Əfqanıstan - Qərblə İranın əməkdaşlıq bölgəsi

Əfqanıstan - Qərblə İranın əməkdaşlıq bölgəsi

Azərbaycan, Bakı, 16 mart / Trend müxbir D.İbrahimova/

İran və Qərb ölkələri Əfqanıstan da vəziyyətin sabitləşməsi üçün əməkdaşlıqda maraqlıdırlar və İranın əfqan məsələsi üzrə konfransda iştirakı Qərb və Tehran arasında münasibətlərin inkişafı baxımından müsbət addım kimi qiymətləndirilə bilər.

"İran və Qərb Əfqanıstanda çoxlu sayda birgə maraqları var", Trend -a avropalı ekspert Karl Xarbo dedi.

ABŞ dövlət katibi Hillari Klinton Hollandiyda martın 31-də keçiriləcək Əfqanıstanda vəziyyətin stabilləşməsinə hasr ediləcək konfransda iştirak üçün İranı dəvət etdi. Həsən Qəşqavi- XİN sözçüsü dedi ki, İran bu konfransda içtirak edəcək, amma az sonra bu bəyanat təkzib edildi.

Bu İranın Əfqanıstanda vəziyyətin yaxşılaşdırılması prosesinı cəlb olunması yolunda ilk cəhd deyil. ABŞ prezidenti Barak Obama İranın bu prossesə cəlb edilməsi barədə danışıb və İran Parisdə Əfqanıstana həsr edilən konfransa dəvət almışdı, lakin iştirakdan imtina etmişdi.   

ABŞ-ın Əfqanıstan ərazisinə hərbi müdaxiləsi 2001-ci ildə başladı və əsas məqsədtalib hakimiyyətinin devrilməsi, hamçinində "Əl-Qaidənin" lideri Osama ben Ladenin tutulması idi. Lakin əməliyyat uzandı və indiyə qədər bitməyib. ABŞ prezidenti Brak Obamanın sərəncamına əsasən, 2009-cu ildə Əfqanıstanda hərbi kontingent 30 minə qədər artırılacaq.

Ekspertlər hesab edirlər ki, İranın konfransa dəvət edilməsi - Qərbin İrana qarşı addımıdır.

Əfqanıstan üzrə amerikalı ekspert Robert Kanfild (Robert Canfield) heab edir ki, İranın Əfqanıstan üzrə konfransda mümkün iştirakı İranla Qərb arasında münasibətlərin müsbət inkişafının hissəsi kimi nəzərdən keçirilə bilər.

İranla Qərb ölkələri arasında münasibətlər sonuncuların Tehranın nüvə silahı yarada bilməsindən ehtiyatlandıqlarından gərginləşir. Lakin İranda nüvə proqramının sülh xarakteri olduğunda israr edirlər.  

ABŞ-la İran arasında münasibətlər 1979-cu ildə Tehranda ABŞ səfirliyi ələ keçirildikdən sonra 1980-ci ildə kəsilib. İranlılar 444 gün ərzində ABŞ səfirliyinin əməkdaşlarını əsrlikdə saxladılar. Buna cavab olaraq ABŞ prezindenti Cimmi Karter milli təhlükəsizliyə, xarici siyasət və iqtisadiyyata təhlükə ilə bağlı fövqəladə vəziyyət elan edilən 12170 nömrəli fərmana qol çəkdi.
Birləşmiş Ştatların yeni administrasiyası Tehranla danışıqların mümkünlyü barədə deyirdi, elə buna görə də Tehranda konfransda mümkün iştirakla Qərblə münasibətlərin mümkünlüyün yoxlamaq istəyirlər, Əfqanıstana həsr edilən çoxlu sayda kitabların müəllifi, Miçiqan universitetinin professoru Kanfild telefon vasitəsilə Trend -a bildirib.

