Natiq Əliyev: Aktau-Bakı yüksək iqtisadi dəhliz səviyyəsində qəbul edilməlidir

Natiq Əliyev: Aktau-Bakı yüksək iqtisadi dəhliz səviyyəsində qəbul edilməlidir

Trend in Azərbaycanın sənaye və energetika naziri ilə müsahibəsi

- Sizin fikrinizcə, Nazirliyin səmərəli işi üçün ilk növbədə hansı addımlar atılmalıdır?

- Azərbaycanın neft sənayesi bütün enerji sahələrinin inkişafına təkan verib. İldən-ilə həm elektrik enerjisinin istehsalı və həm də əhalinin təbii qazla təchizatı artırılıb. Yanacaq-energetika kompleksi səmərəli inkişaf edib və bu sahənin idarəedilməsi məsələsi, şübhəsiz, çox mühüm rol oynayır.

Bu gün ARDNŞ, Azərenerji və Azəriqaz inkişaf və idarəetmə vəziyyətinin xüsusi yolları ilə formalaşmış strukturlardır. Hesab edirəm ki, bu kompleksin dövlət proqramları ilə müəyyən edilən dəqiq inkişaf istiqamətləri var. Sənaye və İnkişaf Nazirliyində mən öz rolumu yanacaq-energetika kompleksinin gündəlik idarə olunmasında deyil, Azərbaycan prezidentinin təsdiq etdiyi və Nazirlər Kabinetinin direktiv sənədlərində əks olunanlara nəzarət edilməsində görürəm. Nazirlik dövlətin nəzarətini tələb edən qlobal məsələlərə görə cavabdehdir. Nazirlik yalnız bu istiqamətdə respublikanın energetika kompleksində öz idarə etmə rolunu görməlidir və heç bir halda Azərbaycan iqtisadiyyatının əsasını təşkil edən strukturun təsərrüfat fəaliyyətinə mane olmamalıdır.

- Nazirlik hazırda ARDNŞ-in sərəncamında olan xarici şirkətlərlə danışıqlar aparmaq funksiyasını öz üzərinə götürəcəkmi?

- Mən hesab edirəm ki, ənənəyə və toplanmış təcrübəyə görə, danışıqları Dövlət Neft Şirkəti həyata keçirməlidir, lakin bu, Nazirliyin "hamiliyi" ilə də ola bilər. ARDNŞ-in mütəxəssisləri, ekspertləri var və şirkət tamamilə yataqlar üzrə danışıqlar aparmağa qadirdir.

Lakin ARDNŞ əlbəttə, buna qədər də bütün məsələləri özü həll etməyib. Razılaşmanın əsas prinsipləri tamamlandıqdan sonra ARDNŞ yalnız müqavilələrin icraçısını həyata keçirir. Sənədlər geniş müzakirə üçün ölkə prezidentinin aparatına və Nazirlər Kabinetinə verilir və bundan onra tam razılaşmanın işlənməsi üzrə səlahiyyətlərin verildiyi Dövlət Neft Şirkətinə qaytarılır.

Hesab edirəm ki, xarici şirkətlərlə razılaşmaların imzalanması sxeminin elə belə də qalmasına dəyər. Nazirlik isə öz növbəsində danışıqlar prosesinə cəlb oluna, öz fikrini söyləyə, gələcəkdə xarici investisiyaların cəlb olunması ilə bağlı dövlətin strategiyasını və ya siyasətini formalaşdırmaqda iştirak edə bilər.

- Azərbaycan və Qazaxıstan Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəmərilə neftin birgə nəqli üzrə hökumətlərarası razılaşma üzərində işləri başa çatdırıblar. Bu sənədin 2006-cı ildə imzalanacağını gözləmək olarmı?

- Bu sənəd üzərində iş çox uzun müddət davam edib. 2005-ci ildə hökumətlərarası razılaşmanın əsas prinsiplərini razılaşdıra bildik. Azərbaycan prezidentinin sərəncamı ilə Aktau-Bakı nəqliyyat dəhlizi məsələlərinə baxılması üzrə xüsusi komissiya yaradıldı.

