Yaxın Şərqin yeni tarixi - Trend News-un icmalçısı

Trend -un Yaxın Şərq redaksiyasının rəhbəri Rufiz Hafizoğlu

Bu günə qədər Yaxın Şərqdə heqemonluq qismən də olsa İsrailə məxsus idisə, İslam dünyasının ən çılğın prezidenti Mahmud Əhmədinejadın İranın fevralın 11-də uranın 20 faizədək zənginləşdirilməsinə nail olduğunu elan etməsi ilə regionda heqemonluğa iddialı yeni və daha ciddi oyunçu peyda oldu.

Əslində, Yaxın Şərq dövlətlərinin heqemenluq üçün apardığı mübarizə yeni deyildi.

Əgər 2008-ci ildə baş vermiş Qəzza hadisələrinə kimi regionda İsrailin tam və mütləq heqemonluğu var idisə, hərbi əməliyyatların başlanması ilə İsrailin regiondakı heqemonluğu sona çatdı.

Çünki iqtisadi və hərbi potensial baxımından regionda güclü olan İsrail ordusu və kəşfiyyatı Mahmud Abbas administrasiyasının yardımı ilə maksimum üç gün müddətində Qəzzanın kapitulyasiyasını düşünürdüsə, bunu edə bilmədi. Ən azından ona görə ki, HƏMAS əvvəlki illərdən fərqli olaraq, sadəcə küçə müqaviməti göstərən HƏMAS deyildi, İsrail qarşısında daha ciddi və nizami bir ordu dururdu.

Bütün bunlarla yanaşı, Qəzza hadisələri zamanı diqqətdən qaçan, lakin maraqlı hadisələr baş verdi.

Əgər əvvəllər Qəzzaya İsrail tərəfindən hər hansı bir müdaxilə baş verirdisə, HƏMAS və hər hansı bir yerli qruplaşma İsralin əməliyyatlarına cavab olaraq terror aktları həyata keçirirdilər. HƏMAS və digər silahlı qruplaşmaların İsrail ərazisində terror aktları həyata keçirtmək imkanları olsa da, 22 gün davam edən müharibə zamanı İsrail ərazisində bir dəfə də olsun terror aktı həyata keçirilmədi.

Bununla da HƏMAS beynəlxalq aləmdə İsrailin nüfüzunun sarsılmasına nail oldu. İsrailə ən böyük zərbə isə regionda hərbi və siyasi sahədə müqttəfiqi olan Türkiyədən gəldi. Qəzza hadisələri Türkiyə-İsrail münasibətlərində yeni - qarşılıqlı etibarsızlıq dövrü yaratdı.

Ankara - Təl-Əviv münasibətlərinin gərginləşməsi ilə türk-ərəb və türk-fars münasibətlərində yeni dövr başladı.

Lakin Qəzza hadisələrinin fonunda gizlənən bir reallıq var idi ki, bu da Misir, Səudiyyə Ərəbistanı, İordaniya və bəzi körfəz dövlətlərinin İsrail ilə birgə qismən də olsa İrana qarşı mübarizə aparması idi. Çünki bəzi ərəb dövlətlərinə görə regionda real təhlükə Tehranın nüvə proqramıdır.

Ən maraqlısı odur ki, Qəzza hadisələrindən sonra Benyamin Netanyahu İordaniya və Misirə səfəri zamanı ölkə rəsmiləri ilə görüşündən sonra İsrail televiziyasında İranın nüvə proqramının region üçün təhlükəli olduğunu və İsrailin bu problemə qarşı ərəb dünyası ilə əməkdaşlıq etməyə hazır olduğunu bildirdi. İsrail rəsmisinin bu təklifi İrana qarşı yəhudi-ərəb birliyinin başlanması idi.

Lakin İsrail, İran və ərəb ölkələri ilə yanaşı, regionun taleyini həll edə biləcək Ankara və bütün region üçün başağrısına çevrilən İraq unudulurdu.

2002-ci ildə Türkiyə siyasi elitasının milliyyətçilərdən liberal islamçılara keçməsi ilə Ankaranın regiona olan iddiası daha da gücləndi. Regiona iddia əvvəlki hökumətlərin zamanında da var idi, lakin Ankara bunu heç vaxt açıq şəkildə göstərmirdi.

Türkiyədə AKP haqqında müxtəlif fikirlər olsa da, AKP həm daxili siyasətdə, həm də xarici siyasətdə bir sıra uğurlara imza atıb. Daxili siyasətdə atılan uğurların ən böyüyü isə hakimiyyətin özündən əvvəlki hökumətlərin ifşa edə bilmədiyi, "dövlət içində dövlət" statusu almış qeyri-qanuni təşkilatların ifşa edilməsi idi.

