28 sentyabr Ümumdünya quduzluq xəstəliyi ilə mübarizə günüdür

28 sentyabr Ümumdünya quduzluq xəstəliyi ilə mübarizə günüdür

Bakı. Trend:

Quduzluq (lat. Rabies) virus mənşəli və itigedişli infeksion xəstəlik olub, sinir sisteminin iltihabi, degenerativ və nekrotiki zədələnmələri ilə səciyyələnir. Zoonoz olduğundan bu infeksiya növü ilə demək olar ki, bütün növ ev və kənd təsərrüfatı heyvanları, vəhşi heyvanlar, həmçinin insanlar yoluxurlar. Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi İnstitutundan bildirilib ki, virus xəstə heyvanların tüpürcəyi ilə ifraz olunduğundan xəstəlik daha çox quduz heyvanların dişləməsi nəticəsində baş verir.

Xəstəliyin törədicisi miksoviruslar qrupunun Rhabdoviridae ailəsinin Lissavirus cinsinə mənsub olan RNT tərkibli neyrotrop virusdur (Rabies virus). Quduzluq virusu xarici mühit amillərinə qarşı davamsız olub, 56ᵒ C temperaturda 15 dəqiqə, qaynadıldıqda isə 1-2 dəqiqə müddətində inaktivləşir. Dezinfektantlara qarşı həssas olan virus mənfi temperatura və fenolun təsirinə qarşı davamlıdır.

Xəstəlik törədicisinin mənbəyi xəstə ev heyvanları (əsasən it və pişiklər) və vəhşi heyvanlar (canavar, tülkü, çaqqal, porsuq, skuns, yenot və s.) hesab olunur. Yarasalar və gəmiricilərin rezervuar olaraq xəstəliyin yayılmasında rolu böyükdür.

İnsanlar arasında yoluxmanın 99 %-i quduz itlərin dişləməsi ilə baş versə də, zədələnmiş dəri və selikli qişaların (cırmaq və ya yara yeri) xəstə heyvanın ağız suyu ilə təması da yoluxmaya səbəb olur. Son məlumatlara görə, xəstəliyin alimentar (qida və su ilə), aerogen (hava-damcı yolu ilə), transplasentar (plasenta ilə anadan balaya), həmçinin orqan və toxuma transplantasiyası zamanı da ötürülməsi mümkündür. Nəzəri cəhətdən xəstəliyin insandan insana yoluxması mümkün hesab edilsə də, praktik olaraq belə hal qeydə alınmayıb.

Dişləyən heyvanın növü, dişlənmə nahiyəsi, virusun virulentliyi və miqdarı, həmçinin immun sistemin aktivliyindən asılı olaraq xəstəliyin gedişatı üç mərhələyə bölünür. Prodromal (ilkin) mərhələdə temperaturun subfebril yüksəlməsi, iştahsızlıq, qusma və əzələ ağrıları ilə yanaşı, dişlənmə yerində qızartı, ağrı və ya qaşınma halları müşahidə edilir. Daha sonra həyəcan, qorxu və depressiya yaranmaqla hərəkətin koordinasiyası pozulur. Aqressiya mərhələsində narahatlıq və həyəcan artmaqla hidrofobiya (sudan qorxmaq), aerofobiya (külək səsindən qorxmaq), fotofobiya (işıqdan qorxmaq) və akustikofobiya (səsdən qorxmaq) əlamətləri ilə xəstəlik kəskinləşir. Sialoreya (ağız suyunun artması) və tərləmənin artması ilə yanaşı, ətraflarda, dil, udlaq və tənəffüs əzələlərində spastik qıcolmalar baş verir. İflic mərhələsində isə həyəcan və qorxu əlamətləri ilə yanaşı, hərəkət və hissiyyat funksiyaları itir. Asfiksiya və ürək fəaliyyətinin dayanması səbəbindən ölüm baş verir.

Qeyd edək ki, quduzluq xəstəliyinə yoluxma zamanı xəstəliyin ilkin kliniki əlamətləri müşahidə edildiyi təqdirdə peyvəndləmənin effekti olmur və yoluxma 100 % letallıqla bitir.