Ekspertlərin fikrincə İran və Qərb Əfqanıstanda əməkdaşlığa başlamaq üçün çoxlu sayda ümumi maraqları var. Əfqanıstanın prezident apparatının mətbuat katibinin sözlərinə görə, Kabulda hələ altı il əvvəl ABŞ-la İran arasında Əfqanıstanla bağlı əməkdaşlığın vacibliyi barədə deyiblər.   

"Biz istəyirik ki, İran narkotiklərlə mübarizə sahəsində Əfqanıstana iqtisadi yardım göstərsin və həmçinində mal dövriyyəsi və digər iqtisadi sahələrdə əməkdaşlığı genişləndirsin", telefon vasitəsilə Trend -a Əfqanıstan prezident apparatının mətbuat katibi Həmid Elmi deyib.  

Xarbonun sözlərinə görə, keçmişdə əfqam məsələsi üzrə İran və digər ölkələrin əməkdaşlığı nümunələri çox olub, bu sahədə onların arasında münasibətlər bəzi səbəblərdən davma etdirilə bilər. "İran NATO-nu Əfqanıstanda "Taliban" hərəkatına qarşı mübarizədə dəstəkləyib", - o deyib.

2001-ci ilə qədər İran "Əl-Qaidə" hərəkatının 500-ə yaxın iştirakçısını həbs edib və onunu ABŞ-a təhvil verib. Lakin Buş Şimali Koreya və İrak ilə birgə İranı "zülm oxu" ölkələri sırasına qatdığı üçün, Tehran ABŞ-a Əfqanıstanla bağlı yardımı dayandırıb.  

Qərblə İran arasında ümumi vacib problemlərdən biri hələ də İrana daşınan Əfqanıstan ərazisində narkotik istehsalıdır,  Trend -a elektron poçt vasitəsilə dörd il ərzində Aropa komissralığının Əfqanlstanda nümayəndə heyətinin rəhbəri olmuş, siyasətin inkişafı və təhlükəsizliyi institutunun üzvü Xarbo deyib. Əfqanıstanın payına dünyanın tiryək istehsalının 93% düşür.

İranla Qərb arasında Əfqanıstanın digər ümumi problemi kimi radikal islamçı "Taliban" hərəkatıdır.

"Taliban" əfqan xalqını vahid islam bayrağı altında birləşməyə və müsəlman dövlətinin yaradılmasına çağırır. Bundan başqa "Taliban" xarici orduların Əfqanıstan ərazisindən çıxmasını tələb edir. "Taliban" hərəkatının üzvləri dağıdıcı fəaliyyət göstərirlər, tez-tez terror aktları həyata keçirirlər ki, bunun nəticəsində dinc əhali həlak olur.  Taliblərin fəaliyəti nəticəsində Əfqanıstanda Qərb ölkələri koalisiyasının hərbiçiləri həlak olur və bu fakt həmin ölkələri narahat etməyə bilməz.

Tehranda taliblərdən, onların şiələrə qarşı olduqlarına və İranın təhlükəsinzliyinə qarşı olduqlarına  görə ehtiyat edirlər. Əfqanlstanda taliblərin güclənməsi İranl narahat etməlidir, çünki onlar şiələrə qarşıdırlar və İran isə şiə ölkəsidir, - Kanfild dedi. Onun fikrincə, buna görə taliblərin güclənməsi İran tərəfindən özünün təhlükəsizliyinə qarşı kimi qiymətləndirilir.   

Beynəlxalq analitik mərkəz - Senlis Şurasının (London) məlumatlarına əsasən 2007-ci ildə taliblərin Əfqanıstanın ərazisinin 54%-də hərbi iştirakı qeydə alınıb. Taliblərin əsas hissəsi Pakistanın şimali-qərbində sərhəd əyalətlərində, "müstəqil tayfaların" ərazisində  və Əfqanıstanda yerləşir.  

