Bakı. Trend:
2026-cı il oktyabrın 1-nə Azərbaycanın xalis maliyyə aktivləri 109 milyard 880,7 milyon manat təşkil edib. Bu, ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 13,4 faiz və ya 12 milyard 952,4 milyon manat çoxdur.
Bu barədə Hesablama Palatasının “Azərbaycan Respublikasının 2027-ci il dövlət büdcəsi haqqında” qanun layihəsinə verdiyi rəydə bildirilib.
Sənədə əsasən, xalis maliyyə aktivlərinin artımına həm maliyyə aktivlərinin çoxalması, həm də maliyyə öhdəliklərinin azalması təsir göstərib.
Belə ki, 2026-cı il oktyabrın 1-nə maliyyə aktivləri əvvəlki ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 9,3 faiz və ya 11 milyard 431,5 milyon manat artaraq 133 milyard 777 milyon manata çatıb. Maliyyə öhdəlikləri isə 6 faiz və ya 1 milyard 520,9 milyon manat azalaraq 23 milyard 896,3 milyon manat təşkil edib.
Maliyyə aktivlərinin artımında əsas pay Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) vəsaitlərinin çoxalmasının payına düşüb.
Belə ki, hesabat dövründə ARDNF-nin vəsait qalığı 10,2 faiz və ya 11 milyard 620,7 milyon manat artıb. Hesablama Palatası bu artımı əsasən 2025-ci ilin sonuncu rübündə qızılın bahalaşması, 2026-cı ilin mart ayından etibarən xam neftin qiymətində müşahidə olunan ciddi artım, fondun izlədiyi əsas səhm indeksi üzrə yüksək gəlirlilik və dövlət büdcəsinə edilən transfertin azalması ilə əlaqələndirib.
Qeyd olunub ki, ARDNF-nin vəsait qalığının hesablanması bəzi hallarda kassa metoduna əsaslanmır.
Xalis maliyyə aktivlərinin digər komponenti olan Vahid Xəzinə Hesabının qalığında isə hesabat dövründə 189,4 milyon manat azalma qeydə alınıb.
Hesablama Palatası bu göstəricinin hesablanmasında müəyyən uyğunsuzluqlar aşkar edib. Belə ki, Vahid Xəzinə Hesabının qalığı, dövlət büdcəsinin kassa icrası və daxili dövlət borcu üzrə əməliyyatların təhlili müvafiq göstəricinin dəqiqləşdirilməsini və “Büdcə sistemi haqqında” qanunun tələblərinə uyğunlaşdırılmasını zəruri edir.
Rəydə bildirilir ki, 2026-cı il oktyabrın 1-nə Vahid Xəzinə Hesabının qalığından daxili borcun azaldılmasına 1 milyard 246,6 milyon manat vəsait yönəldilib. Lakin xalis maliyyə aktivlərinin hesablanması ilə bağlı arayışda Vahid Xəzinə Hesabının qalığı həmin məbləğ qədər artıq göstərilib.
Bundan başqa, müvafiq arayışda Vahid Xəzinə Hesabının qalığı 7 milyard 670,4 milyon manat, idarəetməyə verilmiş vəsaitlər isə 224 milyon manat göstərilib. Halbuki dövlət büdcəsinin icrasına dair 22 nömrəli əlavədə idarəetməyə verilmiş 224 milyon manat da nəzərə alınmaqla, ümumi göstərici 8 milyard 433,7 milyon manat təşkil edib.
Palata qeyd edib ki, “Büdcə zərfi”ndə “Büdcə sistemi haqqında” qanuna dəyişiklik edilməsi, xalis maliyyə aktivlərinin tərkib elementlərindən “Vahid Xəzinə Hesabının idarəetməyə verilmiş vəsaitləri” ifadəsinin çıxarılması nəzərdə tutulur.
Hesablama Palatasının əvvəlki rəylərində də xalis maliyyə aktivlərinin hesablanması zamanı ikili uçota səbəb olan məqamlara diqqət çəkilib. Xüsusilə Vahid Xəzinə Hesabının qalığı ilə həmin hesabın idarəetməyə verilmiş vəsaitlərinin eyni vaxtda nəzərə alınmasının ikili uçot riski yaratdığı vurğulanıb.
Rəydə xalis maliyyə aktivlərinin digər komponenti – dövlət müəssisələrinin dövlət büdcəsi qarşısında öhdəliklərinə xidmət üzrə cari ilə düşən məbləğlə bağlı məsələlərə də toxunulub. Bildirilib ki, bu komponent əsas borcalanın əvəzinə ödənilən və sonradan geri qaytarılmalı olan vəsaitləri əhatə edir.
Hesablama Palatasının əvvəlki rəylərində, eləcə də 2027-ci ilin “Büdcə zərfi”nin hazırlanması zamanı həmin komponent üzrə də ikili uçotun mövcudluğu qeyd edilib. Palatanın məlumatına görə, büdcə zərfinin tərtibi zamanı bu uyğunsuzluq aradan qaldırılıb.
Beləliklə, hesabat dövründə Azərbaycanın xalis maliyyə aktivlərinin artımında əsas amil Dövlət Neft Fondunun vəsaitlərinin çoxalması və dövlətin maliyyə öhdəliklərinin azalması olub. Bununla yanaşı, Hesablama Palatası xalis maliyyə aktivlərinin hesablanmasında bəzi göstəricilərin dəqiqləşdirilməsinə və ikili uçot risklərinin aradan qaldırılmasına ehtiyac olduğunu bildirib.
