İnkişaf fazaları III. Aktual vəzifələr

İnkişaf fazaları III. Aktual vəzifələr

Bakı. Trend:

Ekspert Fərhad Əmirbəyov

Müəllif neft erasından sonrakı dövr üçün Azərbaycanın inkişafına dair iki müsbət ssenarini proqnozlaşdırır:

1-ci ssenari. Azərbaycanın elitası qısa müddət ərzində ölkənin başlıca inkişaf istiqamətlərini və dünya əmək bölgüsündə hansı sahə üzrə ixtisaslaşmasını müəyyən edir. Bu halda, Azərbaycan dünya səhnəsində müstəqil oyunçu olaraq qalır.

2-ci ssenari. Ölkə elitasının birinci ssenarini formalaşdırmaq və həyata keçirmək üçün məsuliyyəti öz üzərinə götürmək iqtidarında olmadığı halda, o, tərəfdaş ölkə və yaxud ümumi iqtisadi maraqları olan dövlətlər qrupu tapmalıdır. Məsələn, Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra Avropa ittifaqı Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələri üçün belə bir tərəfdaş kimi nəzərdən keçirilirdi. Bu seçim tarix, dəyərlərin yaxınlığı və ümumi sərhəddin olması ilə şərtlənirdi. Gürcüstanın Avropa İttifaqı və NATO ilə inteqrasiya sahəsində uğursuz təcrübəsini, Azərbaycanla qərb inkişaf layihəsinin iştirakçı dövlətləri arasında ümumi sərhəddin olmamasını, eləcə də, dünya okeanına çıxışı təmin edən dəniz sərhəddinin olmamasını nəzərə alaraq, bu ssenarini həyata keçirmək üçün Azərbaycanın üç istiqamətdə seçim imkanı vardır. Burada İran, Türkiyə və ya Rusiya ilə inteqrasiya (lakin birləşmə yox!) nəzərdə tutulur. Həmçinin, nəzərə almaq lazımdır ki, dünyada siyasi prioritetlər tədricən iqtisadi sahədən təhlükəsizlik sahəsinə keçid edir.
Rusiyanın Yaxın Şərqdə müharibəyə qoşulması nəticəsində Azərbaycan ona qonşu olan hər üç böyük dövlətin strateji arxa cəbhəsinə çevrildi. Bu, Azərbaycan elitasını vaxt qıtlığı ilə üz-üzə qoyur. Hadisələrin inkişafını sürətləndirən digər faktor isə neftin qiymətinin kəskin aşağı düşməsi və Azərbaycanda onun hasilatının azalmasıdır. Dövlət Neft Fondunda toplanmış valyuta ehtiyatları tükənir.

Aydındır ki, yalnız iqtisadi mühakimələrlə Azərbaycanın qarşısında duran aktual vəzifələri həyata keçirmək mümkün deyildir. Bunun üçün ictimai mühakiməyə, elitalar, biznes və cəmiyyət arasında ümumi razılığa ehtiyac vardır. Bundan başqa, yeni uzunmüddətli iqtisadi inkişaf dövrünə qədəm qoymağa imkan verəcək qərarlar qəbul edilməlidir. Çox da yüksək olmayan, lakin dayanıqlığı ilə seçilən bu inkişaf ən başlıcası ölkənin dünya əmək bölgüsü bazarında ixtisaslaşmasını dəyişməlidir.

Hər iki ssenarini həyata keçirmək üçün ölkənin Dövlət Neft Fondunun ehtiyatlarından və əhalinin əmanətlərindən dəfələrlə çox kapitala ehtiyacı olacaq.

Kapital çatışmazlığını aradan qaldırmaq üçün iki variant mövcuddur:

1. Borc
2. İnvestisiyalar

Birinci variantda dövlət və milli şirkətlər xarici bazarlarda xarici valyuta ilə borc götürürlər və onu Azərbaycanda investisiya edirlər. Bu zaman xarici kreditorlar hökumətdən investisiyaların qaytarılmasına dair təminat tələb edəcəklər. Xarici kreditorlar başa düşürlər ki, dövlət ehtiyatları və ümumi ixracat gəlirləri ayrılmış kreditin ödənilməsinin qarantıdır. Bu strategiyanı həyata keçirmək mümkündür. Lakin nəticədə borc yükü sürətlə artacaq və hökumətə daha geniş iqtisadi və inzibati səlahiyyətlərin verilməsinə ehtiyac yaranacaq. Bu halda, investisiyaların iqtisadi effektivliyi sual altında qalacaq.