Xəstəliyin inkubasiya dövrü dişləyən heyvanın növü, virusun virulentliyi, daxil olma nahiyəsi, immun sistemi və digər amillərdən asılı olaraq 10 gündən 3-4 aya qədər, bəzən isə bir ilədək davam edə bilər. Orqanizmə daxil olan virus neyrogen yayılaraq ilk növbədə baş və onurğa beynin, daha sonra isə periferik sinir sisteminin, həmçinin tüpürcək vəzilərinin hüceyrələrində intensiv inkişaf edərək iltihabi, distrofik və nekrotik proseslərə səbəb olur. Baş beyin hüceyrələrinin sitoplazmasında Babeş-Neqri cisimciklərinin əmələ gəlməsi quduzluq xəstəliyinin diaqnostikasında əhəmiyyət kəsb edən xarakterik əlamətdir.

Virusun orqanizmə hemotogen və limfagen yayılması da istisna edilmir. Belə ki, xəstəlik zamanı qanda aneozinofiliya fonunda limfasitar leykositozun inkişaf etməsi qeydə alınır. Tədqiqatlara görə, quduzluq virusu qlikoproteidlərinin aminturşu spektrində aminturşularının yerləşmə ardıcıllığı ilan zəhərindəki neyrotoksinlərlə analojidir.

Quduzluq xəstəliyinə diaqnoz epidemioloji məlumatlar, kliniki əlamətlər və laborator müayinələr (mikroskopik, immunoflüorosent, molekulyar-genetik) əsasında qoyulur.

Quduzluq xəstəliyi Antarktidan başqa demək olar ki, bütün dünyada yayılıb. Xəstəlik səbəbindən baş verən insan ölümünün 95 %-i Asiya və Afrika ölkələrinin payına düşür. Son dövrlərdə isə Ada ölkələrində (Avstraliya, Böyük Britaniya, Yaponiya, Yeni Zelandiya, Malta, Kipr), İsveç, İsveçrə, Finlandiya, İspaniya və Portuqaliyada insanlar arasında quduzluğa yoluxma ilə bağlı məlumatlar qeydə alınmayıb.

Quduzluğun spesifik müalicə üsulu yoxdur. Mövcud olan “Miluoki protokolu” əsasında süni komaya salınma yolu ilə həyata keçirilən müalicə metodu nadir hallarda effekt verir. Odur ki, xəstə və ya xəstəliyə şübhəli heyvanlar tərəfindən dişlənmə zamanı dərhal tibb müəssisəsinə müraciət edilməlidir. Risk qrupuna daxil olan şəxslərin (baytar həkimləri, kinoloqlar, ovçular, laboratoriya işçiləri və s.) dövri olaraq peyvəndlənməsi quduzluqdan qorunmaq məqsədilə həyata keçirilən zəruri profilaktiki tədbir kimi qiymətləndirilir. Ümumiyyətlə, quduzluqdan qorunmaq üçün aşağıdakılar nəzərə alınmalıdır:

heyvan alqı-satqısı yalnız baytar həkimin nəzarəti altında həyata keçirilməli;
ev heyvanları (sahibli və ya sahibsiz it-pişiklər) dövri olaraq peyvəndlənməli;
sahibsiz heyvanlarla təmasa (əl vasitəsilə yemləndirmə, sığallama və s.) yol verilməməli;
heyvanlar tərəfindən dişlənmə, həmçinin dəri və ya selikli qişalardakı zədələrin heyvanın ağız suyu ilə təması zamanı dərhal tibb müəssisəsinə müraciət edilməlidir.

Dişləyən heyvan bəlli olduğu halda, onun izolyasiya edilərək 2 həftə müddətində baytar həkimin nəzarəti altında saxlanması dişlənən insanların xəstəliyə görə peyvəndlənmə prosedurunun həyata keçirilməsində vacib hesab olunur.

Qeyd etmək lazımdır ki, heyvanlar tərəfindən dişlənmə zamanı dərhal qeyri-spesifik profilaktiki tədbirlər görülməlidir. Zədəli nahiyə intensiv olaraq sabunlu və ya təmiz su ilə dərindən və yaxşı yuyulmalıdır. Həmin nahiyədə kəsiyin aparılması və tikiş qoyulması, eləcə də yara yerinin yandırılması yolverilməz hesab olunur.

