Bakı.Trend:
"The Jerusalem Post" qəzetində dərc olunan məqalədə İran ərazisində müxalifətin nəzarəti altında xüsusi anklav yaradılması təklif olunur. Məqalə müəllifləri hesab edirlər ki, Donald Trampın prezidentlik müddətinin başa çatacağı 2029-cu ilin yanvarına qədər bu təşəbbüsün həyata keçirilməsi üçün əlverişli şərait yaradıla bilər.
Təklifə əsasən, yaradılacaq anklav öz rəhbərliyi, inzibati qurumları, məhkəmələri və ictimai xidmətlər sistemi olan müstəqil siyasi mərkəzə çevrilməlidir. Bununla yanaşı, onun İranın digər əraziləri ilə əlaqələri qorunmalıdır.
Əsas nümunə kimi Suriyanın İdlib bölgəsi göstərilir. Burada müxalifət xarici dəstək sayəsində öz idarəetmə sistemini yaratmağa və nəzarət etdiyi ərazidə mövqelərini möhkəmləndirməyə nail olub. Tarixi nümunələr kimi isə hakimiyyətə gəlməzdən və ya müstəqillik əldə etməzdən əvvəl öz idarəetmə strukturlarını formalaşdırmış Tiqray və Eritreya qeyd olunur.
Gələcək anklavın siyasi əsasını müxtəlif müxalifət qüvvələrinin nümayəndələri təşkil etməlidir. Bunlara fars siyasi liderləri, Rza Pəhləvinin tərəfdarları, milli azlıqların, vətəndaş və dini dairələrin, eləcə də həmkarlar ittifaqlarının nümayəndələri daxildir. Eyni zamanda, İranın dövlət və güc strukturlarından tərəf dəyişən şəxslərin də prosesə cəlb edilməsi nəzərdə tutulur.
Layihənin həyata keçirilməsi üçün üç mümkün ərazi nəzərdən keçirilir. Ən perspektivli variant İraq Kürdüstanına yaxınlığı, təşkilatlanmış kürd silahlı birləşmələrinin mövcudluğu və resurs potensialı baxımından İran Kürdüstanı hesab olunur.
İkinci variant əhəmiyyətli neft-qaz ehtiyatlarına, strateji infrastruktura və ərəb əhalisinə malik Xuzistan bölgəsidir.
Üçüncü variant kimi Sistan-Bəlucistan nəzərdən keçirilir. Bu bölgədə İranın təhlükəsizlik qüvvələri ilə mütəmadi toqquşmalar baş versə də, yoxsulluğun geniş yayılması və yerli müxalifətin xüsusiyyətləri layihənin həyata keçirilməsini çətinləşdirir.
Məqalədə qeyd olunur ki, anklavın yaradılması İsrail, ABŞ və regional tərəfdaşların qeyri-rəsmi müdafiə və dəstəyini tələb edəcək. Eyni zamanda, mərkəzi hakimiyyəti zəiflətmək və müxalifətin təsir imkanlarını genişləndirmək məqsədilə sanksiyalar və blokada vasitəsilə Tehrana iqtisadi təzyiqin davam etdirilməsi təklif olunur.
Strategiyanın əsas məqsədi İran daxilində dayanıqlı siyasi alternativ formalaşdırmaq, bu alternativin tərəfinə yeni qüvvələr cəlb etmək və mərkəzi hakimiyyətin mümkün zəifləməsindən istifadə edərək rejim dəyişikliyinə nail olmaqdır.
Məqalə müəllifləri 2029-cu ilin yanvarına qədər olan dövrü bu layihənin həyata keçirilməsi üçün əlverişli imkan pəncərəsi kimi qiymətləndirirlər.
