Daha gecikməyək

Daha gecikməyək

Elşad Qoca - yazıçı-publisist

Qarabağ hadisələri başlayandan bir qədər sonra Ermənistandan azər­bay­can­lı­ların öz doğma yurd-yuvalarından vəhşicəsinə qovulmasına start verilmişdi. Bu barədə kifayət qədər kitablar, məqalələr yazılıb. Təbii ki, yenə də yazılacaq. Mən özüm bu hadisələrin şahidi kimi keçirdiyim hissləri oxucularla qısaca bölüşmək istəyirəm.

1988-ci ilin noyabr ayının 26-da Ermənistanın Noyemberyan rayonunun Yuxarı Körpülü kəndində yaşayan valideynlərimlə axırıncı dəfə telefonla da­nış­dım. Anam rəhmətlik narahat halda söylədi ki, bala, aləm bir-birinə dəyib. Kişilər gecələr növbə ilə kəndi qoruyurlar. Hökumət yoxdur, hər kəs öz başının hayına qalıb.

Noyabrın 28-də Bakıdan qatarla yola düşdüm. Səhər tezdən artıq Qazaxda idim. 2-ci Şıxlıdan keçməklə kəndə getmək istəyirdim. Yolboyu məni bir şey düşündürürdü, doğrudanmı hökumət yoxdur, Körpülüyə hucum olsa, nə olacaq. Kəndin topu yox, topxanası yox, bir-iki tüfənglə neyləmək olar. Qoy kənd sakinləri özlərini bir saat-iki saat qoruya bilsinlər. Bəs sonra? Birdə ki, bu nə qədər davam edəcək? Yəni Sovet Ordusu öz vətəndaşlarını qo­rumayacaq? Belə yerdə yaxşı deyiblər, sən saydığını say, gör fələk nə sayır. Sən demə, Moskva və onun ordusu Ermənistanda yaşayan azərbaycanlıları qorumaq əvəzinə, təpədən-dırnağa qədər silahlanmış er­mə­niləri qoruyur. Birdən azərbaycanlılar tüfənglə erməniləri qırıb-çatarlar. Hələ hadisələrdən xeyli əvvəl az sayda azərbaycanlılarda olan tüfənglər də məqsədli şəkildə yığılmışdı. Və Ermənistanda azərbaycanlıların başına nə oyun gətirdilər, bunu hamı bilir. Qırmızı imperiya öz sifətini göstərdi. Kü­rəyini imperiya qoşunlarına söykəmiş ermənilər azərbaycanlıları vəhşicəsinə öl­dür­­dülər, yaraladılar, evlər yandırıldı. Hələ belə vəhşilik görünməmişdi. Dünyanın belə bir vaxtında heç kim inanmazdı ki, insanları diri-diri yandıra bilərlər. Meyitlər təhqir oluna bilər. Körpələrə divan tutular və s.. Normal insanın ağlına gəlməyən daha nələr. Ancaq bunlar Ermənistanda baş verdi. Özü də Sovet ordusu əsgərlərinin kürəyinin arxasında. Biz isə gecikdik. Heç dünyaya hayqıra bilmədik, dərdlərimizi olduğu kimi söyləyə bilmədik. Ölkə rəhbərliyinin zəifliyindən informasiya mü­ha­ri­bə­sində də uduzduq.

