İranın uran mübadiləsinin müqəddəratı mübahisəli şərtlərə görə naməlum qalır

İranın uran mübadiləsinin müqəddəratı mübahisəli şərtlərə görə naməlum qalır

Azərbaycan, Bakı, 26 may / Trend , müxbir D.Xatınoğlu/

İranın Türkiyə və Braziliya ilə birlikdə uran mübadiləsi ilə bağlı imzaladığı sazişin müqəddəratı, təzadlı şərait, mübahisəli şərtlər və mürəkkəb vəziyyətinə görə naməlum qalır. Ekspertlərin fikrincə, hazırda Qərb və İranın prioritetləri, maraqları və mövqeləri ziddiyyət təşkil edir.

İran 2009-cu ilin oktyabrında Vyanada 1 200 kq zəif zənginləşdirilmiş uranı ölkə ərazisindən çıxarıb, əvəzinə Tehranda yerləşən Əmirabad nüvə laboratoriyasını yanacaqla təmin etmək üçün Qərbdən 120 kq uran boruları istəmişdi. İran o zaman bunu istəsə də, sonradan imtina etdi. Nəhayət, bu ilin mayın 17-də İran bu mübadiləyə razılıq bildirsə də, Qərb bu təklifi soyuqluqla qarşılayıb, İİR-ə qarşı yeni sanksiyaların tətbiqi üçün müzakirələri davam etdirdi. Mayın 25-də ABŞ-ın dövlət katibi Hillari Klinton İranın uran mübadiləsi ilə bağlı sazişini "fırıldaq" adlandırdı.

Avropa Təhlükəsizlik Məsələlərini Araşdırma İnstitutunun (Research Fellow at EU Institute for Security Studies) üzvu Jin Paskal Zanders (Jean Pascal Zanders) Fransadan telefonla Trend -a bildirib ki, İranın nüvə proqramı ilə bağlı narahatlıqlar və şübhələr olduğu kimi qalır. "Ortada bir neçə müzakirə mövzusu var; birincisi, uzun zamanlardan həllini tapmayan uranın zənginləşdirilməsi məsələsidir. Əsas problem budur ki, Beynəlxalq Atom Enerji Agentliyi (BAEA) İranın uranın zənginləşdirmə planının tamamilə sülhməramlı olmasını nə dəqiqləşdirir, nə də nəzarət edə bilir".

İran Parlamentinin Milli təhlükəsizlik və xarici siyasət komissiyasının vitse-prezidenti İsmayıl Kosəri Trend -a telefonla Tehrandan bildirib Ki, İran BAEA-nın nüvəsizləşdirmə konvensiyasına (NPT) üzvdür və bu müqavilə çərçivəsində fəaliyyət göstərir. "Tehran bəyannaməsində İranın 1 200 kiloqramlıq az zənginləşdirilmiş uranı Türkiyəyə hansı şəraitdə göndərməsi və 20 faizlik uran yanacağının hansı şəraitdə təhvil verilməsi qeyd olunub və İran NPT müqaviləsi çərçivəsində hər bir məsələ ilə bağlı razılıq verib, imza edərsə, ona 100 faiz əməl edəcək".

Lakin Zandersinin fikrincə, Qərb üçün birinci prioritet uran mübadiləsi deyil və İranın bu haqda vədləri və zəmanətləri Qərbi maraqlandırmır.

BAEA məruzələrində dəfələrlə İranın bu agentliyin müfəttişləri ilə əməkdaşlıq etməməsini iddia edib.

Zandersin fikrincə, Qərbin narahatlığına əsas səbəblərdən biri isə İranın zəif dərəcədə zənginləşdirilmiş (3.5%) uran ehtiyatıdır.

İran birinci dəfə 2009-cu ilin oktyabrında BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvlərindən olan Rusiya, ABŞ, Fransa və həmçinin, BAEA ilə razılığa gəlmişdi ki, 1 200 kq zəif zənginləşdirilmiş uranı xaricə göndərib, əvəzinə 120 kq uran borusu alsın. Zandersin fikrincə, 2009-cu ildə İran uran mübadiləsi Qərb üçün, bir növ, bu ölkənin nüvə silahından uzaqlaşdırılmasında uğurlu addım ola bilərdi; hansı ki hazırda şərait dəyişilib.