Ekspertlərin fikrincə, həm İran daxilində, həm də onun xaricində Qərblə Tehranın Əfqanıstanda vəziyyətin yaxşılaşdırılmasında maraqlı olmalarında baxmayaraq, bir çox məsələlər həll edilməmiş qalır. İranda hesab edirlər ki, regional məsələlər üzrə əməkdaşlığa başlamaq üçün ölkələr öz aralarında münasibətlərində müəyyənlik yaratmalıdırlar.  
 
İran eksperti Səid Yarinin fikrincə, ölkələr ilk olaraq öz aralarında münasibətlərə aydınlıq gətirməlidirlər və sonra regional və beynəlxalq iclaslar çərçivəsində əməkdaşlıq etməlidirlər. İranın Hollandiyada konfransda iştirakı Qərblə İran arasında münasibətlərin yumşalması üçün səbəb ola bilər, amma ilk olaraq Birləşmiş Ştatlar digər ölkələrin daxili işlərinə qarışmaq siyasətlərini dəyişməlidirlər, - Trend -a telefonla İranın milli maraqları Komissiyasının sədri Yari dedi.  

Xarbonun fikrincə, məhz Qərbin qərarından İranın Əfqanıstanda vəziyyətin stabilləşməsində nə dərəcədə fəal və konstruktiv rol oynayacağı asılıdır. "Məhz Əfqanıstan İranla Qərbin əməkdaşlığının mümkün olduğu sahələrdəndir", - deyə avropalı ekspert bildirdi.

Məqalənin hazırlanmasında T.Cəafərov iştirak etdi.

