Bakı. Trend:
Azərbaycanda “Maliyyə icarəsi haqqında” yeni Qanun qəbul ediləcək.
Trend-in məlumatına görə, Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin bugünkü iclasında yeni qanun layihəsi müzakirə edilib.
Bildirilib ki, “Maliyyə icarəsi haqqında” qanun layihəsi bu sahədə hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi və bazarın inkişaf etdirilməsi, kiçik və orta sahibkarlığın maliyyəyə çıxışını asanlaşdırmaq məqsədilə hazırlanıb.
Layihənin əsas yeniliklərindən biri milli qanunvericilikdə istifadə olunan “lizinq” termininin “maliyyə icarəsi” termini ilə əvəz edilməsidir. Beynəlxalq praktikada “financial lease” kimi tanınan bu anlayış bir sıra ölkələrdə də milli dillərə uyğun tərcümə edilərək istifadə olunur. Azərbaycanda isə bu dəyişiklik terminoloji vahidliyin təmin olunmasına və xidmətin mahiyyətinin daha aydın başa düşülməsinə xidmət edəcək.
Hazırda Mülki Məcəllənin “Lizinq” adlanan fəsli əslində maliyyə icarəsi münasibətlərini tənzimləyir, “maliyyə lizinqi” termini isə əsasən Vergi Məcəlləsində istifadə olunur. Yeni qanunun qəbul edilməsi ilə terminlər eyniləşdiriləcək və bu sahədə hüquqi müəyyənlik gücləndiriləcək. Bu, həm də xidmətin kredit deyil, icarə münasibəti olduğunu daha dəqiq şəkildə ortaya qoyacaq.
Maliyyə icarəsi iqtisadi dövriyyənin genişlənməsində, xüsusilə sahibkarların maliyyəyə çıxış imkanlarının artırılmasında mühüm rol oynayır. Bununla belə, mövcud normativ baza bu sahənin inkişafını tam təmin etmir, əsas xüsusiyyətlər qanunvericilikdə kifayət qədər əks olunmur və prudensial nəzarət mexanizmləri mövcud deyil. Bu isə maliyyə icarəsi verənlərin əlavə maliyyə resursları cəlb etməsini çətinləşdirir.
Layihə maliyyə icarəsi fəaliyyətinin təşkilati, hüquqi və iqtisadi əsaslarını, subyektlər arasında münasibətlərin qurulması, dəyişdirilməsi və xitam verilməsi qaydalarını, eləcə də dövlət tənzimlənməsi və nəzarət mexanizmlərini müəyyən edir. Maliyyə icarəsi mexanizmi həm icarəçi, həm icarəyə verən, həm də satıcı üçün iqtisadi fayda yaradır və bazar dövriyyəsinin çevikliyini artırır.
Qanun layihəsinə əsasən, maliyyə icarəsi alanlar yalnız hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar ola biləcəklər. Bu yanaşma fəaliyyətin sahibkarlıq xarakterinə uyğunlaşdırılıb. Eyni zamanda, maliyyə icarəsi fəaliyyəti ilə yalnız hüquqi şəxslərin məşğul olması və onların Mərkəzi Bankın reyestrinə daxil edilməsi tələb olunacaq.
Layihədə maliyyə icarəsi verənlər üçün minimum nizamnamə kapitalı və öz vəsaitlərinə dair tələblər müəyyən edilir, bu tələblərin konkret parametrləri isə Mərkəzi Bank tərəfindən müəyyənləşdiriləcək. Bununla yanaşı, tərəflər arasında müqavilə münasibətləri, hüquq və vəzifələr, eləcə də maliyyə icarəsi obyektinə yönələn tələblərin icrası mexanizmləri də tənzimlənir.
Yeni qanun layihəsində subicarə və geriyə maliyyə icarəsi kimi mexanizmlər də nəzərdə tutulur. Subicarə zamanı icarəçi obyektin başqa şəxsə verilməsini təşkil edə bilər, geriyə maliyyə icarəsində isə şəxs öz əmlakını sataraq eyni obyekti icarəyə götürür.