Bunlarla yanaşı, AKP ölkədə say etibarı ilə altıncı olan və BALYOZ (gürz) adlanan dövlət çevrilişinin qarşısını almışdı. BALYOZ planına əsasən, İstanbuldakı "Fatih Camisi" və "Bəyazid" məscidlərini cümə namazı zamanı partlatdıqdan, ölkənin hərbi muzeyinə hücum təşkil etdikdən, Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus bir neçə qırıcı təyyarəni partladaraq bunu yunan tərəfinin üzərinə atdıqdan sonra Türkiyə Silahlı Qüvvələri ölkədə yaranacaq xaosdan istifadə edərək hakimiyyəti devirəcəkdi. Plan baş tutacağı təqdirdə isə, Türkiyədə kütləvi həbslər başlanmalı idi.

Planın baş tutmamağı isə AKP simasında Ankaranın daha stabil daxili siyasətə malik olmasının göstəricisi idi.

Ankaranın regionda artan nüfuzu onu deməyə əsas verir ki, gələcəkdə hakimiyyəti kimin təmsil etməsindən asılı olmayaraq, Türkiyə regionda hegemonluq iddiasından əl çəkən deyil. Türkiyə nə qədər Avropa ittifaqına can atsa da, Ankara çox yaxşı başa düşür ki, Aİ-nin sonucu dövləti olmaqdansa, Yaxın Şərqin birinci dövləti olmaq daha yaxşıdır.

İraqa gəlincə, martın 7-də keçiriləcək parlament seçkilərindən sonra regionda əsaslı şəkildə dəyişikliklər gözlənilir. Hətta bir çox siyasi müşahidəçilər seçkilərdən sonra İraqın parçalanacağı və federasiya vəziyyətinə gələcəyini də söyləyirlər.

İraqdakı real vəziyyət onu deməyə əsas verir ki, bu seçkilərdə dini partiyalar deyil, dünyəvilər daha üstünlük təşkil edəcəklər və seçkilərdə qələbə qazanacaqlar. Seçkilərdə isə mübarizə əsasən ölkənin vitse-prezidenti Tariq əl-Haşimi və İyad Əllavi arasında olacaq.

Böyük ehtimal ki, bu seçkilərdən sonra İraqın Baş nazir postunu dünyəviləri təmsil edən İyad Əllavi, prezident postunu isə Tariq əl-Haşimi tutacaq.

Seçkiöncəsi və ərəfəsində isə bir çox maraqlı hadisələr baş verdi. Bunlardan ən yadda qalanı isə İyad Əllavinin Səudiyyə Kralı və Səudiyyə Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin rəhbəri ilə ər-Riyadda təkbətək görüşü oldu. Bu görüşdən sonra Səudiyyə Ərəbistanının Əllaviyə dəstək verəcəyinə zərrə qədər də şübhə qalmır.

Səudiyyə Ərəbistanı rəsmiləri dəfələrlə İraq sünnilərini müdafiə etmək üçün qoşunlarını İraqda yerləşdirmək təklifi ilə də çıxış etmişdilər.

Şiə olmasına baxmayaraq, ABŞ-ın Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin keçmiş agenti, "dünyəvi" Əllaviyə dəstək verməklə Səudiyyə Ərəbistanı İraqı İranın təsirindən çıxarmağa çalışır. Təbii ki, bu məsələdə Səudiyyə Ərəbistanı özbaşına deyil, əbədi müttəfiqi olan ABŞ-la razılaşdırılmış şəkildə hərəkət edir.

Səudiyyə Ərəbistanının əl-Haşimini dəstəkləməməyinin əsas səbəblərinə gəlincə isə, əl-Haşiminin siyasətdə az da olsa Türkiyəyə meyilli olmasıdır. Məhz İraqa son səfərində Türkiyənin xarici işlər naziri Əhməd Davudoğlu ilə görüşündən sonra Tariq əl-Haşimi İslam partiyasından ayrılaraq "HİZBul TACDİD" yenilik partiyasını qurdu. Ən maraqlısı isə Haşimiyə bağlı olan bir çox siyasi xadimlərin də ölkədəki digər siyasi partiyalara üzv olmaları oldu. Bu da parlament seçkilərində hansı siyasi partiyanın qalıb gələcəyindən asılı olmayaraq, Haşimi tərəfdarlarının hakimiyyətdə təmsil olunması ilə nəticələnəcək.