Sonra növbə Dağlıq Qarabağa, sərhəd kənd­lə­ri­mizə çatdı. Dağlıq Qarabağda kəndlərimiz, orada yaşayan qardaş-bacılarımız bir-bir qanına qəltan edildi. Ermənistanda olduğu kimi, burada da in­sanlar başsız qalmışdılar. Yenə Sovet or­du­su­nun kürəyinə sığınmış ermənilər istədiklərini həyata keçirdilər. Kəndlərin sakinləri qəh­rəmanlıq göstərdilər, axıra qədər dirəndilər. Ümid dolu gözlərini Bakıya dik­di­lər. Bu gün kömək gələcək, sabah kömək gələcək. Bunların da şahidi olduq. Əvə­zin­­də insanlar ümidsizləşdi. Hadisələrin əvvəlindən Xocavənd, Tuğ, Saləkətin, Naxullu, Muğanlı, Əmirallar, Kuropatkino, Günəşli, Qa­ra­dağ­lı kəndləri diqqət mər­kəzində idi. Hələ başqa rayonların kəndlərini demirəm. Köməksiz qalan kənd sakinləri özünümüdafiə dəs­tələri yaradaraq eli-obanı qorumağa başladılar. Qeyri-bərabər döyüşlərdə kəndlərin əhalisi əsl mərdlik göstərdilər. Ancaq faktiki olaraq onlar meydanda tək qalmışdılar. Erməni qoşunları və Rusiyanın 366-cı alayının əsgərlərinin təşkil etdiyi böyük qüvvəyə qarşı az imkanla ciddi müqavimət göstərmək mümkün deyildi. Qaradağlı kəndinə dörd günlük müqavimətdən sonra erməni-rus qoşunları daxil ola bilmişdilər. Erməni-rus birləşmələri kəndi yandırmış, 117 nəfəri qətlə yetirmiş, yüzdən çox sakini girov götürmüşdülər. Gi­rovların çoxunun taleyi hələ də məlum deyil. Qanlı Qaradağlı hadisəsi 17 fevral 1992-ci ildə baş vermişdi. Xocalı soyqırımından düz doqquz gün əvvəl. Nəticə çı­xara bildikmi? Əsla yox. Yenə gecikdik, yenə günahkarlar axtarmağa başladıq. Əs­linə qalanda Dağlıq Qarabağın və onun ətrafında olan hər bir azərbaycanlı kən­dində soyqırım baş vermişdi. Əhalinin sayı çox olan kənddən çox, az olan kənd­dən az adam qırılmışdı, yaxud girov götürülmüşdü. Elə bir kənd sakini tapmaq olarmı ki, onun ailəsindən kimsənin burnu qanamasın? Xa­tır­ladıram ki, Xocalı soy­qı­rı­mı­na doqquz gün qalmışdı. Yenə başımız qarışdı. İndi bəzi adamlar deyə bilər ki, imkan daxilində həmvətənlərimizə kömək edirdik. Bəlkə də olub, ancaq yenə az idi. Əs­linə qalanda doqquz gün böyük müddətdir. Bu müddət ərzində ən azı Xocalının sakinlərini təhlükəsiz yerə çıxarmaq olardı. Yenə başsızlıq, hər şey təkrarlandı. Unut­duq ki, düşmən fürsət göz­ləyir, imkan tapan kimi qanımıza susayacaq. Elə də oldu. Erməni qoşunları Ru­siyanın 366-cı alayının əsgər və zabitlərinin iştirakı ilə Xocalı şəhərinin sa­kinlərinə divan tutdu. 613 dinc sakin xüsusi qəddarlıqla öldürüldü, 1275 nəfər əsir, 150 nəfər isə itkin düşdü. Yenə susduq. Xocalıya kö­mək əlimizi uzatmadıq. Heç olmasa, baş vermiş hadisəni dünya ictimaiyyətinə çat­dı­ra bilmədik. Yenə gecikdik.

Aradan uzun illər keçib. İşğal altında olan torpaqlarımızı azad etmək üçün güc­lü Ordumuz yaradılıb. Mən əsgər və zabitlərimizə inanıram. İnanıram ki, ali baş komandanın hər dəqiqə verilə biləcək əmri sözsüz yerinə yetiriləcək. Şuşa, Xo­calı, Xankəndi və s. erməni işğalçılardan təmizlənəcək. Bu dəfə ge­cik­mə­yə­cəyik. Özünü azərbaycanlı hesab edən bir kəs bu döyüşə hazır olmalıdır.

