Bakı. Trend:
“Copernicus” Avropa xidmətinin hesabatına görə, bu il istilik dalğaları və meşə yanğınları, habelə insan fəaliyyəti nəticəsində yaranan tullantılar dünya əhalisinin üçdə birindən çoxunu (34 faiz) son dərəcə yüksək səviyyədə ozon çirklənməsinə məruz qoyub.
Avropa İttifaqının “Copernicus” Atmosferin Monitorinqi Xidməti tərəfindən aparılan təhlilə əsasən, ən çox zərər çəkən region Asiya olub. 2026-cı ilin ilk səkkiz ayı ərzində region əhalisinin 53 faizi “son dərəcə yüksək” ozon səviyyələrinə məruz qalıb. “Copernicus”un məlumatına görə, Şimali Amerikada əhalinin üçdə ikisi “pis” və ya “çox pis” hava keyfiyyəti ilə üzləşib. Avropada bu göstərici 45 faiz təşkil edib. “Copernicus” bu nəticələri yerüstü müşahidələrlə peyk məlumatlarının atmosfer modelləşdirilməsi ilə birləşdirilməsi əsasında əldə edib.
Dünya üzrə “son dərəcə pis” hava keyfiyyətinə məruz qalan 34 faiz əhali ilə yanaşı, 17 faiz əhali “çox pis” hava ilə nəfəs alıb. Hesabata görə, dünya əhalisinin cəmi 5 faizi “yaxşı” ozon səviyyələrinə, 15 faizi isə “qənaətbəxş” şəraitə məruz qalıb. Hesabat iqlim dəyişikliyi ilə hava çirklənməsi arasında sıx əlaqəni vurğulayır.
Ozon atmosferdə gedən kimyəvi reaksiyalar nəticəsində yaranan ikinci dərəcəli çirkləndiricidir. O, əsasən avtomobil və dəniz nəqliyyatı, sənaye və yanğınlar nəticəsində atmosferə atılan azot oksidlərindən (NOx), həmçinin sənaye fəaliyyəti və yanacaq yanması zamanı yaranan uçucu üzvi birləşmələrdən əmələ gəlir. Günəşin ultrabənövşəyi şüalarının təsiri altında bu qazlar kimyəvi reaksiyaya girərək ozon yaradır.
Bu il müşahidə olunan yüksək ozon səviyyələri qismən Avropa və Şimali Amerikanı bürüyən rekord istilik dalğaları və meşə yanğınları ilə əlaqədar olub. Bu hadisələr ilkin meydana gəldikləri ərazilərdən xeyli uzaqlara yayılaraq iqlim dəyişikliyinin atmosfer çirklənməsini necə gücləndirə biləcəyini bir daha göstərib.
Ozon tənəffüs sisteminin dərinliklərinə nüfuz edərək öskürəyə, gözlərdə yanma hissinə və ya təngnəfəsliyə səbəb ola, astma tutmalarını və ya tənəffüs xəstəliklərindən əziyyət çəkən insanların simptomlarını ağırlaşdıra bilər.
Avropa Ətraf Mühit Agentliyinin nümayəndəsi Yan Marnane mətbuat konfransında bildirib ki, hava çirklənməsi “insan sağlamlığı üçün ən mühüm ekoloji risklərdən biridir”. Onun sözlərinə görə, Avropada hava çirklənməsi hər il təxminən 180 min vaxtından əvvəl ölümə səbəb olur və bunların 60 minə yaxını ozonun təsiri ilə bağlıdır.