İraqın süqutundan sonra keçirilən seçkilərdə qalib gələn İranyönlü şiələr bu seçkilərdə ciddi daxili parçalanma ilə üz-üzə qaldılar. Bu seçkilərdə əvvəlki seçkilərdən fərqli olaraq, ABŞ şiələri dəstəkləməyəcək, çünki şiələrin dəstəklənməsi İraqın siyasi cəhətdən Tehranın təsir dairəsinə düşməsi ilə nəticələnmişdi.

Seçkilərdən sonra isə İraq Səudiyyə Ərəbistanı üçün ikinci Yəmənə çevriləcək.

Parlament seçkilərindən sonra ən çətin vəziyyətdə isə İraqın şimalındakı kürd administrasiyası olacaq və böyük ehtimal ki, Türkiyəyə qarşı barışmaz mövqe nümayiş etdirən kürdlər ərəblərdən fərqli olaraq, nə Səudiyyə Ərəbistanı, nə də İrana meyl edəcəklər, ən ideal variant isə Ankaraya üz tutmaq olacaq. Təbii ki, Ankara bununla da bu yaxınlaşmadan istifadə edərək, PKK problemini də həll etmək istəyində olacaq. Ankaranın bu kartdan nə qədər faydalanacağını isə zaman göstərəcək.

Bir çox Bağdad rəsmilərinin ölkədə stabilliyin, nizami ordunun və düzəlməkdə olan iqtisadiyyatın olmasını söyləməsinə baxmayaraq, İraq yeni, daha ciddi və daha qanlı müharibə ərəfəsindədir. İşğaldan sonra yaşanan hadisələr isə ehtimal edilən müharibə ilə müqayisə belə olunmayacaq.

Ehtimal edilir ki , İraqdakı parlament seçkiləri yaxın yeni, daha qanlı tarixin başlanmasına təkan verəcək.