Razılaşmanın mətni müvafiq Nazirliklərə verildi, rəylər və tövsiyyələr alındı. Bir neçə gün bundan əvvəl Qazaxıstanın yeni energetika naziri Baktıkoja İzmuxambetov müqavilənin yeni mətnini göndərib və orada yalnız redaktə xarakterli dəyişikliklərin edildiyi qeyd olunub. Qazaxıstan tərəfi razılaşmanın yekun mətninin tezliklə razılaşması üçün əlavə görüşlərin keçirilməsini tələb edir. Faktiki olaraq sənəd hazırdır.

Lakin məsələ sənədi kimin imzalayacağındadır və mən bunu dövlət rəhbərlərinin həll edəcəyini düşünürəm. Çox güman ki, bunu hansısa bir əhəmiyyətli hadisə ilə eyni vaxta salmaq lazım gələcək. Aktau-Bakı yüksək iqtisadi dəhliz səviyyəsində qəbul edilməlidir. Bu, sadəcə dəhliz deyil, Şərqlə Qərb arasında energetika bağlısıdır.

- Azərbaycanın "Azəri-Çıraq-Günəşli"(AÇG) yatağından sutkada 1 mln. bareldən artıq neft hasil edilməklə yanaşi yaxın illərdə paralel olaraq bu müqavilə sahəsində sərbəst qazın istehsalı da artacaq.
Bu qazın böyük bir hissəsi Azərbaycan tərəfinə pulsuz veriləcək. Ölkənin Dövlət Neft Şirkəti üçün AÇG-dən hansı həcmdə qazın alınması Rusiyadan idxal olunan yanacaqdan imtina etmək üçün zəruridir?

- Rusiyadan qaz idxalı Azərbaycanın reallaşdıra bildiyi çox gözəl strategiyadır. İdxal Azərbaycana sərfəli olduğu vaxta qədər davam etdiriləcək. Lakin ölkədə daha ucuz qaz mənbələrinin olması idxal olunan yanacağın alınmasını azaltmağa imkan verir. Bizdə bu gün üçün Azərbaycanda qaz alınan 4 mənbə var:

1) ARDNŞ-in özünün istehsalı və biz 2008-09-cu illərə qədər qaz hasilatını 2,5 mlrd. kubmetrə çatdırmaq niyyətindəyik.

2) Azərbaycanın ABƏŞ-dən havayı aldığı sərbəst qaz. "Azəri-Çıraq-Günəşli" (AÇG) üzrə müqavidləyə görə, sərbəst qaz operatorlar tərəfindən öz ehtiyacları üçün sərf edilə bilər. Deməli, qazın laylara vurulmağa başlanılan 2006-cı ildən 2024-cü ilə qədər 140 mlrd. kubmetr sərbəst qaz hasil olunacaq ki, bundan da 95 mlrd. kubmetri yenidən laylara vurulacaq. 45 mlrd. kubmetrə yaxın qaz ARDNŞ-ə pulsuz verilməlidir.

Biz bu həcmdə qazın laylara vurulmasının həqiqətənmi zəruri olduğuna əmin olmaq üçün normativlərə baxmaq niyyətindəyik. Hazırda Azərbaycana daha çox sərbəst qazın çatması üçün qazın laylara vurulması qrafikində dəyişikliklərin edilməsinin mümkünlüyünü öyrənirik. Bununla belə, AÇG-dən ildə 2-3 mlrd. kubmetr qaz əldə edəcəyimizə ümidvar ola bilərik.

3) AÇG üzrə BP ilə bağlanmış razılaşma yalnız bu yatağın neft yataqlarının işlənməsini əhatə edir. Sərbəst qaz yataqlarını isə biz ayrıca razılaşmanın mövzusu kimi qoymuşuq. Bu gün "Azəri-Çıraq-Günəşli"də yalnız "fasilə dəstəsi" işlənilir, Kirmakinsk və Kalinsk dəstələri kimi aşağı horizontların isə qazlı laylar olduğu ehtimal edilir. Və əgər aparılan kəşfiyyat qazma işləri nəticəsində sərbəst qaz yataqları aşkar edilərsə, o zaman onlar üzrə ayrıca PSA müqaviləsi bağlanacaq. BP AÇG sərbəst qaz yataqlarının işlənməsinə başlamaqla bağlı təkliflə müraciət edib və danışıqlar ARDNŞ tərəfindən aparılacaq.