Daha geriyə yol yoxdur. Hər bir problem vaxtında həll edilməlidir. İndi dünyanın az qala hər yerində informasiya müharibəsi gedir. Bu gün vəziyyət də başqadır. Dövlətimiz konkret addımlar atır. Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə "Xocalıya ədalət!" kampaniyası çərçivəsində dünyanın müxtəlif ölkələrində kütləvi təd­birlər keçirilir. Nəticələr də var. Sonda bu kampaniya Xocalı soyqırımının tanıdılmasına gətirib çıxaracaqdır. Bu dəfə gecikməyəcəyik. Mən buna inanıram.

P.S. Yazıya söykənək olaraq bir məsələyə də toxunmaq istəyirəm. Qafqazda rus siyasəti gücləndikcə ermənilərin Azərbaycan torpaqları əsasında dövlət ya­rat­maq arzuları reallaşmağa başladı. Bu arzu ilə yaşayan ermənilər məskunlaşdıqları bölgələrdə rus qoşunlarının köməyi ilə yerli xalqları sıxışdırır, təxribatlar törədir, imkan düşən kimi arxadan vurmağa çalışırdılar. Qafqazın istilası zamanı da belə olmuşdu. Rus-türk mü­ha­ri­bəsində də ermənilərin xəyanəti tarixdən məlumdur. Onlar Qars, Sarıqamış, Ərzurum və s. yerlərdə rus qoşunlarına köməklik göstərir, türk qoşunlarına arxadan zərbələr endirir, dinc sakinlərə divan tuturdular. Əldə etdiyimiz sənəddə bunu aydın şəkildə görmək olur. MTN-in arxivində saxlanılan Azad bəy Həmid oğlu Vəzirovun istintaq işindən məlum olur ki, Azad bəy Azər­bay­can Ordusunun polkovnikidir, 1918-1920-ci illərdə Bakı Hərbi komendantının (bir yerdə qarnizonunun) rəisinin köməkçisi vəzifəsində xidmət etmişdir. O, 3 iyun 1920-ci ildə Pankratovun imzaladığı 227 saylı orderə əsasən, Petrosyan tərəfindən həbs olunmuşdur. İstintaq materialları arasında çar Rusiyasının Qafqaz Ordusu komandanının məxfi əmrinin surəti diqqətimizi cəlb etdi. Əmr Türkiyənin Qars bölgəsində erməni drujinaçılarının dinc türk əhalisinə qarşı etdikləri zora­kı­lıqlar barədədir:

Приказ войскам Сарыкамышского Отряда.

№ 44

6 февраля 1915 года Кавказская Действующая Армия.

§ 2

Объявляю для сведения секретное сношение Начальника полевого Штата Закавказской армии по Управлению Генерал-Квартирмейстера.

"Из поступивших в Штаб армии донесений усматривается, что некоторые армянские дружины, действующие против турок, самовольно совершают переходы из одного места в другое, при чем, при передвижениях этих, начальники дружин, прибывая и квартируя с дружинами в попутных городах и селениях, не считают нужным являться в подлежащие Штабы или Управления для их регистрации, несмотря даже на приказания об этом, например Коменданта Карской Крепости; антидисциплинированность же и распущенность дру­жин­ников доходит до того, что последние позволяют учинять разного рода на­силия над мирными жителями".

Командующий Кавказской армией, признавая подобного рода действия дружинников и их начальников недопустимыми, приказал об этом сообщить Вам для зависящих распоряжений по принятию мер, чтобы армянские дружины не бродили по своему усмотрению, и в случае передвижений начальники их в точности подчинялись бы требованиям Коменданта крепости и начальников гарнизонов.

Справка: Сношение Начальника полевого Штаба Кавказской армии от 29-го января 1915 года за № 1925.

Подлинный подписал: Вр. Начальник отряда, Генерал-лейтенант Баратов.

Подлинно верно: И.Д. Начальника Штаба отряда Полковник Ласточкин.