Oktyabr ayında 1 200 kq uran İranın uran ehtiyatının 75-80 faizini təşkil edirdi, lakin indi 50 faizini təşkil edir. İran bu müddətdə 3,5 faizlik uran ehtiyatını 1 500 kq-dan 2 200 kq-a çatdırıb.

Texniki problemlərə göz yummaq şərti ilə, potensial olaraq, İran istədiyi təqdirdə, 2 200 kq uranı 90 faizədək zənginləşdirib, 2-3 nüvə başlığı istehsal edə bilər. Hər nüvə başlığı üçün 25-50 kq 90 faizlik uran lazimdir.

Beynəlxalq Münasibətlər Üzrə Qlobal Tədqiqat Mərkəzinin ( Global Research in International Affairs (GLORIA) Center) rəhbəri Bari Rabinin (professor Barry Rubin) fikrincə, Brazilya - Türkiyənin İranla uran mübadiləsi üzrə planı müzakirə mövzusu deyil. Rabin elektron poçt vasitəsilə Trend -a bildirib ki, uran mübadiləsi ilə bağlı saziş BMT TŞ-nin daimi üzvlərinin hamısı tərəfindən rədd olunub və hazırda rəsmi Tehrana qarşı yeni sanksiyaların tətbiqi müzakirə edilir.

BMT TŞ-nin daimi üzvləri İranın uran mübadiləsi ilə bağlı razılığını müsbət addım adlandırsalar da, "tamamilə qaneedici" hesab etmirlər. BMT Baş katibi Pan Ki Mun mayın 25-də bildirib ki, İran daha çox nüvə proqramında şəffaflıq göstərib, BAEA ilə əməkdaşlıq etməlidir.

İran - Amerika Şurasının (Iranian-American Councle) rəhbəri Huşəng Əmir Əhmədi (houshang Amir Ahmadi) Qərbin İranın nüvə mübadiləsi ilə bağlı sazişinə soyuq yanaşmasını tənqid edərək, Trend -a bildirib ki, İranın bu addımı Qərb üçün böyük bir fürsətdir və İranın nüvə proqramı ilə bağlı müzakirələrə ciddi başlanğıc ola bilər.

Əmir Əhmədi çərşənbə günü telefonla Vaşinqtondan bildirib ki, İrana qarşı yeni sanksiyaların müzakirəsi davam edərsə, yaxud BMT TŞ İrana qarşı yeni sanksiyalar qəbul etsə, rəsmi Tehran nə uran mübadiləsini həyata keçirməyə razı olacaq, nə də həyata keçirmək iqtidarında olacaq. Bu problemin ən real həlli budur ki, BMT TŞ İrana qarşı sanksiyaları bir müddət dondursun və İran da qarşılıqlı olaraq, uranzənginləşdirmə planını müvəqqəti dayandırsın. Bu fürsətdə uran mübadiləsi ilə bərabər, rəsmi Tehran nüvə proqramına şəffaflıq gətirsin.

Hakim koalisiyadan olan Parlament nümayəndəsi Kosəri Trend -a müsahibəsində xəbərdarlıq edib ki, Qərb İrana qarşı sərt mövqeyini davam etdirsə, "1 qram da uranın ölkədən çıxarılmasına imkan verilməyəcək". Onun sözlərinə görə, İrana qarşı yeni sanksiyaların müzakirəsi dayandırılmalıdır.

Zandersinin fikrinə gəldikdə, o hesab edir ki, İran uran mübadiləsinə razılıq bildirdiyi bir vaxtda, yenə də uranı 20 faizədək zənginləşdirməyə davam etdirməsi şübhəli addımdır.

2010-cu ilin əvvəlindən etibarən İran Əmirabad nüvə laboratoriyasının yanacağının daxildə təmini üçün uranı 20 faiz zənginləşdirməyə başlayıb. Hazırda 5 kq-dan çox İranın 20 faiz zənginləşdirilmiş uran qazı (UF6) var. Qərb iddia edir ki, İranın uran qazından laboratoriyada istifadə qabiliyyəti olan yanacaq boruları istehsaletmə texnologiyası yoxdur. İran hələ də uranı 20 faizədək zənginləşdirməni davam etdirir.