Çempionlar Liqası 2024-cü ildən etibarən 36 komandaya qədər genişləndirilə bilər
Çempionlar Liqası 2024-cü ildən etibarən 36 komandaya qədər genişləndirilə bilər
UEFA koronavirus pandemiyası fonunda mükafat fondunu beş illik azaldır
UEFA koronavirus pandemiyası fonunda mükafat fondunu beş illik azaldır
İngiltərə Premyer Liqasında koronavirusa daha 8 yoluxma halı qeydə alınıb
İngiltərə Premyer Liqasında koronavirusa daha 8 yoluxma halı qeydə alınıb
Loading Bars
Xəbər lenti
Prezident İlham Əliyev: Düşmənin başını yaran yumruğumuz bizim birliyimiz, məqsədyönlü fəaliyyətdir
Ermənilər Tərtəri atəşə tutdu, 2 mülki şəxs həlak oldu
Bu gün qazanılan uğurlar bir-iki günün yox, illərdir aparılan uzaqgörən siyasətin nəticəsidir - Deputat
Azərbaycan Prezidenti: Onlar, sadəcə olaraq, bizi və beynəlxalq vasitəçiləri aldadırdılar
Prezident İlham Əliyev: Biz Böyük Qayıdışın astanasındayıq
Azərbaycan Bayrağı Zəngilan şəhərində (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev Xocavənd rayonunun isğaldan azad edilən Vəng kəndinə Çinarlı adı verib
Prezident İlham Əliyev: Zəngilan şəhəri və 24 kənd işğaldan azad olunub
Prezident İlham Əliyev: Müzəffər Azərbaycan Ordusu döyüş meydanında yeni qələbələr qazanır
Kolleclərin boş qalan plan yerlərinə qəbulun nəticələri elan olunub
İranda sutka ərzində 5 min nəfərdən çox şəxs koronavirusa yoluxub
Ermənistanın dinc insanları hədəfə almasını dünyanın görməsi vacibdir - Mustafa Şentop
Ermənistan Müdafiə Nazirliyi növbəti dəfə geri çəkildiklərini etiraf etdi
Prezident İlham Əliyev xalqa müraciət edib
Ermənilərin Azərbaycan Ordusu qarşısında tab gətirə bilməməsi gözlənilən idi - Ekspert
Yerəvanda təcili toplantı: Separatçı rejimin sabiq "lider"ləri Paşinyandan izahat tələb edir
Təkcə düşmənlə deyil, onunla əlbir olan silah alverçiləri, terrorçularla da mübarizə aparırıq - Ekspert
Türkiyə parlamentinin sədri Gəncədədir (FOTO/VİDEO)
Ermənistanın indiki rəhbərliyi real problemləri həll etməyi bacarmır - Rusiyalı siyasi texnoloq
Düşmənin xeyli sayda canlı qüvvəsi və hərbi texnikası məhv edilib (VİDEO)
Ermənistan sosial şəbəkələrdə Azərbaycan adından əsgərlərimizə yardım adı altında vəsait toplayır - FOTO
Tapqaraqoyunluda qaz təchizatının bərpasına başlanılır (FOTO)
Ermənilər bütün saytlarda və sosial şəbəkələrdə çox aktiv şəkildə bizi izləyir - Hərbi ekspert
ADA Universitetinin xarici məzunları Azərbaycana həsr edilən kitab yazıblar
Gənclər təşkilatları arasında vətənpərvərlik istiqamətində layihə müraciətlərinin nəticələri açıqlanıb
Vətən Müharibəsindəki şanlı qələbəmiz müasir tariximizdə yeni səhifələr açacaq - Rektor
Xristian dini icma rəhbərləri ABŞ konqresinə təqdim olunmuş qətnamə layihəsinə etiraz edib
Ceyhun Bayramov Türkiyə parlamentinin sədri ilə görüşüb (FOTO)
Ayaq burxulan zaman nə etmək lazımdır?
Cəbhəyanı bölgələrdə fəaliyyət göstərən sahibkarlara dəstək göstərilib
Koronavirus cəbhəyə ötürülərsə, Ordumuz bir deyil, iki düşmənlə mübarizə aparmaq məcburiyyətində qalacaq - Ekspert
Ermənistana ordumuz qarşısında daha 10-15 gün dayana bilmək üçün ən azı 2-3 milyardlıq hərbi dəstək edilməlidir - Ekspert
Gəncə, Tərtər, Beyləqana ölümcül zərbələr barədə xəbərlər məni dəhşətə gətirib - Baronessa Nikolson
Ermənistanın raket zərbələri Gəncədəki alman tarixi və mədəni irsi üçün təhlükə mənbəyidir
Sabah yağış yağacaq, külək əsəcək
Tərtər və Ağdam rayonlarının əraziləri atəşə tutulur - Müdafiə Nazirliyi
Azərbaycanda qızıl ucuzlaşıb
Azərbaycanın ərazi bütövlüyü tezliklə tam təmin olunacaq - Rusiyalı partiya sədri
Azərbaycan Ordusu tarix yazır - Onları siz də tanıyın (FOTO)
Biz birlikdə güclüyük! Bu çağırışı unutmayın - Elmira Süleymanovadan müraciət
Azərbaycanda ali təhsil diplomlarının tanınması ilə bağlı yeni qaydalar müəyyənləşir
Ermənistanın hücumları nəticəsində Gəncədə zərər çəkmiş şəxslərə Ombudsmanın təşəbbüsü ilə psixoloji yardım göstərilib (FOTO)
Azərbaycanda transplantasiya obyekti olan orqan və toxumaların siyahısı müəyyənləşdi
Azərbaycan neftinin qiymətləri dəyişib
Türkiyənin Baş konsulu Gəncədə erməni terrorundan zərər çəkənlərlə görüşüb (FOTO)