İkinci variantda Dövlət Neft Fondunun ehtiyatları Azərbaycanın iqtisadiyyatına sərmayə qoyan xarici investorların daşıdığı risklərin bir hissəsini (sərmayənin ümumi həcminin 5 faizindən 50 faizə qədərini) örtür. Bununla da biz multiplikator effekti, üstünlük əldə edəcəyik və bu, ölkəyə Dövlət Neft Fondunun ehtiyatlarından dəfələrlə çox investisiya cəlb etməyə imkan verəcək. Bu, risklərin iki tərəfdaş - dövlət və biznes arasında bölüşdürülməsi yoludur. Öz növbəsində, Azərbaycanda investisiya prossesi ciddi şəkildə aktivləşəcək və nəticədə dünya bazarında tələb olunan qeyri-neft ixracatı artacaq.
Bu iki variantdan hər hansı birini seçərkən biznes üçün ilkin şərtlər - "əlverişli biznez mühiti" yaradılmalıdır. Faktiki olaraq, Azərbaycanda böyük transmilli korporasiyalar yoxdur. Daxili istehlak bazarı çox kiçikdir, bu səbəbdən, milli istehsalçını qorumaq üçün proteksionist siyasəti yürütməyin mənası yoxdur. Buna görə də ölkəyə beynəlxalq korporasiyaları cəlb etmək zəruridir. Onlar nəinki yeni iş yerləri yaradacaq, həm də ölkəyə rəqabəti artırmadan tez bir zamanda beynəlxalq əmək bölgüsündə öz yerini tutmasına imkan yaradacaq.

Eyni zamanda, bəzi korporasiyalar o qədər genişləniblər ki, artıq faktiki olaraq siyasi miqyasda bir oyunçuya çevriliblər. Onlar bizə yeni iş yerləri gətirəcək, ixracatı artırmağa imkan verəcək, xarici siyasi və iqtisadi riskləri azaltmağa kömək edəcək. Korporasiyalar fəaliyyət göstərdikləri ölkələrdə sabitliyin təminatıdırlar.

Dövlətin iqtisadiyyatda rolu

Azərbaycanda dövlətin iqtisadi həyatda iştirakı həddindən artıq genişdir. Dövlətin iqtisadi imkanlara malik olduğu, aktiv şəkildə neft dollarlarına sərmayə yatırdığı dövrdə o bütün sahələrdə iştirak etmək və hər şeyə müdaxilə etmək imkanına malik idi. O, bunu nəzarət, tənzimləmə, vergilər, lisenziyalaşdırma və s. vasitələrlə həyata keçirirdi. Bununla barışmaq mümkün idi. Lakin indi vəziyyət kəskin şəkildə dəyişib. Dövlətin iqtisadi bazası kiçilir, buna görə də o, yüksək sərmayə yatırımını təmin edə bilmir. Həm tənzimlənmə və vergi sahəsində, həm də maliyyə sahəsində dövlətin rolu dəyişməlidir.

Məsələn, belə baha və "qısa müddətli" manatla (burada milli valyuta ilə verilən kreditin dəyəri və ödənilmə müddəti nəzərdə tutulur) yeni investisiya dövrünə qədəm qoymaq mümkün deyildir. Mərkəzi Bank artıq həm özünü, həm də başqalarını yüksək inflyasiya təhlükəsi ilə qorxutmaqdan çəkinməli, bankların yenidən maliyyələşdirilməsi üçün normal kredit mexanizmi yaratmalı, neft modelindən modern and postmodern modelə (əvvəlki məqalələrə baxın) keçid etmək üçün iqtisadiyyatı pul vəsaiti ilə doydurmalı və bununla da kredit faizlərini aşağı salmalı və kreditin ödənilməsi müddətini artırmalıdır. Hazırki maliyyə sistemi investisiya kapitalına ehtiyacın formalaşdığı iqtisadiyyata uyğun deyildir. Obrazlı şəkildə desək, baha manat bizim cibimizə uyğun deyil.

Artıq yeddi ildən çoxdur ki dünya maliyyə böhranı davam edir. Xarici bazarlarda aşağı kredit faizləri, neft hasilatından və ixracatından əldə edilən gəlirlərin davamlı olaraq azalması Dövlət Neft Fondu və digər dövlət fondlarının yaradılmasının təməlində dayanan prinsip və məhdudiyyətləri dəyərdən saldı. Görünür, xaricdən sərmayə cəlb etmək, milli özəl şirkətlərdə korporativ idarəçiliyin keyfiyyətini artırmaq məqsədilə Dövlət Neft Fondunun, Azərbaycan İnvestisiya Şirkətinin və Sahibkarlığa Kömək Milli Fondunun vəsaitlərini və aktivlərini vahid fondda cəmləşdirmək barədə düşünmək lazımdır.