Problemin aktuallığı və ciddiliyi nəzərə alınaraq, hər il 28 sentyabr “Ümumdünya quduzluq xəstəliyi ilə mübarizə günü” (World Rabies Day) kimi qeyd olunur. Bu, quduzluq xəstəliyinə qarşı 1885-ci ildə peyvənd kəşf etmiş fransız alimi L. Pasterin anım gününün (28 sentyabr 1895-ci il) əbədiləşdirilməsi məqsədilə təsis edilib. İnsan sağlamlığının təmin olunması məqsədilə WHO, OİE və FAO kimi beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən kompleks tədbirlər çərçivəsində həyata keçirilən “Quduzluğa qarşı mübarizədə birləşək” platformasının məqsədi 2030-cu ilə qədər itlər tərəfindən törədilən quduzluq xəstəliyi səbəbindən baş verən insan ölümünün sayını sıfıra endirməkdir.

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva: Uca Tanrı bütün əsgər və zabitlərimizi qorusun! (FOTO)
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva: Uca Tanrı bütün əsgər və zabitlərimizi qorusun! (FOTO)
Londonda Azərbaycanın Dövlət Müstəqilliyinin Bərpası Günü ilə əlaqədar bilbordlarda məlumat yerləşdirilib
Londonda Azərbaycanın Dövlət Müstəqilliyinin Bərpası Günü ilə əlaqədar bilbordlarda məlumat yerləşdirilib
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Füzuli Beynəlxalq Hava Limanında yaradılan şəraitlə tanış olublar
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Füzuli Beynəlxalq Hava Limanında yaradılan şəraitlə tanış olublar
Loading Bars
Xəbər lenti
44 günlük Vətən müharibəsinin xronikası: 18 oktyabr
Almaniyada helikopter qəzaya uğrayıb
Türkiyə HHQ İraqın şimalında 3 PKK terrorçusunu zərərsizləşdirib
ABŞ-da universitet ərazisində atışma olub, ölən və yaralananlar var
Britaniyada koronavirusa 45 mindən çox yeni yoluxma halı qeydə alınıb
Bərdədə ağır yol qəzası baş verib: 5 nəfər yaralanıb
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva: Uca Tanrı bütün əsgər və zabitlərimizi qorusun! (FOTO)
Londonda Azərbaycanın Dövlət Müstəqilliyinin Bərpası Günü ilə əlaqədar bilbordlarda məlumat yerləşdirilib
Cüdoçularımız Avropa kuboku yarışında 2 medal qazanıblar
Gənclər Gəncə terrorunun qurbanlarını yad ediblər
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Füzuli Beynəlxalq Hava Limanında yaradılan şəraitlə tanış olublar
Prezident İlham Əliyev: Mənə güc verən məhz xalqımızın əzmkarlığı idi
Prezident İlham Əliyev: Otuz il əziyyət içində yaşamış köçkünləri maksimum qısa müddətdə doğma torpaqlarına qaytaracağıq
Prezident İlham Əliyev: Heydər Əliyev qoymadı ki, Naxçıvanda Sovet İttifaqının saxlanmasına dair referendum keçirilsin
Prezident İlham Əliyev: 18 oktyabr gününü böyük təmtəraqla qeyd etmək, kiməsə buna görə minnətdar olmaq tamamilə yersizdir
Azərbaycanda COVID-19 əleyhinə peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Prezident İlham Əliyev: Milli bayramlarımızla bağlı düzəlişlər tarixi həqiqətə və tarixi ədalətə tam uyğundur
Prezident İlham Əliyev: Doqquz ayda Azərbaycan iqtisadiyyatı təxminən 5 faiz, qeyri-neft sənayesi isə 20 faiz artıb
Füzuli Memorial Kompleksinin layihələndirilməsi və tikintisi ilə bağlı 1,5 milyon manat ayrıldı - SƏRƏNCAM
Prezident İlham Əliyev: Zəngilan, Qubadlı, Kəlbəcər və Laçının baş planları hazırlanır
Son sutka ərzində Azərbaycanda 1 896 nəfər COVID-19-a yoluxub, 19 nəfər vəfat edib
Prezident İlham Əliyev: Keçmiş köçkünlərin öz doğma torpaqlarına qaytarılacağı günü böyük dərəcədə yaxınlaşdırmışıq