Unibank 2020-ci ilin üçüncü rübünü mənfəətlə başa vurub
Unibank 2020-ci ilin üçüncü rübünü mənfəətlə başa vurub
“Rabitəbank” 3-cü rübdə müsbət maliyyə və əməliyyat nəticələri göstərib
“Rabitəbank” 3-cü rübdə müsbət maliyyə və əməliyyat nəticələri göstərib
Oktyabrın 23-də xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri
Oktyabrın 23-də xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri
Loading Bars
Xəbər lenti
MN: Döyüş sahəsində aciz qalan düşmən dezinformasiya və təxribat xarakterli məlumatlar yayır
MN: Təslim olan erməni hərbi əsirlərin, mülki şəxslərin üçüncü dövlətlərə keçməsi üçün lazımi şərait yaradılacaq
Almaniyada Gəncə terroruna qarşı etiraz yürüşü keçirilib (FOTO)
MN: Azərbaycan Ordusunun keçirdiyi əməliyyatların qarşısını almaq məqsədilə düşmən təxribata əl atır
Azərbaycan HHQ-i düşmənin hərbi texnikası və infrastrukturunu məhv edib
Video layihə: PREZİDENT. Müstəqillik. Təhlükəsizlik. Rifah 24.10.2020 tarixli bölüm
Prezidentə yazırlar: Erməni terrorçularına qarşı qətiyyətli mövqe göstərdiyinizə görə Sizinlə fəxr edirik
Düşmənin bölmələrimizə hücum cəhdinin qarşısı alınıb - MN
Milli Məclisin Sədri Fransa Milli Assambleyasının Sədrinə məktub ünvanlayıb
İslamabadın ən böyük alış-veriş mərkəzində “Ermənistan mülki əhalini qətlə yetirir. Erməni təcavüzünə son” adlı aksiya keçirilir (FOTO/VİDEO)
Paşinyanın ardınca Mnatsakanyan da CNN-də özünü biabır etdi
Bayrağımızı Şuşada, Ağdərədə və digər işğalda olan torpaqlarda dalğalandıracağıq - Azərbaycan hərbçiləri (VİDEO)
Rusiya XİN ermənilərin Gəncəyə raket atəşi nəticəsində həlak olan Rusiya vətəndaşı ilə bağlı məlumat yayıb
Gəncədə 10 qadın və 6 uşaq olmaqla 26 nəfər həlak olub - Baş Prokurorluq
"Amerikanın səsi" etdiyi səhvə görə üzr istədi (FOTO)
İşğal olunmuş ərazilərdəki dinc əhaliyə hərbi obyektlərdən uzaq durmaq tövsiyə edilir
Ermənilərin atəşi nəticəsində həlak olan mülki şəxslərin sayı 65-ə çatdı
Parisdəki Azərbaycan Evinin rəhbəri Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı “Sputnik Frans” a müsahibə verib
Ermənistan ərazisindən Azərbaycanın ərazisinə hücumların edilməsi növbəti hərbi təcavüz aktıdır - Hikmət Hacıyev
Qax və Zaqatalanın giriş-çıxışlarında karantin postları qurulub (FOTO)
Ballistik raketləri mülki insanlara qarşı atan Ermənistan hakimiyyətinin əməlləri hərbi cinayətdir - Deputat
Rusiya səfirliyi Ermənistanın Gəncəyə raket atəşi nəticəsində ölən yeniyetmə ilə bağlı məlumat yayıb
Dövlət başçısının müxtəlif televiziya kanallarına, qəzetlərə verdiyi müsahibələr tarixi əhəmiyyətə malikdir - Hikmət Babaoğlu
Artilleriya bölmələrimiz düşmənə sarsıdıcı zərbələr endirməyə davam edir (VİDEO)
Ağlını itirmiş rəhbər və ya Paşinyanın “parkinson xəstəliyi”
ABŞ-da koronavirus vaksininin sınaqları bərpa olunub
Azərbaycan əsgəri beynəlxalq hüquqla müəyyən edilmiş normalar çərçivəsində davranır - Müdafiə Nazirliyi