Dövlət iqtisadi orqanları iqtisadi inkişaf və iqtisadiyyatın diversifikasiyası məsələləri ilə məşğul ola bilməz və məşğul olmamalıdır. Bu, biznesin faəliyyət dairəsidir.

İqtisadi siyasətdə radikal dəyişikliklər etməyin, ölkənin inkişaf paradiqmasını dəyişməyin vaxtıdır. Eyni zamanda "cəmiyyətin və biznesin dövlətdən asılılıq prinsipini cəmiyyətin, biznesin və dövlətin qarşılıqlı asılılıq prinsipi" ilə əvəz etməyin zamanıdır.

“AccessBank” QSC daşınmaz əmlakların qiymətləndirilməsinə dair tender elan edir
“AccessBank” QSC daşınmaz əmlakların qiymətləndirilməsinə dair tender elan edir
"Veliev" şirkəti “21-ci Avrasiya Qapı, Pəncərə və Şüşə 2020” beynəlxalq sərgisində iştirak edib (FOTO)
"Veliev" şirkəti “21-ci Avrasiya Qapı, Pəncərə və Şüşə 2020” beynəlxalq sərgisində iştirak edib (FOTO)
Bakı Limanı üfüqi yonma və tornaçı vintaçan dəzgahlarının satınalması üzrə  açıq müsabiqə elan edir
Bakı Limanı üfüqi yonma və tornaçı vintaçan dəzgahlarının satınalması üzrə açıq müsabiqə elan edir
Loading Bars
Xəbər lenti
Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 313 mini keçib
Hərbçilərimiz koronavirusla bağlı çağırış etdi (VİDEO)
Fransa Ankaradakı səfirini geri çağırıb
Düşmənin döyüş texnikaları məhv edilib (VİDEO)
Hikmət Hacıyev: 15 yaşınadək uşaqların əsgər kimi istifadə olunması müharibə cinayətdir (VİDEO)
Ermənistan döyüşlərdə uşaqlardan istifadə etməyə davam edir (VİDEO)
Hikmət Hacıyev: Ermənilərin hədəfi kənd və mülki şəxslər idi (FOTO)
Ermənistanın xarici işlər naziri də Paşinyan kimi CNN-ə müsahibədə rəzil duruma düşdü - Politoloq
Rusiyanın Qazprom qülləsi Azərbaycan bayrağına boyandı (VİDEO)
Gəncədəki erməni terroru nəticəsində həlak olan Rusiya vətəndaşının xatirəsi yad edilib (FOTO)
Beynəlxalq təşkilatlar Ermənistanın münaqişədə birbaşa iştirakı barədə məlumatlandırılıb (FOTO/VİDEO)
MN: Aciz qalan düşmən dezinformasiya və təxribat xarakterli məlumatlar yayır
MN: Təslim olan ermənilərin üçüncü dövlətlərə keçməsi üçün şərait yaradılacaq
Almaniyada Gəncə terroruna qarşı etiraz yürüşü keçirilib (FOTO)
MN: Azərbaycan Ordusunun keçirdiyi əməliyyatların qarşısını almaq məqsədilə düşmən təxribata əl atır
Azərbaycan HHQ-i düşmənin hərbi texnikası və infrastrukturunu məhv edib
Video layihə: PREZİDENT. Müstəqillik. Təhlükəsizlik. Rifah 24.10.2020 tarixli bölüm
Prezidentə yazırlar: Erməni terrorçularına qarşı qətiyyətli mövqe göstərdiyinizə görə Sizinlə fəxr edirik
Düşmənin bölmələrimizə hücum cəhdinin qarşısı alınıb - MN
Milli Məclisin Sədri Fransa Milli Assambleyasının Sədrinə məktub ünvanlayıb
İslamabadın ən böyük alış-veriş mərkəzində “Ermənistan mülki əhalini qətlə yetirir. Erməni təcavüzünə son” adlı aksiya keçirilir (FOTO/VİDEO)
Paşinyanın ardınca Mnatsakanyan da CNN-də özünü biabır etdi
Bayrağımızı Şuşada, Ağdərədə və digər işğalda olan torpaqlarda dalğalandıracağıq - Azərbaycan hərbçiləri (VİDEO)
Rusiya XİN ermənilərin Gəncəyə raket atəşi nəticəsində həlak olan Rusiya vətəndaşı ilə bağlı məlumat yayıb
Gəncədə 10 qadın və 6 uşaq olmaqla 26 nəfər həlak olub - Baş Prokurorluq
