Azərbaycan, Bakı, 12 noyabr / Trend , müxbir D.Xatınoğlu/
Hazırda İranın nüvə proqramının beynəlxalq qınaqlara tuş gəlməsinə baxmayaraq, İran hakimiyyəti regionda nüfuzunu və hegemonluğunu bərpa etmək üçün sonuncu variant kimi bu proqramı davam etdirir. Bu barədə Glazqo Universitetinin professoru Rza Təqizadə Trend -a bildirib.
Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin dəvəti ilə Bakıda keçirilən "Sivilizasiyalararası dialoq: Azərbaycandan baxış" beynəlxalq konfransında iştirak edən iranlı ekspert bildirib ki, regionda Türkiyə və ərəb ölkələri iqtisadi baxımdan İrandan çox irəlidədirlər, İran şah rejimi zamanında (1979-cu ildən əvvəl) regionda ən güclü, inkişaf etmiş və nüfuzlu ölkə idi və həmin nüfuzu bərpa etmək üçün hazırda İran müxtəlif vasitələrdən, o cümlədən nüvə proqramından istifadə edir.
Britaniyada fəaliyyət göstərən iranlı ekspertin fikrincə, İran nüvə proqramını davam etdirməyə məcbur olsa da, bu proqram vasitəsilə məqsədlərinə çatacağı sual altındadır. "İranın nüvə enerjisini istehsal etməyə heç bir proqmatik planı yoxdur", - Təqizadə cümə axşamı bildirib.
İran 60-ci illərdə nüvə proqramına start verib. İran İslam İnqilabından sonra, xüsusilə də 1980-ci ildə ABŞ-ın Tehrandakı səfirliyinin işğalı və diplomatların 444 gün girov götürülməsi nəticəsində Qərb ilə İran arasında gərginlik yaranıb. 2002-ci ildə Xalq Mücahidləri İranın uranı zənginləşdirmə stansiyalarını ifşa etdikdən sonra Qərbin təzyiqi ilə bu proqram dayandırılıb. 2005-ci ildə Mahmud Əhmədinejad prezident seçildikdən sonra bu proqramı davam etdirib, baxmayaraq ki, indiyədək BMT Təhlükəsizlik Şurası İranın nüvə proqramını dayandırmaq üçün beş qətnamə qəbul edib. Qətnamələrin üçü İrana iqtisadi sanksiyaların tətbiq olunması ilə bağlıdır.
Təqizadənin fikrincə, İranın neft və qaz ixracına ehtiyacı var. "Məhəmməd Rza Şah deyirdi ki, neft hörmətə layiq və strateji materialdır, elektrik enerjisinin istehsalı üçün neft və qazdan deyil, nüvədən istifadə etmək lazımdır", - Təqizadə bildirib.
Onun fikrincə, İranın daxilində enerji tələbatı hər il 10 faizdən çox artır və İran nüvə stansiyalarını işə salmasa, 2020-ci ildən sonra ixrac etməyə nefti qalmayacaq.
Hazırda İran sutkada 4,3 milyon barel neft istehsal edir, 1979-cu ildə İran altı milyon barel neft istehsal edirdi. İranın neft quyularının 80 faizi "ömrünün yarı hissəsini bitirib" və sutkada 80 milyon kubmetr qazın bu quyulara doldurulmasına baxmayaraq, neftin istehsalı artmır. İran dünyada Səudiyyə Ərəbistanından sonra 138 milyard barel neft ehtiyatları ilə ikinci yeri tutur.
Rəsmi Tehran elan edib ki, nüvə stansiyalarından 2015-ci ilədək 20 min meqavat elektrik enerjisi istehsal etməyi planlaşdırır. Təqizadə belə düşünür ki, İranın bu planı sırf arzudan ibarətdir, çünki İranın nə texnologiyası var, nə uran ehtiyatları, nə də ki, Qərb İranla bu sahədə əməkdaşlığa hazırdır.
İranlı ekspert düşünür ki, rəsmi Tehran xarici yardım olmadan enerji problemini həll edə bilməyəcək.
Təqizadə hesab edir ki, İran İslam Respublikası ilk addımdaca səhv edib və hazırda nüvə proqramının davamı üçün milyardlarla dollar ziyana düşüb. "Səudiyyə Ərəbistanı 100 milyard dollardan artıq xarici sərmayə cəlb edib və neft istehsalını sutkada 2 milyon barelədək artırmaq istəyir. Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin neft ehtiyatları 90 milyard dollar dəyərindədir və Dubay dünyanın ən aktiv biznes bazarıdır. Türkiyənin ildə 100 milyarddan çox ixracatı var. Lakin İran neft ixracından ildə 60 milyard dollar gəlir əldə edir və xarici şirkətlər İranda investisiya yatırmağa meyilli deyillər. Beləliklə, İran çalışır ki, başqa vasitələrlə nüfuzunu bərpa etsin", - Təqizadə hesab edir.
Onun fikrincə, İran həm nüvə proqramı, həm də İraqda Mehdi ordusu, Fələstində HƏMAS, Livanda "Hizbullah", Yəməndə Husi şiələri və digər qruplar vasitəsilə regionda itirdiyi hegemonluğu bərpa etmək istəyir, lakin məqsədinə çatacağı inandırıcı deyil.