Ermənistan növbəti itkilərini açıqlayıb - SİYAHI
Şəhid olmuş hərbçilərin və müharibədən zərər çəkmiş şəxslərin kreditləri silinəcək
Düşmənin daha bir PUA-sı məhv edilib
Qarşı tərəfin məqsədi Azərbaycan Ordusunu Ermənistan ərazisinə atəş açmağa təhrik etməkdir - Hikmət Hacıyev
Baş Prokurorluq sosial şəbəkə istifadəçilərinə və bəzi KİV nümayəndələrinə xəbərdarlıq edib
Elsiz-obasız, torpaqsız olmaq dünyada heç bir dərdlə müqayisə edilə bilməz - Zəngilan sakini
Düşmənin döyüş təyyarəsi məhv edilib
Azərbaycanda yaşanan işğal faktorunun arxasında Fransa da var - Ərdoğan
Azərbaycanda 792 nəfər COVID-19-a yoluxub, 220 nəfər sağalıb, 8 nəfər vəfat edib
Azərbaycan Ordusu yüksək əhval-ruhiyyə ilə işğal olunan torpaqlarımızı azad edir (VİDEO)
Rəcəb Tayyib Ərdoğan: Azərbaycan öz torpaqlarını geri almağa başlayıb
İranda 335 nəfər koronavirusdan öldü
Mətbuat Şurası aparıcı media qurumlarına, insan hüquqları birliklərinə və beynəlxalq təşkilatlara müraciət edib
ABŞ-da koronavirusa yoluxmada rekord qeydə alındı
Bu gün daha iki şagirdimiz düşmən təcavüzünün qurbanı oldu - Nazir
Əkrəm İmamoğlu koronavirusa yoluxub (VİDEO)
Dağlıq Qarabağda referendum heç vaxt olmayacaq - Rauf Əliyev
Ermənistan Gəncədə rusiyalı yeinyetməni qətlə yetirməklə bütün dünyaya qarşı müharibə elan etdiyini göstərdi - ŞƏRH
Laçın və Qubadlı rayonları Ermənistan ərazisindən raket-artilleriya atəşinə tutulur
Müharibədən sonra Dağlıq Qarabağa xarici investisiya axını şübhəsizdir - İqtisadçı
Bakıda mənzildən 30 min manatlıq oğurluq edilib
Erməni təcavüzü nəticəsində 8 məktəbli həlak olub, 16 məktəbli yaralanıb - Nazirlik
Azərbaycan nefti ucuzlaşıb
Ermənistan Azərbaycan torpaqlarının qanunsuz işğalına son qoymalıdır - Türkiyə Müdafiə Nazirliyi
Ermənistanın dinc sakinləri atəşə tutması beynəlxalq hüququn kobud şəkildə pozulmasıdır - Britaniyalı deputat
Birinci elə bildik raket evə düşəcək, amma bağa düşdü, Orxan bağda idi - Kənd sakini (FOTO/VİDEO)
Çili mətbuatında ermənilərin Kəlbəcərdə soydaşlarımıza yaşatdıqları faciədən bəhs edilib
Goranboyda evin həyətinə düşüb partlamayan erməni raketi (FOTO)
Azərbaycanlılar “Guardian” nəşrinin binası qarşısında aksiya keçirib
Səbaildə onlayn yolla narkotik vasitələr satan şəxs saxlanılıb (FOTO)
Rusiyada bir gündə 16 mindən çox yoluxma qeydə alındı
Erməni terroru nəticəsində bu gün həlak olan yeniyetmə xalasıgilə qonaq getmişdi (FOTO)
Ermənistan tərəfindən öldürülən Rusiya vətəndaşı barədə səfirliyiə məlumat verilib - Hikmət Hacıyev
Ermənistan hər dəfə atəşkəs razılaşmasını pozur, mülki əhaliyə davamlı olaraq atəş açır - Deputat
Azərbaycan tərəfə keçmək istəyən erməni mülki şəxslərə və hərbçilərə yardım göstərməyə hazırıq - Hikmət Hacıyev
Sabah hava necə olacaq?
Oktyabr ayı üzrə müavinət, təqaüd və kompensasiyalar ödənilib
DMX Azərbaycanda yaşayan əcnəbilərə müraciət edib
Əlcəzair və Misir mediası Gəncə terrorundan yazıb