"Amerikanın səsi" etdiyi səhvə görə üzr istədi (FOTO)
İşğal olunmuş ərazilərdəki dinc əhaliyə hərbi obyektlərdən uzaq durmaq tövsiyə edilir
Ermənilərin atəşi nəticəsində həlak olan mülki şəxslərin sayı 65-ə çatdı
Parisdəki Azərbaycan Evinin rəhbəri Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı “Sputnik Frans” a müsahibə verib
Ermənistan ərazisindən Azərbaycanın ərazisinə hücumların edilməsi növbəti hərbi təcavüz aktıdır - Hikmət Hacıyev
Qax və Zaqatalanın giriş-çıxışlarında karantin postları qurulub (FOTO)
Ballistik raketləri mülki insanlara qarşı atan Ermənistan hakimiyyətinin əməlləri hərbi cinayətdir - Deputat
Rusiya səfirliyi Ermənistanın Gəncəyə raket atəşi nəticəsində ölən yeniyetmə ilə bağlı məlumat yayıb
Dövlət başçısının müxtəlif televiziya kanallarına, qəzetlərə verdiyi müsahibələr tarixi əhəmiyyətə malikdir - Hikmət Babaoğlu
Artilleriya bölmələrimiz düşmənə sarsıdıcı zərbələr endirməyə davam edir (VİDEO)
Ağlını itirmiş rəhbər və ya Paşinyanın “parkinson xəstəliyi”
ABŞ-da koronavirus vaksininin sınaqları bərpa olunub
Azərbaycan əsgəri beynəlxalq hüquqla müəyyən edilmiş normalar çərçivəsində davranır - Müdafiə Nazirliyi
Ermənistan növbəti itkilərini açıqlayıb - SİYAHI
Şəhid olmuş hərbçilərin və müharibədən zərər çəkmiş şəxslərin kreditləri silinəcək
Düşmənin daha bir PUA-sı məhv edilib
Qarşı tərəfin məqsədi Azərbaycan Ordusunu Ermənistan ərazisinə atəş açmağa təhrik etməkdir - Hikmət Hacıyev
Baş Prokurorluq sosial şəbəkə istifadəçilərinə və bəzi KİV nümayəndələrinə xəbərdarlıq edib
Elsiz-obasız, torpaqsız olmaq dünyada heç bir dərdlə müqayisə edilə bilməz - Zəngilan sakini
Düşmənin döyüş təyyarəsi məhv edilib
Azərbaycanda yaşanan işğal faktorunun arxasında Fransa da var - Ərdoğan
Azərbaycanda 792 nəfər COVID-19-a yoluxub, 220 nəfər sağalıb, 8 nəfər vəfat edib
Azərbaycan Ordusu yüksək əhval-ruhiyyə ilə işğal olunan torpaqlarımızı azad edir (VİDEO)
Rəcəb Tayyib Ərdoğan: Azərbaycan öz torpaqlarını geri almağa başlayıb
İranda 335 nəfər koronavirusdan öldü
Mətbuat Şurası aparıcı media qurumlarına, insan hüquqları birliklərinə və beynəlxalq təşkilatlara müraciət edib
ABŞ-da koronavirusa yoluxmada rekord qeydə alındı
Bu gün daha iki şagirdimiz düşmən təcavüzünün qurbanı oldu - Nazir
Əkrəm İmamoğlu koronavirusa yoluxub (VİDEO)
Dağlıq Qarabağda referendum heç vaxt olmayacaq - Rauf Əliyev
Ermənistan Gəncədə rusiyalı yeinyetməni qətlə yetirməklə bütün dünyaya qarşı müharibə elan etdiyini göstərdi - ŞƏRH
Laçın və Qubadlı rayonları Ermənistan ərazisindən raket-artilleriya atəşinə tutulur
Müharibədən sonra Dağlıq Qarabağa xarici investisiya axını şübhəsizdir - İqtisadçı
Bakıda mənzildən 30 min manatlıq oğurluq edilib
Erməni təcavüzü nəticəsində 8 məktəbli həlak olub, 16 məktəbli yaralanıb - Nazirlik
Azərbaycan nefti ucuzlaşıb
Ermənistan Azərbaycan torpaqlarının qanunsuz işğalına son qoymalıdır - Türkiyə Müdafiə Nazirliyi
Ermənistanın dinc sakinləri atəşə tutması beynəlxalq hüququn kobud şəkildə pozulmasıdır - Britaniyalı deputat
