Dinlərarası dialoq qaçılmazdır - Trend News-un icmalçısı

Dinlərarası dialoq qaçılmazdır - Trend News-un icmalçısı

Rufiz Hafizoğlu - Trend Yaxın Şərq redaksiyasının rəhbəri

Müasir dünyada dinin insan həyatından uzaq olduğu haqda hər nə qədər fikirlər söylənilsə də, həm şərqdə, həm də qərbdə baş verən bir çox hadisələr dinin heç də insan həyatından uzaq olmadığını söyləməyə əsas verir. Dinin insan həyatında rolu artdıqca şübhəsiz ki, dinlərarası dialoqun da vacibliyi gün-gündən artmaqdadır. Beləki, acınacaqlı həqiqətdir ki, müasir dünyamızda baş verən bir çox hadisələrə istər Qərbdə, istərsə də Şərqdə dini don geyindirilir. Əslində, din faktoru hər zaman barışdırıcı olsa da, bu amildən öz siyasi maraqları üçün məharətlə istifadə edən super güclərin olduğu zaman-zaman ortaya çıxmaqdadır. Siyasi maraqlar üçün isə çox təssüf ki, ən çox islam və xristianlıqdan istifadə edilir.

Məhz digər dinlərdən fərqli olaraq, ilk növbədə bu iki aparıcı dinin mənsubları arasında dialoqun olması vacibdir. Lakin təəssüflər olsun ki, bu gün bu iki din mənsubları arasında dialoqun baş tutmasına mane olan bir sıra daxili əngəllər mövcuddur. Dolayısıyla həm müsəlmanlar, həm də xristianlar dialoqa tam hazır deyillər və hər iki tərəfdən bir-birinə qarşı qarşılıqlı ittihamlar irəli sürülür.

Görəsən bu gün hər iki tərəfdə də dialoqa mane olan amillər hansılardır?

İlk növbədə dialoqa əngəl olan amillərdən biri də müsəlmanlar arasında vahid idarəetmə sisteminin olmamasıdır. Vatikan rəsmiləri dəfələrlə müsəlmanlarla dialoqa hazır olduqlarını söyləmələrinə baxmayaraq, dialoqun kiminlə - islamı "inhisarlaşdırmağa" çalışan Səudiyyə Ərəbistanı, yoxsa mötədil müsəlman dövləti olan Türkiyə və ya İranla aparılacağı faktı qarşısında qalıblar.

Şübhəsiz ki ,Vatikan hazırda islam aləmində Türkiyə və İran kimi dövlətləri kənarda qoyaraq, Səudiyyə Ərəbistanı ilə dinlərarası dialoqa başlamağın bir o qədər də effektli olmayacağını yaxşı bilir. Səudiyyə Ərəbistanı müqəddəs Məkkə və Mədinə şəhərlərinin hesabına hər nə qədər müsəlmanların mənəvi dayaq yeri olsa da, ölkənin dünya müsəlmanları arasında bir o qədər də nüfuzu yoxdur. Çünki Səudiyyə Ərəbistanı dünya müsəlmanları arasında birləşdirici mövqe tutmaq əvəzinə təəssüf olsun ki , parçalayıcı mövqe sərgiləməkdədir. Rəsmi dairələrdə olmasa da, Səudiyyə üsul idarəsinə xidmət edən "saray alimləri"nin verdikləri fitvalar, İrana, şiə müsəlmanlara və sələfi düşərgəsindən olmayanlara qarşı münasibət bu gün müsəlmanlar arasında parçalanmaya səbəb olub.

Səudiyyə Ərəbistanının tətbiq etməyə çalışdığı modern sələfilik metoduna diqqətlə nəzər salsaq, bunun islamın ilkin mərhələsindəki sələfiliklə heç bir əlaqəsi olmadığını və modern sələfiliyin birləşdirici deyil, parçalayıcı mövqe tutduğunu görmək olar. Bu gün modern sələfilər sadəcə İrana və şiə müsəlmanlara qaşı deyil, eyni zamanda digər sünni məzhəblərə qarşı da barışmaz mövqe nümayiş etdirirlər.

Digər problemli məqamlardan biri isə modern sələfilərin Səudiyyə Ərəbistanına məxsus həyat və düşüncə tərzini islam adı altında yaymaqlarıdır.

