“Azərbaycanın geosiyasəti”

“Azərbaycanın geosiyasəti”

Yunus Oğuz

"Azərbaycanın geosiyasəti"

Əli Həsənovun kitabından qənaətə gəldiyim düşüncələr

Rəsmi Moskva da proseslərin hara getdiyini və nə ilə nəticələnəcəyini gözəl anladığından var gücü ilə Qərbin planlarına qarşı müqavimət göstərir. Dünya Rusiyanın 2008-ci ildə Gürcüstana silahlı qüvvə yeridib, sonra geri çəkdikdən sonra, elə düşünürdü ki, dövrün bu çağında bir daha başqa dövlətin ərazisinə qəfil hücum edib onu ilhaq etməz, etsə də dünya birliklərinin qarşısında duruş gətirə bilməz. Amma Rusiya bunu etdi.

Rəsmi Moskva Ukraynaya qarşı enerji asılılığını onun yadına salaraq "borclarını qaytarmayana qədər qaz nəqlini dayandırıram" hədəsi effektiv səmərə vermədikdə, Gürcüstan hadisəsindən altı il sonra xəbərsiz-ətərsiz Krımı işğal etdi. Krım əhalisi bir gün yuxudan oyanıb gördü ki, onlar artıq Ukrayna deyil, Rusiya vətəndaşlarıdırlar. Krım işğalı böyük rezonansını hiss etdikdə, Moskva geri çəkilmək əvəzinə bu işğalı ört-basdır etmək üçün Ukraynanın şərqində iki separatçı vilayətdə Donetsk və Luqansk Xalq Respublikaları yaradaraq Rusiya tərəfindən hərtərəfli canlı qüvvə və maliyyə yardımı etdi.

Beləliklə, bu münaqişə hələlik "dondurulmuş münaqişə" vəziyyətinə gətirilsə də rəsmi Kiyev Qərbə doğru götürdüyü inteqrasiya kursunu nəinki dayandırmadı, əksinə hətta gücləndirdi də. Hazırda Ukrayna İsrail, Misir və bir sıra digər ölkələrlə yanaşı, ABŞ-dan ən çox maliyyə-texniki yardım alan dövlətlər sırasındadır.

***
Müəllifin fikrinə görə, mütəxəssilər Avrasiyanın və dünyanın qlobal regional hərbi-geostrateji və təhlükəsizlik sistemində də Ukraynanın rolunu və mövqeyini mühüm sayırlar... və bu ölkə 1998-ci ildən başlayaraq, Qara dəniz hövzəsinin digər yeni dövləti olan Gürcüstanla birlikdə, bir tərəfdən Qərbin təzyiq və təsiri, digər tərəfdənsə Rusiya ilə gərgin nəqliyyat münasibətlərinin təsiri altında özünün qərbyönümlü hərbi-geostrateji prioritetlərini və NATO blokunun xeyrinə təhlükəsizlik siyasətini müəyyənləşdirdi.

Qeyd edək ki, bundan sonra, yəni 2009-cu ildə Ukrayna və Gürcüstan NATO blokuna üzv olmaq üçün qərargahı Brüsseldə yerləşən quruma müraciət etdi.

Ukrayna-Azərbaycan münasibətlərinə gəldikdə isə əminliklə demək olar ki, hakimiyyət dəyişikliyindən asılı olmayaraq, bu dövlət ölkəmizin ərazi bütövlüyünə və sərhəd toxunulmazlığı prinsiplərinə sadiq qalır və yeri gələndə bu barədə bəyanatlar verməkdən belə çəkinmir.

Ukraynanın nəqliyyat-kommunikasiya, enerji təchizatına olan maraqları, tranzit keçid, hərbi-strateji və başqa sahələrdə tərəfdaşlıq münasibətləri Azərbaycanı həmişə özünə cəlb etmişdir. Qeyd edək ki, onun Azərbaycan və Gürcüstanla tərəfdaşlığı və əməkdaşlığı layihələri ona imkan verir ki, enerji asılılığının Rusiyadan xilas edən alternativ yoludur.