Birinci elə bildik raket evə düşəcək, amma bağa düşdü, Orxan bağda idi - Kənd sakini (FOTO/VİDEO)
Çili mətbuatında ermənilərin Kəlbəcərdə soydaşlarımıza yaşatdıqları faciədən bəhs edilib
Goranboyda evin həyətinə düşüb partlamayan erməni raketi (FOTO)
Azərbaycanlılar “Guardian” nəşrinin binası qarşısında aksiya keçirib
Səbaildə onlayn yolla narkotik vasitələr satan şəxs saxlanılıb (FOTO)
Rusiyada bir gündə 16 mindən çox yoluxma qeydə alındı
Erməni terroru nəticəsində bu gün həlak olan yeniyetmə xalasıgilə qonaq getmişdi (FOTO)
Ermənistan tərəfindən öldürülən Rusiya vətəndaşı barədə səfirliyiə məlumat verilib - Hikmət Hacıyev
Ermənistan hər dəfə atəşkəs razılaşmasını pozur, mülki əhaliyə davamlı olaraq atəş açır - Deputat
Azərbaycan tərəfə keçmək istəyən erməni mülki şəxslərə və hərbçilərə yardım göstərməyə hazırıq - Hikmət Hacıyev
Sabah hava necə olacaq?
Oktyabr ayı üzrə müavinət, təqaüd və kompensasiyalar ödənilib
DMX Azərbaycanda yaşayan əcnəbilərə müraciət edib
Əlcəzair və Misir mediası Gəncə terrorundan yazıb
Xaçmazda polis və Daxili Qoşunların əməkdaşları gücləndirilmiş iş rejimində xidmət aparır (FOTO)
Ermənistanda koronavirusa yoluxanların sayı 75 min nəfəri keçdi
Qubadlı rayonu Ermənistan ərazisindən artilleriya atəşinə tutulur - Müdafiə Nazirliyi
Gəncədə raket atəşi nəticəsində yaralanan 13 yaşlı Rusiya vətəndaşı vəfat etdi
Ermənistanın raket atəşi nəticəsində Tərtərdə 16 yaşlı yeniyetmə həlak olub - Hikmət Hacıyev
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan nəinki enerji üzrə, eyni zamanda, daşımalar üzrə regional haba çevrilib
Düşmən yaşayış məntəqələrimizi raket atəşinə tutur
Prezident İlham Əliyev Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi hücumunun siyasi məqsədlərindən danışıb
Kəlbəcərin mövcud yataqlarının ehtiyatları yenidən öyrəniləcək
Düşmən Goranboy-Naftalan istiqamətindəki ərazilərimizi atəşə tutur
Prezident İlham Əliyev: Bakının mərkəzində erməni kilsəsi var, bizim işğal olunmuş torpaqlardakı məscidlərimiz isə dağıdılıb
Polşa prezidenti koronavirusa yoluxub
Azərbaycan Prezidenti: Bizim Gürcüstanla münasibətlərimiz mükəmməldir
Prezident İlham Əliyev: Ermənistan hökuməti əhalini Türkiyə ilə qorxutmağa çalışmamalıdır
Azərbaycandakı dini konfessiyalar erməni terroruna qarşı həmrəylik nümayiş etdirib (VİDEO)
Azərbaycan Prezidenti: Müharibə dayanandan sonra Türkiyənin rolu çox mühüm və müsbət olacaq
Gəncədə genişmiqyaslı dezinfeksiya işləri aparılıb (FOTO)
Prezident İlham Əliyev: Müharibənin vurduğu yaraları siyasi müdriklik, siyasi iradə ilə sağaltmaq lazımdır
Gecə ərzində düşmənin döyüş texnikaları məhv edilib (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev: Ermənistan hökuməti başa düşməlidir ki, indi onlar diktə etmək vəziyyətində deyillər
Sabunçu sakini bıçaqla qətlə yetirilib
Azərbaycan Prezidenti: Ermənistandan fərqli olaraq, biz Rusiyadan aldığımız silahlara görə pul ödəyirik
Azərbaycan Prezidenti: Ən yaxşı yol sülh şəraitində, harmoniyada yaşamaq və yenidən yaxşı qonşu olmağa çalışmaqdır
Bütün xəbərlər