Səudiyyə Ərəbistanından fərqli olaraq bu gün Türkiyənin dialoq üçün daha geniş potensialı var, lakin Türkiyədə olan mötədil islam anlayışı dünyanın bir çox müsəlmanları tərəfindən məqbul deyil. Çünki "mötədil islam" ilə " İslamda mötədillik" bir-birindən əsaslı şəkildə fərqlənir və "mötədil" islam anlayışına müsəlman ölkələrində münasibət birmənalı deyil. Ən maraqlısı isə odur ki , öz mötədilliyi ilə seçilən bir çox müsəlman siyasətçilər belə "mötədil islam" termininin qəti əleyhinədirlər.

Hətta Türkiyənin Baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan 2007- ci ilin avqust ayında çıxışı zamanı "mötədil islam" terminin işlədilməsinin qəti əleyhinə olduğunu bildirmişdi.

"İslamın mötədili, radikalı olmaz. "Mötədil" islam anlayışı çirkin bir iftiradır. Həm də bu, dinimizə qarşı hörmətsizlikdir", - deyə o qeyd etmişdi.

Ümumiyyətlə bu gün müsəlmanlar arasında belə bir fikir hökm sürür ki , "mötədil islam" anlayışı Qərb və ABŞ tərəfindən islamı sarsıtmaq üçün yaradılan bir layihədir.

"Mötədil" islam" termininə gəlincə, bu terminə siyasi kontekstdə ilk dəfə olaraq Buş administrasiyasının Yaxın Şərq ölkələri ilə bağlı xarici siyasət strategiyasının əks olunduğu hesabatlarda rast gəlinir.

"11 sentyabr" hadisəsindən sonra ABŞ hökuməti xarici siyasət kursunda "qabaqlayıcı üstünlük" (Preemptive preeminence) strategiyasına əl atdı. Bu strategiyaya görə, Pentaqon "qlobal" təhlükə ehtimlı olan ocaqlara real təhlükədən qabaq müdaxilə etməli idi. Bu strategiya ABŞ-ın hakimiyyətində dünyaya qlobal terrorçuluqla mübarizədə Vaşinqtonun hegemonluğunu təmin etməli idi.

"Qabaqlayıcı üstünlük" layihəsi ilə yanaşı ABŞ özünün digər daha bir layihəsini - "Böyük Yaxın Şərq Layihəsi"ni həyata keçirməyə başladı.
İndiyədək heç bir rəsmi sənəddə öz əksini tapmayan bu layihə ABŞ-ı hədəfə almış islamçılardan təsirlənən dini qruplaşmaların mövcud olduğu, Mavritaniyadan İndoneziyaya qədər 50-dən çox ölkəni birləşdirən islam coğrafiyası üçün nəzərdə tutulmuşdu.

Layihənin tərkib hissəsi isə, "mötədil" islam" strategiyasının tətbiq edilməsi idi. Bu strategiyaya görə, islam coğrafiyasındakı mühafizəkar dini ideyaların yayıldığı "radikal islam bataqlığını qurutmaq" üçün yeni bir "islam" modeli təsis etmək lazım idi. Türkiyə isə bu model üçün yeganə münbit ölkə idi.
Əslində, Türkiyədə tətbiq edilən "mötədil islam" modeli Vatikana dialoq üçün daha əlverişlidir, lakin bu modelin bir çox müsəlmanlar tərəfindən qəbul edilməməyi bu dəfə də dialoqun reallaşmasının qarşısını alır.

Vatikanın İranla dialoquna gəlincə isə burda dialoqa əngəl olan amillərdən biri də şiə müsəlmanların dünya müsəlmanlarının 23 faizini təşkil etməsidir. Bu dialoq baş tutsa belə, faiz nisbəti az olduğuna görə bir o qədər də uğurlu olmaya bilər.

Dinlərarası dialoqun, xüsusən də müsəlman-xristian dialoqunun baş tutması üçün ilk növbədə islam dünyası öz arasında ortaq məxrəcə gələrək , məzhəblərarası dialoqu reallaşdırmalıdırlar.

Lakin bütün bunlar dinlərarası dialoqun baş tutmamasında sadəcə olaraq İslam dünyasının məsuliyyət daşıdığını söyləməyə əsas vermir.

Təəssüflər ki, bu gün demokratiya, ifadə azadlığı və insan haqları ilə "silahlanmış" Qərb də dialoqun gerçəkləşməsinə hazır deyil.