Əmir Əhmədinin fikrincə, Qərb İranın nüvə proqramı ilə bağlı mövqeyini düzgün başa düşməlidir və "əsəbi şəkildə" qərar verməməlidir. Onun sözlərinə görə, 2009-cu ilin oktyabr ayında İran Prezidenti Mahmud Əhmədinejad administrasiyası arasında və ölkə daxilində prezident seçkiləri ilə bağlı böhran yaşanmışdı və Əhmədinejad uran mübadiləsi ilə bağlı konkret qərar vermək iqtidarında deyildi. "Qərb başa düşməlidir ki, İran hazırda sanksiyalardan qurtulmaq və ölkə iqtisadiyyatını bataqlıqdan çıxarmaq üçün güzəştə getmək qərarındadır və bu fürsətdən sanksiyaların şiddətləndirilməsi ilə deyil, müzakirələrlə istifadə etməlidir. Yoxsa sanksiyalar heç vaxt İranın nüvə proqramını dayandırmayacaq və diplomatik körpüləri də uçuracaq" ,- deyə Əmir Əhmədi hesab edir.

Qərb İranın nüvə silahı istehsal etmək niyyətində olduğundan şübhəlidir; hansı ki İran qətiyyətlə bunu rədd edir. 2006-cı ildən etibarən BMT TŞ İrana qarşı 5 qətnamə çərçivəsində 3 iqtisadi sanksiya tətbiq edib. Hazırda 4-cü dövr sanksiyaların tətbiqi müzakirə olunur.

Məqalənin hazırlanmasında T.Konyayeva və T.Cəfərov iştirak edib.