Lakin qazın satışı zamanı tamamilə başqa kommersiya şərtləri və iştirak payı olacaq. Əgər biz BP ilə razılaşma əldə edə bilsək, onlar sərbəst qazın işlənməsi üzrə də operator olacaqlar. İlkin qiymətləndirmələrə görə, sərbəst qaz ehtiyatları bir neçə yüz milyardlarla kubmetr təşkil edir.

4) "Şahdəniz" nadir yataqdır və biz BP ilə burada qaz hasilatının həcminin artırılmasını nəzərdən keçiririk. Arzu olunarsa, biz "Mərhələ-1"dən illik qaz hasilatını 9 mlrd. kubmetrə qədər çatdıra bilərik. Bu həcmin 6,6 mlrd.kubmetri bizim Türkiyəyə ixrac üzrə öhdəlikdən ibarətdir.

Mən satış bazarları üçün məsuliyyət daşıyan Statoil-da görüşlər keçirdim və artıq həcmdə hasil olunan və satış üzrə zəmanətlə təmin olunmuş bütün əlavə qazın bazar qiymətlərilə alınması ilə bağlı razılaşma imzalayacağıma zəmanət verdim. Və "Şahdəniz" qazı bizim üçün Rusiya qazından əhəmiyyətli dərəcədə ucuz olacaq. Unutmaq olmaz ki, "Şahdəniz" üzrə tərəfdaşlardan qaz aldığımız zaman bizim üçün əlavə gəlir də mövcuddur. İş burasındadır ki, biz pulu gəlir əldə etdiyimiz öz şirkətimizə ödəyirik.

Daha doğrusu, biz konsorsiuma nə qədər pul ödəsək, dövlətin və ARDNŞ-in payı o qədər də artar. Bu vəsaitdən tutulan pulların hesabına Azərbaycan üçün qazın qiyməti daha az olacaq.

- Gürcüstanın İranla qazın ardıcıl və böyük miqdarda satışı ilə bağlı razılıq əldə edəcəyi halda Azərbaycan Naxçıvana hazırki svop yanacaq satışı nəzərə alınmaqla özü üçün əziyyətsiz keyfiyyətli tranzit təşkil edə bilərmi?

- Astara-Qazıməmməd qaz kəmərinin bu günki texniki xarakteri ildə 1 mlrd. kubmetr qaz nəql etməyə imkan verir. Gürcüstanın İran qazı ilə təmin olunacağı halda problem yanacağın alınmasını və verilməsini təmin edən təzyiq fərqində olacaq. Azərbaycan-İran sərhəddində çıxış təzyiqi 55 atmosfer təşkil edir. Lakin bizim sistemdə bu 17 atmosferdir.

Nizamlama üçün Azərbaycanda təzyiqi aşağı salan stansiyanın tikilməsi zəruridir ki, bu da böyük problem deyil və 2 ay ərzində həll olunması mümkündür. Qazın verilməsini artırmaq üçün çatdırma simlərini artırmaq lazımdır ki, yalnız bundan sonra İrandan ildə 2 mlrd kübmetrə qədər qaz idxal etmək olar. İran qazının Gürcüstana tranziti üçün biz təzyiqin nizamlanması məsələsini həll edə, iranlılar isə onun bir neçə metod vasitəsilə 18-19 atmosferə qədər tənzimləyə bilərlər. Bu müvəqqəti tədbir İran qazının təcili verilməsi üçün 15 gün ərzində qəbul edilə bilər.

Hətta Gürcüstan və İranın qazın "alqısı və satqısı" üzrə uzunmüddətli müqavilə imzalamadıqları halda belə biz İran qazını almaq niyyətində olduğumuzu üçün Azərbaycanda istənilən halda təzyiqi aşağı salan yarımstansiya tikiləcək. Və əgər bu qazın qiyməti Rusiya qazından ucuz olmadığı halda belə, bu bizə müəyyən çeviklik verir.