Qərbdə dialoqa mane olan amillərdən ən əsası isə islamofobiyanın və ifadə azadlığı adı altında islami dəyərlərin təhqir olunmasıdır . Bu kimi halların atması istər-istəməz, qərbin ayrılmaz hissəsinə çevrilmiş və ölkənin siyasi ictimai həyatında önəmli rol oynayan müsəlmanların cəmiyyətdən ayrılmasına səbəb olur.

Bu gün Avropada bəzi dairələr islamofobiyada məhz immiqrant müsəlmanların özlərinin günahkar olduqlarını söyləyirlər. Bu dairələr israrla müsəlman immiqrantları Avropa mədəniyyətinə inteqrasiya etməməkdə ittiham edirlər. Amma nədənsə Avropadakı müsəlmanların heç də hamısının immiqrant olmadığı faktı haqda danışılmır.

Avropa hər zaman müsəlman ölkələrini demokratik olmamaqda ittiham etməsinə baxmayaraq, Avropada İslam və müsəlmanlara qarşı qərəzli mövqe nümayiş etdirilməsi əslində Avropa demokratiyasının saxta olmasını göstərir. Avropanın bu addımı isə bəzi müsəlmanların radikallaşmasına gətirib çıxarır. Bu da radikal qrupların mənafelərinə xidmət edir. Çünki onların düşüncəsinə görə, saxta demokratiyaya qarşı ancaq radikal islam ilə mübarizə aparmaq olar.

Dinlərarası dialoqun gerçəkləşməsi ilə bu gün dünyada baş verən bir çox qanlı münaqişələrin qarşısı alına bilər. Dinlərarası dialoq nə qədər maneələrlə əhatə olunsa da, bu dialoqun gerçəkləşməsi zəruridir.