Azərbaycan Ordusunun şanlı aprel zəfərindən 5 il ötür
Azərbaycan Ordusunun şanlı aprel zəfərindən 5 il ötür
Azərbaycan ərazi bütövlüyünü bərpa edə bilib - Tural Gəncəliyev
Azərbaycan ərazi bütövlüyünü bərpa edə bilib - Tural Gəncəliyev
Britaniyanın "Aardvark Group" şirkəti Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərinin minalardan təmizlənməsində iştirak edib
Britaniyanın "Aardvark Group" şirkəti Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərinin minalardan təmizlənməsində iştirak edib
Loading Bars
Xəbər lenti
BP və Türkiyə BTC ilə neft nəqli üçün yeni qiymətlər barədə razılığa gəlib - Mənbələr
Sabah yağış yağacaq, külək əsəcək
İsveçrənin Azərbaycandakı investisiyaları qeyri-neft sektorunda cəmləşib - Nazirlik
Hacıqabulda yeni məktəb tikintisi ilə bağlı 1,5 milyon manat ayrıldı - SƏRƏNCAM
Hacıqabulda yol tikintisinə 5 milyon manat ayrılıb - SƏRƏNCAM
İşsiz şəxslər İcbari Tibbi Sığortadan istifadə edə bilər? - AÇIQLAMA
Azərbaycanda qızıl bahalaşıb
“Rabitəbank” valideyn himayəsindən məhrum uşaqları sevindirib
Çindən yola salınan ikinci yük qatarı Bakıya çatıb
Zəngəzur dəhlizi açılacaq, Ermənistan da bu fikri qulağına sırğa eləməlidir - Deputat
Daha bir marşrut xəttində gedişhaqqı “BakıKart”la ödəniləcək
Bu il TAP vasitəsilə tədarük olunan qazın həcmi açıqlanıb
2021-ci ilin ən yaxşı avtomobili açıqlanıb
Bərdə sakininin həkim səhlənkarlığı ilə bağlı şikayəti araşdırılır - Baş Prokurorluq
AQTİ mütəxəssisləri pestisid qalıqları və mikotoksinlərin analizi üzrə beynəlxalq təlimlərə cəlb olunub
Mehridə etirazçılar Paşinyanın kortejinin qarşısını kəsib (VİDEO)
Bakı Ali Neft Məktəbi regional “Petrobowl” yarışının qalibi olub
Azərbaycan nefti ucuzlaşıb
Dövlət Vergi Xidməti və DGK-dən büdcəyə daxilolmalar proqnozu üstələyib
Ötən gün ölkədə 30 yanğın olub, 4 azyaşlı xilas edilib
Beş rayonda 10 kənd yolu yenidən qurulur (FOTO)
Dövlət büdcəsində 212 milyon manat profisit yaranıb
Keçmiş arvadını öldürən Tərtər sakininin məhkəməsi başlayır
“Müasir biologiyanın pandemiya sınağı” adlı videoformatda elmi-praktik konfransı keçiriləcək
"ATV" cərimələnib, "Bizimləsən" proqramının yayımı dayandırılıb
Bərdədə vətəndaşların mənzillərini qarət edən dəstə yaxalandı
Ağır yaralanan daha 12 qazi Türkiyəyə göndərilib (FOTO)
Dünya Bankı neft qiymətləri ilə bağlı proqnozlarını açıqlayıb
Bakıda özünü və iki körpəsini binadan atan qadının məhkəməsi başlayır
Avropa Superliqası fəaliyyətini dayandırdı - Bəyanat
Azərbaycanda auditin rəqəmsallaşdırılması üzrə işlər sürətləndirilir - Auditorlar Palatasının sədri
Azərbaycanda neft hasilatı azalıb, qaz hasilatı isə artıb
Qusarda narkotik becərən şəxs yaxalanıb (FOTO)
2 koronavirus xəstəsi küçədə saxlanıldı (FOTO)
Kaspersky 2020-ci ilin maliyyə yekunlarını təqdim edib
Bakıda meyiti damda tapılan qız niyə ölüb? - Araşdırma başladı
Polis Saatlı və Zərdabda əməliyyat keçirdi, silahlı şəxslər yaxalandı
Qubadlının Ulaşlı kəndi (VİDEO)
Bu həftə ünvanlı yardımın ödənilməsi nəzərdə tutulub - DSMF
Evini tərk edən daha 9 aktiv koronavirus xəstəsi saxlanıldı
Ermənistan üçtərəfli bəyanatın icrası əvəzinə, beynəlxalq ictimaiyyəti yanıltmağa çalışır - XİN
Azərbaycanda maliyyə hesabatı verən siyasi partiyaların sayı artıb
Bakıda binanın damında gənc qız meyiti tapılıb
Xaçmazda 3 otaqlı ev yanıb
Pandemiyadan sonra hansı sahələr daha tez bərpa olunacaq? - ŞƏRH
Kanada ABŞ sərhədləri 21 aprelə qədər bağlı qalacaq
Aprelin 21-də xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri
Ağstafada yas mərasimi keçirmək istəyən şəxslər saxlanılıb (FOTO)
İsveçrədə İdman Gimnastikası üzrə Avropa Çempionatına start verilir
60 mindən çox şəxs Qarabağa qayıdış proqramı çərçivəsində keçirilən sorğuda iştrak edib