- Yaxın gələcəkdə xarici investisiyaların cəlb olunması strategiyası necə qurulacaq? Ən çox diqqət dəniz yoxsa quru yataqların işlənməsinə ayrılacaq?

- Burada risqlərə çox dəqiq diqqət yetirmək lazımdır. Əgər risqlərin böyük olduğunu görsək, biz xarici şirkətlərin təkliflərini qəbul etməliyik. Mən hesab edirəm ki, hər bir köhnə quru yatağının işlənməsinə spesifik yanaşmalıyıq və bu gün bizim üçün məhz ərazilərin abadlaşdırılması çox mühümdür. Misal üçün, Honkonq şirkəti Bibiheybət buxtası üzrə çox gözəl layihə təqdim edib. Şirkət, həmçinin, layihəni işlənmək üçün verəcəyimiz təqdirdə 5 il ərzində abadlaşma ilə bağlı bir çox işlər görəcəyini bəyan edib. Azərbaycanın AÇG və "Şahdəniz" kimi iri layihələrdən əsas gəlirlərini alacağı zaman öz işini başa vurmuş köhnə yataqları xarici şirkətlərə aşağıdakı şərtlərlə vermək lazımdır.

Biz onlara neft hasil etməyə imkan veririk. Onlar orada köhnə fondları ləğv etmək və ərazisini maksimum abadlaşdırmaqla öz işlərini müasir qaydada təşkil edirlər. Özü də bü gün dünyada artıq belə bir təcrübə mövcuddur. Düşünürəm ki, qurudakı yataqlara məhz belə nöqteyi-nəzərdən yanaşmaq lazımdır. Çünki biz oradan xüsusi mənfəət göz
ləmirik.