Bütün qanunsuz sənədlərin ləğvi qarşımızda duran ən vacib tapşırıqdır, Şuşa isə xüsusi mövzudur - Azərbaycanın Fransadakı səfiri
Bütün qanunsuz sənədlərin ləğvi qarşımızda duran ən vacib tapşırıqdır, Şuşa isə xüsusi mövzudur - Azərbaycanın Fransadakı səfiri
Yanğınsöndürmə maşınına Azərbaycan tərəfdən atəş açılması yalandır - MN
Yanğınsöndürmə maşınına Azərbaycan tərəfdən atəş açılması yalandır - MN
Ermənistanın Azərbaycan ərazisinə silah ötürməsi üçtərəfli bəyanatın kobud şəkildə pozulmasıdır - Amerikalı ekspert
Ermənistanın Azərbaycan ərazisinə silah ötürməsi üçtərəfli bəyanatın kobud şəkildə pozulmasıdır - Amerikalı ekspert
Loading Bars
Xəbər lenti
Zakir Həsənov Kəlbəcər və Laçında hərbi hissələrin qışa hazırlığını yoxlayıb (FOTO/VİDEO)
Bakıda 1722 manata kirayə mənzillər verilir
Xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri
Britaniya Səhiyyə Nazirliyi koronavirusun yeni ştammını təhlükəli hesab etmir
Kriştiano Ronaldo Çempionlar Liqasında unikal rekorda imza atıb
Çində partlayış olub, ölən və yaralananlar var
Tramp özünün sosial şəbəkəsinin fəaliyyətə başlayacağını açıqlayıb
"Netflix"in işində fasilələr yaranıb
Türkiyədə zəlzələ baş verib
ABŞ-da "Moderna" və "J&J" peyvəndlərinin 3-cu dozasının vurdurlmasına icazə verilib
Mingəçevir Dövlət Universitetində Energetiklər Günü qeyd olunub (FOTO)
Hindistan İran, Pakistan və Əfqanıstandan gələn yüklərdən imtina edib
Çempionlar Liqası: "Mançester Yunayted" "Atalanta"nı məğlub edib
ÜST təcili istifadə üçün "Sputnik V" peyvəndinin təsdiq prosedurunu bərpa edib
Zəfər xronikası 21 oktyabr 2020-ci il: Prezident İlham Əliyevin Yaponiyanın “Nikkei” qəzetinə müsahibəsi (FOTO/VİDEO)
44 günlük Vətən müharibəsinin xronikası: 21 oktyabr
Prezident İlham Əliyev: 20 oktyabr həm zəngilanlılar, həm də bütün xalqımız üçün əbədi Zəfər günü kimi qalacaq
Moskvada Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya baş naziri müavinlərinin üçtərəfli görüşü keçirilib
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Prezident İlham Əliyevlə Zəngilana səfərdən görüntülər paylaşıb (VİDEO)
Real-Trend həftəlik iqtisadi layihəsinin növbəti buraxılışı yayımlanıb (VİDEO)
Mixeil Saakaşvili Gürcüstan sərhədini qanunsuz keçməkdə ittiham olunub
Ermənilər Xankəndidə yaşamaqdan imtina edir? - AÇIQLAMA
Daha 52 imtiyazlı şəxs sanatoriya-kurort, müalicə mərkəzlərinə yola salınıb
Prezident İlham Əliyev: Vejnəli qızıl yatağının qanunsuz istismarında iştirak edən xarici şirkətlərin məhkəməyə verilməsi prosesinə start verilib
Azərbaycanda kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı artıb
Prezident İlham Əliyev: Zəngilanda müasir logistika-nəqliyyat mərkəzi, bütün infrastruktur qurulacaq
Azərbaycan qida məhsullarının idxalını 15 faizdən çox azaldıb
Prezident İlham Əliyev: Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bağlı son hadisələr göstərir ki, istədiyimizə nail oluruq
Prezident İlham Əliyev: Biz ordumuzu, iqtisadiyyatımızı, beynəlxalq mövqelərimizi genişləndirdik və istədiyimizə nail olduq
Azərbaycan əhalisi pullarını əsasən bu məhsullara xərcləyib
Prezident İlham Əliyev: Uzun fasilədən sonra - 27 il erməni işğalından sonra artıq Zəngilan Vətənə qayıtdı
Prezident İlham Əliyev: Bu, hamımızın qələbəsidir, Azərbaycan xalqının qələbəsidir
Prezident İlham Əliyev: Çalışacağıq ki, gələn ilin əvvəli, bəlkə də bu ilin sonu zəngilanlıları Zəngilana köçürməyə başlayaq
ABB-də kiçik sahibkarlar üçün Payız kampaniyası başlandı!
David Babayanın Rusiyaya səfəri şəxsi xarakter daşıyır - Səfirlik
Naxçıvanda hərbi hissələr qışa tam hazırdır (FOTO/VİDEO)
Azərbaycan və Türkiyə gənclərinin iştirakı ilə növbəti “Beynəlxalq Zəfər düşərgəsi”nin açılışı olub (FOTO)
4 nəfərin ölümünə səbəb olan şirkət rəhbəri ittihamları rədd etdi
Vəzifəli şəxslərdən hədə-qorxu ilə pul tələb edən "baş redaktor"un əməlləri ifşa olunub
Azərbaycan-Xorvatiya biznes forumu keçirilib (FOTO)
Ali Hərbi Məktəbdə baş leytenant Rəşad Rəhimovun xatirəsi anılıb (FOTO/VİDEO)
Bitkoinin qiyməti tarixi rekordu yenilədi
YAP-da gender bərabərliyi və qadın hüquqları ilə bağlı konfrans keçirilib (FOTO)
Bəsitçay Dövlət Təbiət Qoruğunun fəaliyyəti bərpa edilir - SƏRƏNCAM
Nərmin Quliyevanın ölümü ilə bağlı ifadələr məhkəmədə ziddiyyət yaratdı