Eyni zamanda, mütəxəssislər hesab edirlər ki, enerji təhlükəsizliyi maraqları Xəzər-Qara dəniz və Cənubi Qafqazda GUAM üzvlərini və Belorusu Azərbaycanla birləşdirən əsas faktorlardan biri kimi çıxış edir. Qeyd edək ki, rəsmi Kiyev Rusiyadan enerji asılılığını azaltmaq, yaxud aradan qaldırmaq və əlavə gəlir əldə etmək üçün BAKI-SUPSA neft kəmərinin Odessa-Brodı marşrutu üzrə davam etdirilməsinə çalışır.

Ukrayna hərbi sahədə də Azərbaycanla sıx əməkdaşlıq edir. Bu barədə Əli Həsənov yazır: "Ukrayna ilə Azərbaycan arasında qarşılıqlı münasibətlərin mühüm sektorlarından biri olan hərbi-geostrateji tərəfdaşlığa gəldikdə isə, Ukrayna bu sahədə çoxdan özünü etibarlı tərəfdaş kimi tanıtmış və Azərbaycanın hərbi-sənaye kompleksi üçün təchizatçılardan birinə çevrilmişdir. Artıq 20 ildir ki, Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həll olunmaması fonunda Azərbaycan fəal şəkildə özünün hərbi-sənaye kompleksinin tikintisi sahəsində böyük təcrübəyə malik olmaqla Azərbaycan üçün çox mühüm tərəfdaşdır..." (Bax. s. 479)

Ukrayna ilə münasibətlərin bu gün də inkişafını və aktuallığını nəzərə alaraq, sonda qeyd etmək olar ki, iki ölkə arasında strateji müttəfiqlik üçün hər iki tərəfdən düşünülmüş addımlar atılır. Belə ki, elə lap yaxın zamanlarda bu ölkənin şərqində Luqansk və Donetsk özünün müstəqilliyini elan edəndə, Azərbaycan tərəfi Ukraynanın ərazi bütövlüyü və sərhəd toxunulmazlığı haqqında bəyanat verdi. Hətta bu rəsmi Moskvanın xoşuna gəlməsə də belə addım atıldı.

Belarus. Geosiyasi vəziyyətinə görə Belarus respublikası Rusiya ilə Şərqi Avropa arasında körpü rolunu oynasa da, bu rol Belarusdan daha çox Rusiyanın geosiyasi maraqlarına daha çox xidmət edir. Qeyd etdiyimiz kimi, Belarusun Rusiya ilə arasında bağlanan sazişlər, əməkdaşlıq haqqında müqavilələr, postsovet məkanında fəaliyyət göstərən qurumlardan fərqli olaraq daha işləkdir. Bu da bölgədə Rusiyanın geosiyasi mövqeyinin güclənməsi ilə şərtləndirilir.

Belə ki, Belarus və Rusiya arasında mühüm qərarlar imzalandı. Bunlardan ən birincisi, yanvar ayının altısında 1995-ci ildə bu iki ölkə arasında birgə Gömrük İttifaqı, fevralında dostluq və əməkdaşlıq haqqında müqavilə imzalandı. Yenə həmin ilin may ayının 26-da razılığa əsasən Belarus və Rusiya arasında sərhəd xətti ləğv olundu.

Rusiya-Belarus İttifaqının (atılan addımlardan sonra) əsası aprelin 1996-cı ildə qoyuldu. Qeyd edək ki, bu respublikanın apardığı daxili siyasət, yəni demokratiyanın inkişafının əngəllənməsi, insan haqlarının pozulması və s. məsələlər Qərb dövlətləri tərəfindən narazılıqla qarşılanması səbəbindən Belarus bütövlükdə xarici siyasətini Rusiya ilə razılaşdırır və onun atdığı addımları atır. Bu həm NATO-nun Şərqə doğru genişlənməsində, həm də postsovet məkanında gedən geosiyasi proseslərə münasibətdə Rusiya ilə Belarus arasında eyni mövqedən çıxış etməsində özünü göstərir. Bir sözlə Rusiyanın diktəsilə özünün xarici siyasətində ABŞ-ın postsovet məkanında dominantlığa qarşı yönəlib və Belarus bunu uğurla həyata keçirir.