Xaçmazda polis və Daxili Qoşunların əməkdaşları gücləndirilmiş iş rejimində xidmət aparır (FOTO)
Ermənistanda koronavirusa yoluxanların sayı 75 min nəfəri keçdi
Qubadlı rayonu Ermənistan ərazisindən artilleriya atəşinə tutulur - Müdafiə Nazirliyi
Gəncədə raket atəşi nəticəsində yaralanan 13 yaşlı Rusiya vətəndaşı vəfat etdi
Ermənistanın raket atəşi nəticəsində Tərtərdə 16 yaşlı yeniyetmə həlak olub - Hikmət Hacıyev
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan nəinki enerji üzrə, eyni zamanda, daşımalar üzrə regional haba çevrilib
Düşmən yaşayış məntəqələrimizi raket atəşinə tutur
Prezident İlham Əliyev Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi hücumunun siyasi məqsədlərindən danışıb
Kəlbəcərin mövcud yataqlarının ehtiyatları yenidən öyrəniləcək
Düşmən Goranboy-Naftalan istiqamətindəki ərazilərimizi atəşə tutur
Prezident İlham Əliyev: Bakının mərkəzində erməni kilsəsi var, bizim işğal olunmuş torpaqlardakı məscidlərimiz isə dağıdılıb
Polşa prezidenti koronavirusa yoluxub
Azərbaycan Prezidenti: Bizim Gürcüstanla münasibətlərimiz mükəmməldir
Prezident İlham Əliyev: Ermənistan hökuməti əhalini Türkiyə ilə qorxutmağa çalışmamalıdır
Azərbaycandakı dini konfessiyalar erməni terroruna qarşı həmrəylik nümayiş etdirib (VİDEO)
Azərbaycan Prezidenti: Müharibə dayanandan sonra Türkiyənin rolu çox mühüm və müsbət olacaq
Gəncədə genişmiqyaslı dezinfeksiya işləri aparılıb (FOTO)
Prezident İlham Əliyev: Müharibənin vurduğu yaraları siyasi müdriklik, siyasi iradə ilə sağaltmaq lazımdır
Gecə ərzində düşmənin döyüş texnikaları məhv edilib (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev: Ermənistan hökuməti başa düşməlidir ki, indi onlar diktə etmək vəziyyətində deyillər
Sabunçu sakini bıçaqla qətlə yetirilib
Azərbaycan Prezidenti: Ermənistandan fərqli olaraq, biz Rusiyadan aldığımız silahlara görə pul ödəyirik
Azərbaycan Prezidenti: Ən yaxşı yol sülh şəraitində, harmoniyada yaşamaq və yenidən yaxşı qonşu olmağa çalışmaqdır
Prezident İlham Əliyev: Türkiyə əsla münaqişəyə cəlb edilməyib
Prezident İlham Əliyev: Əgər onlar atəşkəsi pozmasaydılar bu gün toqquşmalar dayanardı
Prezident İlham Əliyev: Sərhədi erməni işğalçılarından tamamilə təmizlədik, İranda olan qardaşlarımız üçün artıq heç bir narahatlıq olmayacaq
Düşmən yaşayış məntəqələrimizi atəşə tutur
Prezident İlham Əliyev: Əgər onlar dayanmasalar, biz işğal edilmiş bütün əraziləri azad etmək üçün sona qədər gedəcəyik
Cəlilabadda karantin qaydalarına riayət etməyənlərə qarşı reyd keçirilib (FOTO)
Prezident İlham Əliyevin Fransanın “Figaro” qəzetinə müsahibəsi (FOTO)
Uğurla gerçəkləşən xilaskarlıq missiyası: Qarabağı yalnız İlham Əliyev kimi qətiyyətli lider azad edə bilərdi
Düşmənin zərbə PUA-sı zərərsizləşdirilib (FOTO)
MDU-da “Rəqəmsal ödənişlərin tətbiqi yeni dövrün tələbidir” mövzusunda nəzəri-praktik seminar keçirilib (FOTO)
Bakıda yanğın olub
Bütün xəbərlər