Ağcabədi sakini qardaşı oğlunu küçədə güllələdi
Ağcabədi sakini qardaşı oğlunu küçədə güllələdi
Təmas xəttində top mərmiləri, dron və partlamış mərmi qalıqları aşkarlanıb (FOTO)
Təmas xəttində top mərmiləri, dron və partlamış mərmi qalıqları aşkarlanıb (FOTO)
Şahdağ Milli Parkının ərazisində yanğın başlayıb
Şahdağ Milli Parkının ərazisində yanğın başlayıb
Loading Bars
Xəbər lenti
Prezident İlham Əliyev: Bu yalançıları biz bundan sonra da qovacağıq
1, 5 və 50 manatlıq pul nişanları yeni dizaynda tədavülə buraxılır
Prezident İlham Əliyev: Ermənistan hələ nə qədər gec deyil bəyanat verməlidir ki, işğal edilmiş torpaqlardan çıxıram
Prezident İlham Əliyev: Təkbaşına vuruşuruq, hər kəs bunu bilir
Prezident İlham Əliyev düşmənin məhv edilən və ələ keçirilən hərbi texnikalarının siyahısını açıqlayıb
İslamofobiya və türkofobiya Ermənistanın əsas xəstəliyidir - Türkiyə Prezident Administrasiyası
Azərbaycan Prezidenti: Ermənistan rəhbərliyi artıq bizim qarşımızda diz çöküb, onlara layiq olan yeri göstərmişik
Rusiyada 16 mindən çox yoluxma qeydə alınıb
Ankarada Ermənistanın Gəncə terroruna etiraz olaraq avtoyürüş keçirilib (FOTO)
Ermənistan növbəti itkilərini açıqlayıb
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan döyüş əməliyyatını beynəlxalq birlik tərəfindən tanınan öz ərazisində aparır
Prezident İlham Əliyev: Düşmənin başını yaran yumruğumuz bizim birliyimiz, məqsədyönlü fəaliyyətdir
Ermənilər Tərtəri atəşə tutdu, 2 mülki şəxs həlak oldu
Bu gün qazanılan uğurlar bir-iki günün yox, illərdir aparılan uzaqgörən siyasətin nəticəsidir - Deputat
Azərbaycan Prezidenti: Onlar, sadəcə olaraq, bizi və beynəlxalq vasitəçiləri aldadırdılar
Prezident İlham Əliyev: Biz Böyük Qayıdışın astanasındayıq
Azərbaycan Bayrağı Zəngilan şəhərində (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev Xocavənd rayonunun isğaldan azad edilən Vəng kəndinə Çinarlı adı verib
Prezident İlham Əliyev: Zəngilan şəhəri və 24 kənd işğaldan azad olunub
Prezident İlham Əliyev: Müzəffər Azərbaycan Ordusu döyüş meydanında yeni qələbələr qazanır
Kolleclərin boş qalan plan yerlərinə qəbulun nəticələri elan olunub
İranda sutka ərzində 5 min nəfərdən çox şəxs koronavirusa yoluxub
Ermənistanın dinc insanları hədəfə almasını dünyanın görməsi vacibdir - Mustafa Şentop
Ermənistan Müdafiə Nazirliyi növbəti dəfə geri çəkildiklərini etiraf etdi
Prezident İlham Əliyev xalqa müraciət edib (FOTO) (YENİLƏNİB)
Ermənilərin Azərbaycan Ordusu qarşısında tab gətirə bilməməsi gözlənilən idi - Ekspert
Yerəvanda təcili toplantı: Separatçı rejimin sabiq "lider"ləri Paşinyandan izahat tələb edir
Təkcə düşmənlə deyil, onunla əlbir olan silah alverçiləri, terrorçularla da mübarizə aparırıq - Ekspert
Türkiyə parlamentinin sədri Gəncədədir (FOTO/VİDEO)
Ermənistanın indiki rəhbərliyi real problemləri həll etməyi bacarmır - Rusiyalı siyasi texnoloq
Düşmənin xeyli sayda canlı qüvvəsi və hərbi texnikası məhv edilib (VİDEO)
Ermənistan sosial şəbəkələrdə Azərbaycan adından əsgərlərimizə yardım adı altında vəsait toplayır - FOTO
Tapqaraqoyunluda qaz təchizatının bərpasına başlanılır (FOTO)
Ermənilər bütün saytlarda və sosial şəbəkələrdə çox aktiv şəkildə bizi izləyir - Hərbi ekspert
ADA Universitetinin xarici məzunları Azərbaycana həsr edilən kitab yazıblar
Gənclər təşkilatları arasında vətənpərvərlik istiqamətində layihə müraciətlərinin nəticələri açıqlanıb
Vətən Müharibəsindəki şanlı qələbəmiz müasir tariximizdə yeni səhifələr açacaq - Rektor
Xristian dini icma rəhbərləri ABŞ konqresinə təqdim olunmuş qətnamə layihəsinə etiraz edib
Ceyhun Bayramov Türkiyə parlamentinin sədri ilə görüşüb (FOTO)
Ayaq burxulan zaman nə etmək lazımdır?
Cəbhəyanı bölgələrdə fəaliyyət göstərən sahibkarlara dəstək göstərilib
Koronavirus cəbhəyə ötürülərsə, Ordumuz bir deyil, iki düşmənlə mübarizə aparmaq məcburiyyətində qalacaq - Ekspert
Ermənistana ordumuz qarşısında daha 10-15 gün dayana bilmək üçün ən azı 2-3 milyardlıq hərbi dəstək edilməlidir - Ekspert
Gəncə, Tərtər, Beyləqana ölümcül zərbələr barədə xəbərlər məni dəhşətə gətirib - Baronessa Nikolson
Ermənistanın raket zərbələri Gəncədəki alman tarixi və mədəni irsi üçün təhlükə mənbəyidir