"Könüllülər ili”nə həsr olunmuş poçt markası hazırlanıb (FOTO)
"Könüllülər ili”nə həsr olunmuş poçt markası hazırlanıb (FOTO)
Könüllülər üçün xüsusi təklif! (VİDEO)
Könüllülər üçün xüsusi təklif! (VİDEO)
Qarabağ Azərbaycanın və Cənubi Qafqazın aparıcı İT mərkəzinə çevrilə bilər
Qarabağ Azərbaycanın və Cənubi Qafqazın aparıcı İT mərkəzinə çevrilə bilər
Loading Bars
Xəbər lenti
Moskvanın hava limanlarında 20-dən artıq aviareys ləğv edilib və ya təxirə salınıb
Parisdə etiraz aksiyasında 8 polis əməkdaşı xəsarət alıb
Moskvada koronavirusdan ölənlərin sayı 9 349 nəfərə çatıb
ÜST: Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 645 mindən çox artıb
Bottas "Formula-1" üzrə Bəhreyn Qran Prisinin təsnifat mərhələsinin qalibi oldu
Parisdə etiraz aksiyası zamanı 22 nəfər saxlanılıb
Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 427 mini keçib
Çində mədəndə partlayış olub, çox sayda ölən var
Koronavirus qripdən necə fərqlənir?
Parsidə etiraz aksiyası zamanı polislər gözyaşardıcı qazdan istifadə edib
Gürcüstanda koronavirusdan daha 37 nəfər ölüb
Türkiyə silahlarının effektivliyi Qarabağdakı son müharibə zamanı sübut edildi - Hulusi Akar
Bakıda yaşayış binasında baş verən yanğın söndürülüb (ƏLAVƏ OLUNUB)
Ermənistan müxalifəti Paşinyanın dekabrın 8-ə qədər istefaya getməsini tələb edib
Afrikada koronavirusdan ölənlərin sayı 53 min nəfəri ötüb
Prezident İlham Əliyev Xocalı soyqırımı törətmiş cəlladları da məhv etdi - Politoloq
Vətən müharibəsində qələbəyə həsr olunmuş hərbi paradın vaxtı açıqlandı - RƏSMİ (FOTO/VİDEO)
İtaliya Parlamenti Deputatlar Paltasının nümayəndə heyəti Gəncəyə səfər edib (FOTO)
Mingəçevir Dövlət Universitetinin rektoru Şahin Bayramovun Beynəlxalq Könüllülər Günü təbriki
Azərbaycan Könüllülərinin III Həmrəylik Forumu keçirilib və “İlin Könüllüsü” mükafatı qalibləri elan olunub (FOTO)
Türkiyədə 5,2 bal gücündə zəlzələ olub
Dərsliklərdə Sinqapur təcrübəsi müzakirə edilib
Latviya Azərbaycanlılarının “Azəri” Cəmiyyətinin İdarə Heyətinin sədri Prezident İlham Əliyevi təbrik edib
AŞF FİDE-yə müraciət ünvanlayıb
Qarabağ səmalarında Azərbaycan bayrağı dalğalanır - Ərdoğan
Sumqayıtda karantin qaydalarını pozaraq fəaliyyət göstərən tədris müəssisəsi aşkarlanıb (FOTO/VİDEO)
Kəlbəcərin sonsuz gözəlliyi (FOTO/VİDEO)
Prezidentə yazırlar: Siz Azərbaycan xalqına dayaqsınız
Mingəçevir Dövlət Universitetində turizm mövzusuna həsr olunan birgə layihənin IV modul təlimi keçirilib (FOTO)
İranın sabiq vitse-prezidenti həbs edildi
Ceyhun Bayramov və Sergey Lavrov arasında telefon danışığı olub
Bu şəhər və rayonlarda sərtləşdirilmiş xüsusi karantin rejiminin müddəti uzadıldı
Azərbaycanda 4323 nəfər COVID-19-a yoluxub, 2180 nəfər sağalıb, 42 nəfər vəfat edib
“The New York Times” qəzetində Ağdamın Çıraqlı kəndi barədə məqalə dərc edilib
"Qarabağ"ın daha 5 futbolçusunda koronavirus aşkarlandı
İraq Türkmən Cəbhəsinin sədri Prezident İlham Əliyevi təbrik edib
Müdafiə Nazirliyinin nəzdində sutka ərzində fasiləsiz qaynar telefon xətləri fəaliyyət göstərir
Yerevanda növbəti etiraz aksiyası başlayıb
Polşada fermerlər traktorlarla yolu bağladı
AzəriMed QSC-nin əməkdaşı İlkin Ağakişiyev şəhidlik zirvəsinə ucaldı
Diaspor rəhbəri niderlandlı antropoloqa tarixi faktlara əsaslanan tutarlı cavab verib
Ermənilər terrorçunu Xudavəng monastırına rəhbər təyin etmişdilər - Rusiya KİV
İranda koronavirusdan ölənlərin sayı 50 min nəfəri keçdi
"Napoli"nin stadionuna Maradonanın adı verilib
Belarus portalında Azərbaycanın Vətən müharibəsində Zəfər qazanması barədə məqalə dərc edilib
RİİB-in təşəbbüsü ilə Könüllülər himni hazırlanıb (VİDEO)
Koronavirus xəstəsi ictimai yerdə saxlanılıb (FOTO)