Layihəyə əsasən, maliyyə icarəsi verənlər kredit tarixçəsi məlumatlarını kredit bürolarına təqdim etməlidirlər. Bu, maliyyə bazarlarında şəffaflığın artırılmasına, borclanmanın düzgün qiymətləndirilməsinə və beynəlxalq reytinqlərdə mövqenin yaxşılaşmasına töhfə verəcək.
Həmçinin, maliyyə icarəsi verənlərin mühasibat uçotu və hesabatlılığı “Mühasibat uçotu haqqında” Qanuna uyğun aparılacaq, maliyyə hesabatları isə beynəlxalq standartlara uyğun şəkildə hazırlanaraq Mərkəzi Banka təqdim ediləcək.
Ümumilikdə, yeni qanun layihəsi maliyyə icarəsi bazarında hüquqi və institusional çərçivəni gücləndirməklə bu sahənin inkişafına və iqtisadi aktivliyin artmasına xidmət edəcək.
Qeyd edək ki, bu Qanun dərc olunduğu gündən 6 ay sonra qüvvəyə minəcək.
Qeyd edək ki, yeni Qanunda milli qanunvericilikdə istifadə olunan “lizinq” termini (anlayışı) “maliyyə icarəsi” termini (anlayışı) ilə əvəz ediləcək (adlandırılacaq).
Belə ki, maliyyə icarəsi maliyyə icarəsi verən tərəfindən maliyyə icarəsi obyektinin maliyyə icarəsi alanın sahibliyinə və istifadəsinə verilməsini nəzərdə tutan və aşağıdakı meyarlardan bir və ya bir neçəsinə cavab verən icarə hesab ediləcək:
- maliyyə icarəsi müqaviləsində maliyyə icarəsi müddəti qurtardıqdan sonra maliyyə icarəsi obyektinin maliyyə icarəsi alanın mülkiyyətinə verilməsi, yaxud maliyyə icarəsi müddəti qurtardıqdan sonra maliyyə icarəsi alanın maliyyə icarəsi obyektini müəyyən edilmiş və ya əvvəlcədən güman edilən qiymətə almaq hüququ müəyyən edilib;
- maliyyə icarəsi müddəti maliyyə icarəsi obyektinin istismar müddətinin 75 faizindən artıqdır;
- maliyyə icarəsi müddəti qurtardıqdan sonra maliyyə icarəsi obyektinin qalıq dəyəri maliyyə icarəsinin əvvəlinə onun bazar qiymətinin 20 faizindən azdır;
- maliyyə icarəsi müddəti ərzində ödəniləcək maliyyə icarəsi ödənişlərinin məbləği maliyyə icarəsi obyektinin maliyyə icarəsinin əvvəlinə olan bazar qiymətinin azı 90 faizinə bərabər və ya ondan artıqdır;
Geriyə maliyyə icarəsi maliyyə icarəsi müqaviləsinə görə maliyyə icarəsi obyektinin satıcısı qismində maliyyə icarəsi alanın özünün olduğu və maliyyə icarəsi müqaviləsinin müddəti bitdikdən sonra maliyyə icarəsi alanın maliyyə icarəsi obyekti üzərində mülkiyyət hüququnu əldə etmək öhdəliyini şərtləndirən maliyyə icarəsi hesab ediləcək.
Maliyyə icarəsi fəaliyyəti maliyyə icarəsi verənin öz vəsaiti və (və ya) cəlb edilmiş vəsait hesabına maliyyə icarəsi obyektinin maliyyə icarəsinə verilməsi ilə bağlı sahibkarlıq fəaliyyəti hesab ediləcək.
Maliyyə icarəsi alan (icarəçi) maliyyə icarəsi müqaviləsinə əsasən maliyyə icarəsi ödənişləri müqabilində, müəyyən müddətə və müvafiq şərtlərlə maliyyə icarəsi obyektini sahibliyə və istifadəyə qəbul edən hüquqi şəxs və ya hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxs hesab ediləcək.
Maliyyə icarəsi verən (icarəyə verən) maliyyə icarəsi müqaviləsinin şərtlərinə əsasən satıcıdan əldə etdiyi maliyyə icarəsi obyektini maliyyə icarəsi ödənişləri müqabilində icarəçinin sahibliyinə və istifadəsinə verən kommersiya hüquqi şəxsi və ya xarici kommersiya hüquqi şəxsinin yerli filialı hesab ediləcək.