Prezident İlham Əliyev: “Ağıllı kənd” konsepsiyası əsasında Dövlətyarlı kəndində böyük yaşayış məntəqəsi yaradılacaq
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Füzuli rayon ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşüblər (FOTO)
Prezident İlham Əliyev: Füzulidə icra edilən layihələr bizim həm niyyətimizi, həm potensialımızı göstərir
Prezident İlham Əliyev Füzuli Memorial Kompleksinin və Füzuli şəhərinin təməl daşını qoyub
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Füzuli Mərkəzi Şəhər parkında yaradılacaq şəraitlə tanış olublar
Prezident İlham Əliyev Füzuli şəhərində Rəqəmsal Yarımstansiya İdarəetmə Mərkəzinin təməlini qoyub
Prezidenti İlham Əliyev Füzulidə avtomobil yolunun və yeni “ağıllı kənd”in təməllərini qoyub (FOTO)
Prezident İlham Əliyev: Biz Füzuli şəhərini və Füzuli rayonunun kəndlərini bərpa edəcəyik
Gənclər Fondunun dəstəyi ilə reallaşdırılan layihə çərçivəsində növbəti təlim keçirilib
Prezident İlham Əliyev: Füzuliyə gələn hər bir insan erməni vəhşiliyini görür və bunu artıq heç kim inkar edə bilməz
Prezident İlham Əliyev: Bu şanlı Qələbə çoxəsrlik Azərbaycan tarixində əbədi yaşayacaq
Prezident İlham Əliyev: Füzuli azad olunandan sonra Ermənistan ordusunda fərarilik halları daha geniş vüsət aldı
Prezident İlham Əliyev: Füzuli nəzarətimizə keçəndən sonra Şuşa istiqamətinə getmək üçün daha geniş imkanlar açıldı
Prezident İlham Əliyev: Müharibə zamanı Füzulinin azad olunmasının çox böyük əhəmiyyəti var idi
Prezident İlham Əliyev: 17 oktyabr günü Azərbaycan xalqının çoxəsrlik tarixində xüsusi yer tutacaq
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Füzuli rayonunda səfərdə olublar (FOTO)
Güllə daraqları məni ölümdən xilas etdi - Vətən müharibəsi qazisi
Ukrayna Ali Radasının nümayəndə heyətinin işğaldan azad edilmiş Ağdam şəhərinə səfəri başlayıb
Prezident İlham Əliyevin son Sərəncamı əhalinin rifahını daha da yüksəldilməsini nəzərdə tutur - Tamam Cəfərova
Dövlət başçısının sərəncamı yeni sosial paket hesab edilə bilər - Aydın Hüseynov
İranda koronavirusdan ölənlərin sayı 124 min nəfəri keçib
İranda qida təhlükəsizliyi ilə əlaqədar ciddi addımlar atılmalıdır - İranın Səhiyyə Nazirliyi
Gəncə terroru Azərbaycanı təxribata çəkmək üçün törədilib - ukraynalı deputat
İsmayıllıda atmosferi çirkləndirən avtomobillərin sürücüləri barəsində tədbir görülüb (FOTO)
Ukraynalı deputatlar Ermənistanın Gəncəni raket atəşinə tutması nəticəsində dinc insanların həlak olduğu əraziyə baş çəkiblər (FOTO)
Samuxda “Təmiz hava” aylığı ilə əlaqədar tədbirlər davam etdirilir
Müstəqillik dövrünün ən böyük uğuru Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə əldə olunan tarixi Zəfər nəticəsində torpaqlarımızın azad edilməsidir - Rauf Əliyev
Azərbaycanın canlı əfsanəsi İsfar Sarabskinin rəhbərliyi altında trionun Avropa turnesi çərçivəsində ilk konserti keçirilib (FOTO/VİDEO)
Sabah Bakıda 21 dərəcə isti olacaq
Milli gücün nəyə qadir olduğunu dünyaya göstərdik – Bahar Muradova “Sahil Kərimli ilə Aktual” layihəsində (VİDEO)
Əməkhaqqı və pensiyalarla bağlı sərəncam bir daha təsdiq edir ki, dövlət siyasətinin mərkəzində vətəndaşların sosial rifahı dayanır – Deputat
Goranboyda karantin qaydalarını pozan şadlıq evi rəhbərliyi məsuliyyətə cəlb olunub
Vərəm xəstələri arasında koronavirusa yoluxma hansı səviyyədədir? - AÇIQLAMA