Ərəb Ölkələri üzrə Azərbaycanlıların Koordinasiya Şurası təsis olunub (FOTO)
ABŞ-da partlayış təhdidinə görə hərbi baza bağlanıb
Zəngilan şəhərinin Baş planının hazırlanması ilə bağlı vəsait ayrıldı - SƏRƏNCAM
Ceyhun Bayramovla ABŞ Dövlət Katibinin köməkçisi arasında telefon danışığı olub
Qaxda ev əşyaları ilə birgə yanıb
Oktyabrın 21-nə USD/AZN rəsmi məzənnəsi
Rusiyada pandemiya ilə əlaqədar noyabrın əvvəli qeyri-iş həftəsi elan edilib
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Zəngilan ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşüblər
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva “Zəngilan” yarımstansiyasının açılışında iştirak ediblər
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Zəngilan Rəqəmsal Yarımstansiyasının təməlqoyma mərasimində iştirak ediblər
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva DSX-nin Zəngilandakı hərbi hissəsində yaradılan şəraitlə tanış olublar
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanının tikintisi ilə tanış olublar
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Zəngilanda “Ağıllı kənd” layihəsi çərçivəsində görülən işlərlə tanış olublar
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Zəngilan rayonunda səfərdə olublar (FOTO/VİDEO)
Abşeronda şəhid Rəşad Mehdiyevin xatirəsinə ucaldılan abidə-bulaq kompleksinin açılışı olub (FOTO)
"Rebuild Karabakh" sərgisi çərçivəsində KOBİA-nın stendində yerli və xarici iş adamlarının işgüzar görüşləri keçirilir (FOTO)
Bal yarmarkasına təqdim olunan 64 nümunə tələblərə cavab verməyib
Bakı-Sumqayıt istiqamətində qatarların sayı artırılır (FOTO)
Həbsdə olan jurnalistin cinayət işi məhkəməyə göndərildi
Bakıdakı bal yarmarkası noyabrın 7-dək davam edəcək (FOTO) (ƏLAVƏ OLUNUB)
Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrdə taktiki-xüsusi təlim davam edir (VİDEO)
İran yerli şirkətlərinə Qarabağa qanunsuz yük daşımağı qadağan etdi
“Qələbə hünəri” Respublika Yaradıcılıq Sərgisi keçiriləcək
Azərbaycanda COVID-19 əleyhinə peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Azərbaycanda 2 303 nəfər COVID-19-a yoluxub, 16 nəfər vəfat edib
Diaspor gəncləri Ermənistanın müharibə cinayətləri ilə bağlı beynəlxalq təşkilatlara müraciət ediblər
Binəqədidə mağazaları qarət edənlər kameraya düşdü - Anbaan görüntülər (FOTO/VİDEO)
Unibank biznes üçün onlayn məhsulları komissiyasız etdi
Dövlət Rəqs Ansamblı beynəlxalq festivalda birinci yeri tutub
Digər respirator xəstəliklər ötən illərlə müqayisədə azalıb - Təyyar Eyvazov
2022-ci ildən iqtisadi islahatların yeni mərhələsi başlayır - Vüsal Qasımlı
Koronavirusa yoluxmaların artacağı gözlənilir - İnfeksionist
Yoluxmalara görə məktəblər bağlana bilərmi? - İnfeksionist açıqladı
Şirvan sakini "patı" ilə yaxalandı
Peyvəndin yan təsirləri nə dərəcədə təhlükəlidir? - AÇIQLAMA
Koronavirusun simptomları dəyişib - İnfeksionist
Metro qatarında nasazlıq yarandı, intervalda gecikmə oldu
Azərbaycanın elektrik enerjisi istehsalı və ixracı artıb - Nazir
44 günlük Vətən müharibəsində Füzuli əməliyyatının önəmi
“Nar” ən böyük Azərbaycandilli səsli kitabxanaya dəstəyini davam etdirir
İranda daha 162 nəfər koronavirusdan ölüb
Şəhid ailələri və müharibə əlillərinə, gözdən əlilliyi olanlara 50 mənzil verildi (FOTO)
Gedik Holdinq Azərbaycanda (FOTO)
3 kiloqrama yaxın "patı" ilə tutulan şəxsə hökm oxundu
Hədəfimiz bərpa olunan enerji payını 30 faizə çatdırmaqdır - Nazir
Qarabağda bir sıra böyük layihələrin məhz xarici investisiya hesabına həyata keçirilməsi əsas prioritetlərimizdəndir - Pərviz Şahbazov
Zəngəzurun giriş qapısı Zəngilan (FOTO)
Daha bir universitetdə bir neçə qrup distant təhsilə keçib
Qusar xəstəxanasının direktoru rüşvət alarkən cinayət başında yaxalanıb
Gələn il “Böyükşor”da üzən günəş elektrik stansiyasının istismara verilməsi planlaşdırılır - Nazir
Bal yarmarkasında məhsulun qiyməti necə müəyyənləşdirilir?
Bakıda gəlnini qətlə yetirən qayınataya 18 il həbs cəzası verildi
Son bir ilə yaxın müddətdə “Azercell könüllüləri” minlərlə ailəni sevindirib
Pandemiya arıçılara mənfi təsir edib - Nazirlik rəsmisi
Gürcüstan Azərbaycan vətəndaşları üçün ölkəyə daxil olma qaydalarını asanlaşdırıb
Bütün xəbərlər