah Bakıda yağış yağacaq
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva: Qoy Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi, ölkəmizdəki sülh və əmin-amanlıq əbədi olsun! (FOTO)
Mövlud Çavuşoğlu Azərbaycanın Müstəqilliyinin Bərpası Günü ilə bağlı paylaşım edib
Azərbaycan və Türkiyənin sosial sahədə əməkdaşlıq əlaqələri genişlənəcək (FOTO)
Ermənistan tərəfindən əməli addımlar müşahidə etmirik - Nazir
Mətbuat Şurasının İdarə Heyətinin üzvü beynəlxalq tədbirdə iştirak edib
Prezident İlham Əliyev: Ulu Öndər hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra müstəqilliyin yenidən itirilməsi təhlükəsinin qarşısı alındı
Sosial təminat növləri üzrə ödəniş dörd faizə yaxın artıb
Oktyabrın 18-də xalqımızın müstəqil, azad yaşamaq arzusu reallaşıb - Səttar Möhbalıyev
PAŞA Bank “SIBOS 2021” Beynəlxalq Bankçılıq Forumunda iştirak edib
Rezidenturanın boş qalan yerlərinə qəbul elan edilib
Ermənistanın mina xəritələrini verməməsi bərpa işlərinə xüsusi əngəl törədir - Ceyhun Bayramov
Revanşist qüvvələrə tövsiyəmiz odur ki, yanlış yolla getməsinlər - Nazir
Bütün xəbərlər