Gəncə yol polisi avtoxuliqanlıq edənlərə qarşı reyd keçirib (FOTO)
Aİ "COVİD-sertifikat"ları iyundan tətbiq edəcək
Suriyanın prezidentliyi uğrunda mübarizəyə ilk dəfə qadın qatılacaq
ABŞ-da sabiq polis Corc Floydun ölümündə təqsirli bilinib
Əfqanistana dair İstanbul konfransı təxirə salınıb
İngilitərə Premyer Liqası: "Çelsi" "Brayton"la heç-heçə etdi
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 55 592 nəfər sağalıb
Bakıda kirayə mənzillər ucuzlaşıb
Bakıda yaşayış binasında yanğın olub
Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 141,7 milyonu ötüb - ÜST
Tovuzda birmərtəbəli ev yanıb
Samuxda yas mərasimi keçirmək istəyən şəxslər saxlanılıb
Əli Əsədov ilə Rusiya Hökumətinin sədri Mixail Mişustin arasında telefon danışığı olub
Avropa çempionatında güləşçimiz Turan Bayramov gümüş medal qazanıb
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan xalqı 101 il bundan əvvəl bizim əlimizdən alınmış Zəngəzura qayıdacaq
Prezident İlham Əliyev: Qarabağ zonasında da sənaye parkları olacaq
Ermənistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanımalı və revanşist düşüncələrdən əl çəkməlidir - Deputat
Prezident İlham Əliyev: Qaçaqmalçılıqla Rusiyadan Ermənistana külli miqdarda silahlar göndərilmişdir
Azərbaycan "Şərq tərəfdaşlığı" ölkələri arasında vahid rouminq məkanının yaradılması təşəbbüsünə qoşulub
Prezident İlham Əliyev: Biz Zəngəzur dəhlizini icra edəcəyik, Ermənistan bunu istəsə də, istəməsə də
Prezident İlham Əliyev: Erməni faşizmi bütün ölkələrdə olmuş faşizmlərin ən eybəcəridir
Prezident İlham Əliyev: Yaxın gələcəkdə Zəngilan rayonunda yeni hava limanının tikintisinə start veriləcək
SOCAR-ın Türkiyədəki neft-kimya kompleksinin satışlarının artımı proqnozlaşdırılır
Prezident İlham Əliyev: May ayının sonuna qədər Ağdamın baş planının ilkin versiyası təqdim olunacaq
Prezident İlham Əliyev: Bizim planlarımız Ermənistanı beynəlxalq məhkəmələrə verməkdir
Prezident İlham Əliyev: Tövsiyə etmişəm ki, Qarabağda buna oxşar təsərrüfatlar yaradılsın
Azərbaycan Prezidenti: Azad edilmiş ərazilərin elektrik təchizatı bu ilin sonuna qədər başa çatacaq
Prezident İlham Əliyev: Əlliyə yaxın aqroparkın yaradılması nəzərdə tutulur
Azərbaycan Prezidenti: Böyük aqroparkların yaradılmasının əsas məqsədi ərzaq təhlükəsizliyini təmin etməkdir
Prezident İlham Əliyev: Hacıqabul rayonunda həyata keçirdiyimiz işlərin nəticələrini görürük
Azərbaycan Türkiyədən təxminən 20 milyon dollarlıq avtomobil idxal edib
Bakıda torpaq qiymətləri bahalaşıb
“Dərs vaxtı”nda cədvələ uyğun mövzular təqdim olunub
Goranboyda mərasim iştirakçıları məsuliyyətə cəlb olunub
SOCAR-ın Kulevi terminalı vasitəsilə daşımaların həcmi açıqlanıb
Azərbaycanda ani buraxılış imkanı ilə rəqəmsal kartlar təqdim olunacaq
Karantin rejimini pozan Rəşad Dağlı məsuliyyətə cəlb edildi
Beynəlxalq humanitar hüquq mövzusunda seminar keçirilib (FOTO/VİDEO)
Prezident İlham Əliyevin Hacıqabula səfəri regionların inkişafına olan diqqətin əyani təzahürüdür
Havada toz dumanı müşahidə olunur
BTC vasitəsilə Türkiyəyə neft nəqli azalıb
SOCAR İstiqrazlarının növbəti faiz ödənişi həyata keçirilib
Avropa Şurası Cənubi Qafqazda dayanıqlı sülhün qurulması üçün dəstəyini təklif edə bilər
Maliyyə Nazirliyi “Sovetski” adlanan ərazidə yaşamış bir qrup sakinin iddialarına münasibət bildirib
İtkin düşən daha 2 hərbi qulluqçumuzun nəşi tapılaraq ailəsinə təhvil verilib
Vətən müharibəsində itkin düşən hərbçilərin sayı açıqlanıb
Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzində elmi-praktiki seminar keçirilib (FOTO/VİDEO)
İtkin düşmüş hərbi qulluqçuların axtarış işləri davam etdirilir - Hərbi Prokurorluq
Aprelin 21-nə USD/AZN rəsmi məzənnəsi
Bir sıra ölkələrdən Azərbaycana quş və quş ətinin gətirilməsi qadağan edildi
Bütün xəbərlər