Müəllifin qeyd etdiyinə görə, Belarusdakı siyasi duruma beynəlxalq aləmin münasibəti ziddiyyətli olsa da, onun sosial-iqtisadi vəziyyətinə yanaşma birmənalı deyil. Belə ki, dünya birliyindən təcrid olunmuş, Qərblə bütün münasibətləri dondurulmuş və onun maliyyə institutlarından məhrum edilmiş Belarus gözlənildiyinin əksinə olaraq, çox dinamik şəkildə inkişaf edir. Belarusun seçdiyi "özəl iqtisadi yol"un real nəticələr verdiyini, Qərb, o cümlədən Beynəlxalq Valyuta Fondu, Ümumdünya Bankı kimi nüfuzlu strukturlar da etiraf edirlər. Yalnız bir faktı demək kifayətdir ki, 1997-98-ci illərdə Belarus sənaye artımının həcminə görə bütün Avropada lider ölkə olmuşdur. Həmçinin, ölkə iqtisadiyyatının inkişafı fonunda Belarusun xarici dövlət və təşkilatlar borcunun olmaması da diqqəti cəlb edir.

Bəs buna səbəb nədir ki, adı çəkilən ölkə bütün təzyiqlərə baxmayaraq sənaye artımının həcminə görə Avropada liderlik edir? Bu sətirlərin müəllifi olaraq Belarusda olarkən bu sualı bəzi məmurlara qeyr-rəsmi ünvanlayırdım. Elə qeyri-rəsmi də olaraq yarıciddi, yarızarafat cavab verirdilər ki, Belarusun Sovet İttifaqının sonuncu dayağı olmasını nəzərdən qaçırmayın. Doğurdanmı belədir?

Apardığım müşahidələr göstərdi ki, bu dövlət son vaxtlar tikinti sahəsində Çin, Türkiyə və b. dövlətlərin aparıcı şirkətləri ilə müqavilə imzalayıb və əsasən də ölkənin paytaxtında yeni binaların, hotellərin, əyləncə mərkəzlərinin və s. tikilməsi geniş vüsət alıb. Lakin, kənd təsərrüfatı və sənaye sahələrində yalnız öz gücünə, potensialına arxalanaraq sovetlərdən qalma sistemi inkişaf etdirir.
Ardı var