Alban-udin xristian provaslav icmasının sədr müavini Xudavəng monastırına vaiz təyin olunub
50 gün idi itkin düşən gənc şəhid kimi qayıtdı (FOTO)
Gəncədə dezinfeksiya aparılıb (FOTO)
6 şəhər və rayonda şəhid ailələri və müharibə əlillərinə ev verilib (FOTO)
Qohumunun evindən oğurluq edən şəxs saxlanılıb
İqtidarın siyasi dialoq təşəbbüslərinin praktiki nəticələri göz qabağındadır (FOTO)
Mənzildən naməlum meyit tapılıb
İspaniya mediasında Azərbaycan həqiqətlərindən danışılıb
“Regional İnkişaf” İctimai Birliyinin ölkə üzrə könüllülərinin onlayn görüşü keçirilib (FOTO)
“Suqovuşan” elektrik stansiyaları 3 ay ərzində istismara veriləcək (VİDEO)
Sabahın hava proqnozu açıqlanıb
"Könüllülər ili”nə həsr olunmuş poçt markası hazırlanıb (FOTO)
"Meliorasiya və Su Təsərrüfatı" 1,26 miyon manatlıq müqavilə imzalayıb
Rusiyada yenidən koronavirusa rekord yoluxma qeydə alındı
Azərbaycan nefti bahalaşır
Bütövləşən Azərbaycan - 44 günlük Zəfər Salnaməmiz (FOTO/VİDEO)
Təkcə Qarabağ deyil, xalqın 90-cı illərdə dövlətinə sarsılmış inamı geri qayıtdı - Tarixçi
Ermənilər monastrdakı bütün əşyaları məhv ediblər - Xudavəng monastrına təyin olunan vaiz
Ermənistan terroru nəticəsində həlak olan 94 mülki şəxsə şəhid statusu verilib və aylıq ödənişlər təyin olunub
Gələn ilin bayram günləri müəyyənləşib
Könüllülər üçün xüsusi təklif! (VİDEO)
İnsanlar qaydalara ciddi riayət etməsə, bizi daha çətin vəziyyət gözləyir - Deputat
Prokurorluq daha 3 COVİD - 19 xəstəsinə cinayət işi başladı
KOB könüllülərinin “Könüllülər ili”nə töhfəsi
Vəkillər Kollegiyası erməni təcavüzü ilə bağlı 230 beynəlxalq təşkilata müraciət etdi
DİN-nin şəhid baş leytenantı Kamran Kazımov (FOTO)
Zərdabda yaşayış yerini tərk edən daha bir COVİD-19 xəstəsi barədə cinayət işi başlandı (VİDEO)
Bakıda 25 yaşlı COVİD 19 xəstəsi barədə cinayət işi başlandı (VİDEO)
Qarabağ Azərbaycanın və Cənubi Qafqazın aparıcı İT mərkəzinə çevrilə bilər
Bərdədə evi tərk edən aktiv koronavirus xəstəsinə cinayət işi başlandı
Bakıda ad günü keçirən qızlar və restoran sahibi cərimələndi (VİDEO)
Xudavəng monastırının dini varisləri geri qayıtdı - Monastıra vaiz təyin olundu (VİDEO)
İctimai yerlərdə aşkarlanan daha 9 koronavirus xəstəsi barədə cinayət işi başlandı
Bu il Azərbaycana idxal edilən əsas məhsulların siyahısı açıqlanıb
Moskvada koronavirusdan peyvəndləmə başlayıb
“Lexus” hasara çırpılaraq yandı
Göyçayda yaşadığı ünvanı tərk edən koronavirus xəstəsi saxlanıb
Bizim üçün qorxu deyilən şey yox idi, ölümdən belə qorxmurduq - Qarabağ qazisi
ABŞ "TikTok"un amerikan seqmentinin son satış tarixini uzatmamağa qərar verdi
Limandakı partlayışdan sonra Beyrutun bərpası 2,5 milyard dollara başa gələcək
TAP 2021-ci ildə boru kəmərinin buraxılış gücünün artırılması məqsədilə sınaq keçirəcək
Renuarın rəsm əsəri 1,18 milyon dollara satıldı
Tayson və Cons arasındakı döyüşdən əldə edilən qazanc açıqlandı
Aİ və Britaniya Brexit mövzusunda razılığa gələ bilmədilər
Avstriyanın sabiq maliyyə naziri korrupsiyaya görə 8 il həbs cəzasına məhkum edildi
ABŞ hərbçiləri Somalini tərk edir
ÜST: Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 628 mindən çox artıb
Azərbaycan könüllüləri portalının təqdimatı keçirilib (FOTO)
Moskvada son sutkada 6 868 koronavirusa yoluxma halı aşkarlanıb
ABŞ-ın paytaxtı Vaşinqton şəhərində Vətən müharibəsi şəhidlərinin anım mərasimi keçirilib (FOTO)
ABŞ bir sıra Çin rəsmilərinə viza məhdudiyyətləri tətbiq edir
Azərbaycan Texniki Universiteti və Mingəçevir Dövlət Universitetinin birgə təşkilatçılığı ilə növbəti nəzəri-praktiki seminar keçirilib (FOTO)
Heydər Əliyev Mərkəzi, “Alov qüllələri” və Bakı Olimpiya Stadionu Azərbaycan bayrağı ilə işıqlandırılıb (FOTO)
Bütün xəbərlər