Türkiyədə kursda iştirak edən Azərbaycan hərbçilərinin buraxılış mərasimi keçirilib
Bakının bu ərazilərində içməli suyun verilişində məhdudiyyət olacaq
Qubada ağır yol qəzası baş verib, ölənlər var
Ölümcül xəstə uşağın atası onun üçün dərman yaradıb
Hindistanda leysan yağışları nəticəsində ölənlərin sayı artıb
Düşmənin 30 illik istehkamları bir neçə günə necə darmadağın edildi? - Füzuli fatehləri Trend TV-yə danışıb (VİDEO)
ABŞ-da snayper tüfəngli robot it yaradılıb
Çin nüvə yüklü hipersəsli raketi sınaqdan keçirib
ABŞ-da gecə şənliyi zamanı atışma olub, 3 nəfər yaralanıb
İtaliyada bələdiyyə seçkilərinin ikinci turu keçiriləcək
Meksikada "Pamela" qasırğasının fəsadları 9 min sakinə ziyan vurub
Hindistanda leysan yağışları 10 insanın ölümünə səbəb olub
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 25 611 nəfər sağalıb
Xarici İşlər Nazirliyi Gəncənin Ermənistan tərəfindən atəşə tutulmasının ildönümü ilə bağlı paylaşım edib
Azərbaycan Ordusunun Arazdəyən istiqamətində atəş açması barədə məlumat yalandır - MN
ABŞ Sakit okean yaxınlığında raket buraxmağı planlaşdırır
Zəfər xronikası 17 oktyabr 2020-ci il: Prezident İlham Əliyevin xalqa müraciəti (FOTO/VİDEO)
44 günlük Vətən müharibəsinin xronikası: 17 oktyabr
Xəzər dənizində zəlzələ qeydə alınıb
Azərbaycan komandası “Böyük dəbilqə” turnirində ikinci pillədə yer alıb
Pensiya, sosial müavinət, təqaüdlər 20 faiz civarında və ya daha çox arta bilər – Komitə sədri
Şuşadan ilk zəng həyata keçirilib
Rusiyada 18 nəfər metanol zəhərlənməsindən öldü
Balabəy Ağayev “Böyük dəbilqə” turnirinin qızıl medalını qazanıb
IDEA İctimai Birliyi ilə Ümumrusiya Təbiəti Mühafizə Cəmiyyəti arasında saziş imzalanıb (FOTO)
Prezident İlham Əliyevin münaqişədən sonra başladığı yenidənqurma-bərpa layihələri misilsizdir - Hikmət Hacıyev (VİDEO)
NATO-nun Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndəsi Azərbaycana səfər edəcək
Ədən körfəzində İran tankerinə quldur hücumunun qarşısı alınıb
"Azəriqaz" rəhbəri qazın qiymətinin bahalaşma səbəblərini açıqladı
Əməkhaqları, pensiya və müavinətlərin artırılması ilə bağlı işlərə başlanılıb - Maliyyə Nazirliyi
İran Azərbaycan ərazisindən narkotik qaçaqmalçılığına görə məsuliyyətə cəlb olunmalıdır - Piter Teys
Sənaye balıq ovu ilə məşğul olan subyektlərə xəbərdarlıq edilib
İranda güclü zəlzələ olub
Əvvəlki tariflər xərcləri qarşılamadığından qiymətlərin dəyişməsi zərurəti ortaya çıxıb - İlham Şaban
Azərbaycanda COVID-19 əleyhinə peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Azərbaycanda 1 681 nəfər COVID-19-a yoluxub, 12 nəfər vəfat edib
Cənubi Qafqaz ölkələri kommunikasiyaları bərpa etmək üçün əməkdaşlıq etməlidir - Pakistanlı diplomat
İqtisadi aktivliyin gözləniləndən daha sürətli olması elektrik enerjisinə tələbatı artırıb - "Azərişıq"
Əməkhaqqı və pensiyalarla bağlı artım 1 milyon 800 min vətəndaşı əhatə edəcək
Hazırda dünyada qaz qiymətləri ötən il ilə müqayisədə 20-30 dəfə qalxıb - SOCAR
Ermənistanda anti-Rusiya isterikası davam edir
Nazirlər Kabineti maaş və pensiyaların artılıması ilə bağlı sərəncamın icrasına başlayıb
Pirallahıda Vətən müharibəsi şəhidi Nəbiyev Elmarın anım mərasimi keçirilib (FOTO)
İranda daha 181 nəfər koronavirusdan öldü
Əməkhaqqı, pensiya, sosial müavinət, təqaüd və digər sosial ödənişlər artırılacaq - SƏRƏNCAM
Bütün xəbərlər