Riskli əməliyyatlar üzrə büdcəyə 11 milyon manata yaxın vəsait ödənilib - Səfər Mehdiyev
Riskli əməliyyatlar üzrə büdcəyə 11 milyon manata yaxın vəsait ödənilib - Səfər Mehdiyev
S&P manatın dollara mövcud nisbətdə bağlılığını təsdiq edib
S&P manatın dollara mövcud nisbətdə bağlılığını təsdiq edib
S&P Azərbaycan dövlət büdcəsinin profisiti ilə bağlı proqnozu açıqlayıb
S&P Azərbaycan dövlət büdcəsinin profisiti ilə bağlı proqnozu açıqlayıb
Loading Bars
Xəbər lenti
ÜST koronavirus pandemiyasının Avropada tezliklə bitəcəyini ehtimal edib
Azərbaycanda sərhəd risklərinin idarəolunması sisteminin modul layihəsi hazırlanıb
Riskli əməliyyatlar üzrə büdcəyə 11 milyon manata yaxın vəsait ödənilib - Səfər Mehdiyev
XİF Mal Nomenklaturası üzrə ötən il sistemə 44 yeni risk profili əlavə edilib - DGK
Malidəki hərbi bazaya hücum nəticəsində fransız hərbçi həlak olub
İşğaldan azad edilmiş ərazilərə bu gündən müntəzəm avtobus reysləri başlayır
Çexiyada quş qripinə yoluxma faktları qeydı alınıb
Brüsseldə etirazçılarla polis arasında toqquşma baş verib
Ermənistan prezidentinin səlahiyyətlərini parlament sədri həyata keçirəcək
Ağstafada yol qəzası nəticəsində "BMW" yanıb
ÜST "omicron"-dan daha yoluxucu ştammların meydana çıxmasını istisna etmir
Azərbaycana pakistanlı iş adamlarından ibarət heyətin səfəri təşkil olunacaq (FOTO)
Göygöldə yük avtomobili yanıb
İranın yol və şəhərsalma naziri Azərbaycana səfər edəcək
Ermənistan prezidenti istefa verib
Biləsuvarda çay evində yanğın olub
Yaponiya və ABŞ nüvə aviadaşıyıcılarının iştirakı ilə birgə təlimlər keçiriblər
Kamerunda gecə klubunda yanğın olub, 16 nəfər ölüb
Bakıda qanunsuz parklanmaya qarşı tədbirlər həyata keçiriləcək
Sumqayıtda yataqxana binasında yanğın olub
Azərbaycanda COVID-19 əleyhinə peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Azərbaycanda 1 697 nəfər COVID-19-a yoluxub, 13 nəfər vəfat edib
Bayraktar Akıncı PUA-larının tədarükü üzrə ilk müqavilə imzalanıb
Xarici İşlər Nazirliyində diplomatik xidmətə qəbul imtahanı keçirilib
Pekin Olimpiadasına gələn 72 nəfərdə koronavirus aşkarlanıb
Şəhidlərin xatirəsinə həsr olunmuş anım mərasimləri keçirilib (FOTO/VİDEO)
İraq qüvvələri İŞİD-ə qarşı genişmiqyaslı əməliyyata başlayıblar
Burkina-Fasoda iki hərbi düşərgədə atışma olub
Müdafiə Nazirliyi həftəlik icmalı təqdim edib (VİDEO)
İranda daha 28 nəfər koronavirusdan ölüb
Cənubi Koreya İranın BMT-yə olan borcunu ödayib
Rusiyada ötən sutka ərzində koronavirusa 63 205 nəfər yoluxub
Sabah Ağdama iki avtobus reysi təşkil olunacaq - Biletlər artıq satışda
Bosfor boğazı hər iki istiqamətdə gəmilərin hərəkəti üçün bağlanıb
Gürcüstanda koronavirusa daha 9 696 nəfər yoluxub, 28 nəfər ölüb
Həftənin ilk gününə olan hava proqnozu açıqlanıb
Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 349 milyonu ötüb
Balakəndə birmərtəbəli tikili yanıb, ölən var
Zaqatalada məişət tullantılarını urnalardan kənara atanlar cərimələnib
İstanbulda avtobus dərəyə aşıb, ölənlər və yaralananlar var
Masallıda qanunsuz ov edən şəxs saxlanılıb
Hərbi vəzifəlilərlə təlim toplanışı davam edir (VİDEO)
Qara dənizdə 700 ton mazut daşıyan tankerdə yanğın olub
Qubada evdə kişi meyiti tapılıb
Bakıda vaqon yanıb
Türkiyədə avtobus maneəyə çırpılıb, çox sayda xəsarət alan var
Yeni Zelandiya hökuməti “omikron” ştamına görə maksimum həyəcan səviyyəsi elan edib
Dövlət tərəfindən görülən tədbirlər süni qiymət artımının qarşısını alır - TƏHLİL