Ceyhun Bayramov Vaşinqtona gedir
İşğal altındakı qoruqlarda "Qırmızı Kitab”a daxil edilmiş fauna və flora növlərinin əksəriyyəti məhv edilib - Nazir
Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzi yeni layihəyə başlayıb
Bakıda tıxaclar dayanacaqlarda sıxlığa səbəb olub - BNA
"Wargonzo" da Qarabağdan qaçdı
Bu gün hər bir Azərbaycan vətəndaşı özünü əsgər kimi hiss edir - Deputat
Ermənistan humanitar atəşkəsi pozmaqla özünə quyu qazır - Hərbi ekspert
Ermənistanın atəşi nəticəsində 1941 ev yararsız vəziyyətə düşüb
Dünya birliyi Gəncə faciəsinə də göz yummaqdadır - Tarixçi alim
"Azercell"dən koronavirusla savaşan tibb işçilərinə dəstək davam edir
Deputat Sevil Mikayılovanın təşəbbüsü ilə Xudatda əsgər ailələrinə yardım paylanılıb (FOTO)
Düşmənin bu xain əməlləri cəzasız qalmayacaq - Sahibə Qafarova
Mustafa Şentop Gəncəyə yola düşüb
Türkiyə beynəlxalq arenada Azərbaycanın yanındadır - TBMM sədri
Ermənistanın atəş nöqtələrinə zərbələr endirilir - MN (VİDEO)
Ermənistanın “fişinq” hücumları davam edir - Nazirlikdən XƏBƏRDARLIQ
Minsk qrupu münaqişənin tənzimlənməsi üçün heç bir iradə göstərmədi - Türkiyə parlamentinin sədri
Ermənistanda koronavirusdan ölənlərin sayı 1 100 nəfəri keçib
İşğaldan azad edilən Suqovuşan və Talış kəndlərinə gedən avtomobil yollarının bərpasına başlanılır
Sığorta stajı amnistiyasından 25 minə yaxın şəxs faydalanıb
Beynəlxalq ictimaiyyət quldur Ermənistanı durdurmalıdır - Mustafa Şentop
“Xudafərin” hidroqovşağı üzrə tikinti xərclərinin və dəymiş ziyanın hesablanması məsələlərinə baxılır - Nazir
Mustafa Şentopun bu gün burada olması iki ölkə arasında qardaşlığın daha bir nümunəsidir - Sahibə Qafarova
Azərbaycan və Pakistan XİN rəhbərləri arasında telefon danışığı olub
DSX-ya BTR-70M tipli Zirehli Nəqliyyat Vasitəsi hədiyyə edilib (FOTO)
“Qaynar xətt”ə daxil olan şikayət əsasında sexin rəhbərliyinə məcburi göstəriş verilib
Türkiyə parlament sədrinin iştirakı ilə Milli Məclisin iclası başlayıb
Ermənistan ordusu öz sıralarını müxtəlif ölkələrdən terrorçularla zənginləşdirir - Türkiyəli ekspert
Dünya miqyasında Türkiyə və Azərbaycan qədər bir-birinə yaxın ikinci ölkə tapmaq mümkün deyil - Tamam Cəfərova
Xüsusi əhəmiyyətə malik Şəhriyar-Kələxana avtomobil yolu yenidən qurulur (FOTO)
Son 10 ildə elektrik enerjisinin istehsalında 39,7 faiz artım əldə edilib - Nazir
Ceyhun Bayramov Mustafa Şəntopla görüşüb
“Xudafərin” və “Qız Qalası” hidroqovşaqları Azərbaycana illik 368 milyon kVt/saat enerji istehsalına imkan yaradacaq
Paşinyanın döyüşlər başlayandan zəng etdiyi ölkələr - SİYAHI
Özümüzü koronavirusdan qorumaqla döyüşən hərbçilərimizi xəstəlikdən müdafiə etmiş olarıq - Ekspert
Ağcabədi sakini qardaşı oğlunu küçədə güllələdi
Əsgərimizin cəbhədə ard-arda uğurlar qazanması yaralarımıza məlhəm kimi gəlir - Cavad xanın nəslinin davamçısı
BNA Bakıda ekspres avtobusların gecikmə səbəbini açıqladı
Kiçik dövlətlərin öz gücünə torpaqlarını azad etməsi halları azdır, amma Azərbaycan bunu edə bildi - Deputat
Dağlıq Qarabağ münaqişəsində son gərginlik Ermənistan üçün utancdır - Con Mareska
"Soudel" tropik qasırğası Filippin istiqamətində irəliləyir
Düşmənin muzdlulardan ibarət “Legion” dəstəsi döyüşməkdən imtina edib - MN
Düşmənin məhv edilən hərbi texnikaları - SİYAHI
Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki son vəziyyəti açıqlayıb
Tramp Əfqanıstandakı ABŞ qoşunlarının çıxarılmasından danışdı
İsraildə koronavirusa yoluxanların sayı 304 min nəfəri ötüb
Çempionlar Liqası 2024-cü ildən etibarən 36 komandaya qədər genişləndirilə bilər
Düşmənin zirehli texnikaları məhv edilib (VİDEO)
Argentinada koronavirusa yoluxanların sayı 1 milyon nəfəri ötüb
Peyvəndlər üzrə "COVAX" təşəbbüsünə 184 ölkə qoşulub
UEFA koronavirus pandemiyası fonunda mükafat fondunu beş illik azaldır
ABŞ İran üzrə "qara siyahı"nı genişləndirib
Alyaska sahillərində 7,4 bal gücündə zəlzələ olub
Təmas xəttində top mərmiləri, dron və partlamış mərmi qalıqları aşkarlanıb (FOTO)
BMT TŞ Dağlıq Qarabağda atəşkəsə nəzarəti müzakirə edib
Bütün xəbərlər