Sabah yağış yağacaq, külək əsəcək
Tərtər və Ağdam rayonlarının əraziləri atəşə tutulur - Müdafiə Nazirliyi
Azərbaycanda qızıl ucuzlaşıb
Azərbaycanın ərazi bütövlüyü tezliklə tam təmin olunacaq - Rusiyalı partiya sədri
Azərbaycan Ordusu tarix yazır - Onları siz də tanıyın (FOTO)
Biz birlikdə güclüyük! Bu çağırışı unutmayın - Elmira Süleymanovadan müraciət
Azərbaycanda ali təhsil diplomlarının tanınması ilə bağlı yeni qaydalar müəyyənləşir
Ermənistanın hücumları nəticəsində Gəncədə zərər çəkmiş şəxslərə Ombudsmanın təşəbbüsü ilə psixoloji yardım göstərilib (FOTO)
Azərbaycanda transplantasiya obyekti olan orqan və toxumaların siyahısı müəyyənləşdi
Azərbaycan neftinin qiymətləri dəyişib
Türkiyənin Baş konsulu Gəncədə erməni terrorundan zərər çəkənlərlə görüşüb (FOTO)
Ceyhun Bayramov Vaşinqtona gedir
İşğal altındakı qoruqlarda "Qırmızı Kitab”a daxil edilmiş fauna və flora növlərinin əksəriyyəti məhv edilib - Nazir
Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzi yeni layihəyə başlayıb
Bakıda tıxaclar dayanacaqlarda sıxlığa səbəb olub - BNA
"Wargonzo" da Qarabağdan qaçdı
Bu gün hər bir Azərbaycan vətəndaşı özünü əsgər kimi hiss edir - Deputat
Ermənistan humanitar atəşkəsi pozmaqla özünə quyu qazır - Hərbi ekspert
Ermənistanın atəşi nəticəsində 1941 ev yararsız vəziyyətə düşüb
Dünya birliyi Gəncə faciəsinə də göz yummaqdadır - Tarixçi alim
"Azercell"dən koronavirusla savaşan tibb işçilərinə dəstək davam edir
Deputat Sevil Mikayılovanın təşəbbüsü ilə Xudatda əsgər ailələrinə yardım paylanılıb (FOTO)
Düşmənin bu xain əməlləri cəzasız qalmayacaq - Sahibə Qafarova
Mustafa Şentop Gəncəyə yola düşüb
Türkiyə beynəlxalq arenada Azərbaycanın yanındadır - TBMM sədri
Ermənistanın atəş nöqtələrinə zərbələr endirilir - MN (VİDEO)
Ermənistanın “fişinq” hücumları davam edir - Nazirlikdən XƏBƏRDARLIQ
Minsk qrupu münaqişənin tənzimlənməsi üçün heç bir iradə göstərmədi - Türkiyə parlamentinin sədri
Ermənistanda koronavirusdan ölənlərin sayı 1 100 nəfəri keçib
İşğaldan azad edilən Suqovuşan və Talış kəndlərinə gedən avtomobil yollarının bərpasına başlanılır
Sığorta stajı amnistiyasından 25 minə yaxın şəxs faydalanıb
Beynəlxalq ictimaiyyət quldur Ermənistanı durdurmalıdır - Mustafa Şentop
“Xudafərin” hidroqovşağı üzrə tikinti xərclərinin və dəymiş ziyanın hesablanması məsələlərinə baxılır - Nazir
Mustafa Şentopun bu gün burada olması iki ölkə arasında qardaşlığın daha bir nümunəsidir - Sahibə Qafarova
Azərbaycan və Pakistan XİN rəhbərləri arasında telefon danışığı olub
DSX-ya BTR-70M tipli Zirehli Nəqliyyat Vasitəsi hədiyyə edilib (FOTO)
“Qaynar xətt”ə daxil olan şikayət əsasında sexin rəhbərliyinə məcburi göstəriş verilib
Türkiyə parlament sədrinin iştirakı ilə Milli Məclisin iclası başlayıb
Ermənistan ordusu öz sıralarını müxtəlif ölkələrdən terrorçularla zənginləşdirir - Türkiyəli ekspert
Dünya miqyasında Türkiyə və Azərbaycan qədər bir-birinə yaxın ikinci ölkə tapmaq mümkün deyil - Tamam Cəfərova
Xüsusi əhəmiyyətə malik Şəhriyar-Kələxana avtomobil yolu yenidən qurulur (FOTO)
Son 10 ildə elektrik enerjisinin istehsalında 39,7 faiz artım əldə edilib - Nazir
Ceyhun Bayramov Mustafa Şəntopla görüşüb
“Xudafərin” və “Qız Qalası” hidroqovşaqları Azərbaycana illik 368 milyon kVt/saat enerji istehsalına imkan yaradacaq
Paşinyanın döyüşlər başlayandan zəng etdiyi ölkələr - SİYAHI
Özümüzü koronavirusdan qorumaqla döyüşən hərbçilərimizi xəstəlikdən müdafiə etmiş olarıq - Ekspert
Ağcabədi sakini qardaşı oğlunu küçədə güllələdi
Əsgərimizin cəbhədə ard-arda uğurlar qazanması yaralarımıza məlhəm kimi gəlir - Cavad xanın nəslinin davamçısı
BNA Bakıda ekspres avtobusların gecikmə səbəbini açıqladı
Kiçik dövlətlərin öz gücünə torpaqlarını azad etməsi halları azdır, amma Azərbaycan bunu edə bildi - Deputat
Dağlıq Qarabağ münaqişəsində son gərginlik Ermənistan üçün utancdır - Con Mareska
"Soudel" tropik qasırğası Filippin istiqamətində irəliləyir
Düşmənin muzdlulardan ibarət “Legion” dəstəsi döyüşməkdən imtina edib - MN
Düşmənin məhv edilən hərbi texnikaları - SİYAHI
Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki son vəziyyəti açıqlayıb
Bütün xəbərlər