Yaponiyanın Fukusima-1 AES-də sızıntı qeydə alınıb
Türkiyədə ötən sutka koronavirusa 72 mindən artıq yoluxma qeydə alınıb
"TikTok"un işində fasilələr yaranıb
Peruda neft dağılan ərazilərdə fövqəladə vəziyyət elan edilib
"Lamborghini" şirkəti "Aventador" modelinin varisini təqdim edəcək
Berluskoni İtaliya prezidentliyinə namizəd olmamaq qərarına gəlib
Enerji məsələləri üzrə Avropa komissarı Azərbaycana səfər edəcək
Türkiyə növbəti "3+3" formatında görüşə ev sahibliyi etməyi planşdırır - Ərdoğan
Türkiyədə 4,7 bal gücündə zəlzələ baş verib
Azərbaycanlı musiqiçi intihar etdi
İngiltərə Premyer Liqası: "Mançester Siti" səfərdə "Sauthempton"la heç-heçə edib
İran Türkiyə ilə uzunmüddətli əlaqələri qurmaq istəyir - Rəisi
Türkiyə Silahlı Qüvvələri 10 PKK terrorçusunu zərərsizləşdirib
Şamaxı sakinindən qanunsuz odlu silah götürülüb
ABŞ Ukraynadan diplomatların təxliyəsinin başlama tarixini açıqlayıb
Azərbaycan Ordusunun hərbi qulluqçusu qeyri-döyüş şəraitində həlak olub
“Tata Steel Masters”: Şəhriyar Məmmədyarov liderliyini davam etdirir
Bərdədə 32 yaşlı kişi güllələnib
Futzal üzrə Azərbaycan millisi Avropa çempionatına məğlubiyyətlə başlayıb
Qeyri-neft sektorunda rekord göstəricilər - Azərbaycanın iqtisadi strategiyasının uğurunun sirri nədir?
Əfqanıstanda partlayış olub, ölənlər var
"Bitcoin" 2021-ci ilin iyul ayından bəri ilk dəfə 34,2 min dollardan aşağı satılıb
Gömrük Akademiyası növbəti ISO standartı üzrə audit prosesindən uğurla keçib
Ankaradakı Azərbaycan Evində 20 Yanvar faciəsi ilə bağlı anım tədbiri təşkil edilib (FOTO)
Yasamalın bu hissəsi tullantılardan təmizlənib
Saatlıda qanunsuz ov edən şəxs saxlanılıb
Ötən il Azərbaycana gələn turistlərin sayı açıqlanıb
Deputat Könül Nurullayeva vətəndaş qəbullarını davam etdirir (FOTO)
Azərbaycanda COVID-19 əleyhinə peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Azərbaycanda 1 614 nəfər COVID-19-a yoluxub, 16 nəfər vəfat edib
Azərbaycan vətəndaşları əsasən bu ölkələrə səfər edib
Bakıda 2 narkotacir və 4 narkokuryer saxlanılıb (VİDEO)
Karantin qaydalarını pozan şadlıq sarayının sahibi həbs olunub
Pakistan sahillərində iki qayıq toqquşub, 30-dan çox itkin var
Nazirlər Kabineti karantin rejimi ilə bağlı qərarlar qəbul etdi
Komando hərbi hissəsində təlim məşqləri keçirilib (VİDEO)
Bakıda polisin üstünə avtomobil sürərək qaçmaq istəyən narkotacir saxlanıldı (FOTO/VİDEO)
İranda daha 30 nəfər koronavirusdan ölüb
DSX əsgərinin intiharı ilə bağlı cinayət işi başlandı
Ceyhun Bayramov Malayziya xarici işlər nazirinin müavini ilə görüşüb (FOTO)
Son bir ildə 114 uşaq övladlığa verilib
Mingəçevir Dövlət Universitetində imtahan sessiyası uğurla davam edir
DSX-nin Hərbi Hospitalında hərbçi intihar edib
Nərimanovda bina yanır (VİDEO)
Putin və Paşinyan Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin delimitasiyası və demarkasiyasını müzakirə edib
Dəm qazı zəhərlənmələrinə qarşı qanunvericilik təkmilləşdirilir
Ötən il Bakıda 50 qəsdən adamöldürmə hadisəsi baş verib - Şəhər prokurorluğu
Rusiyada koronavirusa yoluxanların sayı 11 milyonu ötüb
Bakıda tikilməkdə olan binada başlayan yanğın söndürülüb (VİDEO) (ƏLAVƏ OLUNUB)
“Xudafərin” və “Qız Qalası” hidroqovşaqları ilə bağlı Birgə Texniki Komissiyanın növbəti iclası keçirilib
Bakı şəhər prokurorluğunun 14 əməkdaşı cəzalandırılıb
Ötən il Bakıda 6500-ə yaxın cinayət işinin istintaqı tamamlanıb
Bütün xəbərlər