Bakı. Trend:
Monteneqro Azərbaycanla qaz sahəsində, həmçinin “yaşıl enerji" sektorunda əməkdaşlığı dərinləşdirməyə hazırdır.
Bunu Trend-ə verdiyi özəl müsahibədə Monteneqro hökumətinin sədr müavini və xarici işlər naziri Ervin İbrahimoviç Bakıya son səfərinin yekunlarını şərh edərkən bildirib.
“Monteneqro və Azərbaycan ənənəvi olaraq dostluq və tərəfdaşlıq münasibətlərini qoruyur və mənim Bakıya səfərim bu əlaqələrin daha da möhkəmləndirilməsinə, dövlətlərarası münasibətlərin inkişafına və davamlı, açıq və konstruktiv siyasi dialoqun davam etdirilməsinə hədəflənmişdi. Azərbaycan Respublikasının xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov, Milli Məclisin sədri Sahibə Qafarova, baş nazir Əli Əsədov və maliyyə naziri Sahil Babayev ilə aparılan məzmunlu danışıqlar zamanı ölkələrimiz arasındakı münasibətlərin yüksək səviyyədə olduğuna, müsbət dinamika və qarşılıqlı maraq doğuran sahələrdə əməkdaşlıqla səciyyələndiyinə razılaşdıq”, – deyə o bildirib.
İbrahimoviç qeyd edib ki, Bakıda keçirilən görüşlər əməkdaşlığın daha da dərinləşdirilməsi mexanizmlərini müzakirə etmək üçün dəyərli imkan yaratdı.
“Xüsusi diqqət iqtisadiyyat, xüsusilə turizm, investisiyalar və enerji sahələrinə yönəldildi, habelə xarici siyasət sahəsində qarşılıqlı fəaliyyət formaları müzakirə olundu. Biz həmçinin qlobal proseslər barədə fikir mübadiləsi apardıq və 8 avqust 2025-ci il tarixində Vaşinqtonda Azərbaycan və Ermənistan arasında imzalanmış, möhkəm sülh, regional sabitlik və rifah yolunda mühüm addım olan Birgə Bəyannaməyə dəstəyimizi ifadə etdik.
Bakıda olarkən mən Monteneqronun xarici siyasət prioritetləri barədə Azərbaycan tərəfdaşlarını məlumatlandırmaq imkanına malik oldum, xüsusilə də ölkəmizin Avrointeqrasiyaya sarsılmaz sadiqliyini vurğuladım. Monteneqronun 2026-cı ilin sonuna qədər Avropa İttifaqına üzvlük üzrə danışıqları başa çatdırmaq və 2028-ci ildə üzvlüyə hazır olmaq iddialarını təqdim etdim, habelə dekabr ayında Brüsseldə Hökumətlərarası Konfransda beş danışıqlar fəslinin bağlanması daxil olmaqla son konkret nəticələri qeyd etdim”, – deyə hökumət sədrinin müavini bildirib.
Onun fikrincə, Monteneqronun Azərbaycana rəsmi səfəri olduqca uğurlu keçib, məzmunlu və məhsuldar xarakter daşıyıb və hər iki ölkənin vətəndaşlarının xeyrinə Monteneqro ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlığın davamlı inkişafı üçün təməlin daha da möhkəmləndirilməsinə xidmət edib.
Monteneqronun Azərbaycan qazının idxalına marağı
“Monteneqro Azərbaycan təbii qazının idxalına açıq maraq göstərir və bunu enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi və təchizat mənbələrinin şaxələndirilməsi üzrə daha geniş strategiyanın bir hissəsi kimi qiymətləndirir. Biz enerjini inkişaf üçün əsas potensial sahələrdən biri kimi görürük və əməkdaşlığı dərinləşdirməyə, xüsusilə qaz və bərpa olunan enerji sahəsində bilik və təcrübə mübadiləsi aparmağa hazırıq”, – deyə İbrahimoviç bildirib.
O xatırladıb ki, Bakı səfəri çərçivəsində enerji sahəsində əməkdaşlığın gələcək addımları müzakirə olunub, o cümlədən müxtəlif qarşılıqlı fəaliyyət formalarını nəzərdən keçirmək və Azərbaycanın Monteneqraya qaz tədarükü ilə bağlı potensial imkanları araşdırmaq məqsədilə sektorlararası görüş təşkil etmək imkanı da müzakirə edilib.
“Bu məsələlər iqtisadi əməkdaşlıq üzrə Birgə Komissiyanın yaxın gələcək iclasında əlavə müzakirə olunacaq. Bu kontekstdə Ioni-Adriatik qaz kəmərinin (IAP) əhəmiyyətini xüsusilə vurğulamaq vacibdir. Monteneqronun 2030-cu ilədək Enerji İnkişafı Strategiyasında (IAP) ölkənin hazırkı mərhələdə qazlaşdırılması üçün ən real variant hesab olunur.
IAP layihəsi Cənub Qaz Dəhlizinin son seqmenti kimi nəzərdə tutulub; bu kəmər vasitəsilə “Şah Dəniz” yatağından qaz Transadriatik Qaz Kəməri vasitəsilə region ölkələrinə, o cümlədən Monteneqroya çatdırıla bilər. Layihə Avropa İttifaqı və Avroatlantik tərəfdaşlar tərəfindən güclü dəstək alır, Ümumi Maraq Layihəsi kimi tanınır və Aİ-nin Birgə İnfrastruktur layihələri siyahısına daxil edilib ki, bu da onu həm siyasi, həm də strateji prioritet edir. Hazırda Monteneqroda qaz infrastrukturu mövcud olmadığından, bu layihənin həyata keçirilməsi əhəmiyyətli xarici investisiya imkanları aça bilər, təbii qazın sabit tədarükünü təmin edə, eyni zamanda ətraf mühitin çirklənmə səviyyəsinin azalmasına və regional əlaqəliliyin güclənməsinə xidmət edə bilər”, – deyə hökumət sədrinin müavini bildirib.
“Yaşıl enerji" və dayanıqlı inkişaf sahəsində tərəfdaşlıq
“Mən Monteneqro ilə Azərbaycan arasında “yaşıl enerji" və dayanıqlı inkişaf sahəsində əməkdaşlığı olduqca perspektivli və qarşılıqlı tamamlayıcı hesab edirəm, xüsusilə Paris Sazişi çərçivəsindəki öhdəliklərimizi və Monteneqronun Avropa İttifaqına üzv olmaq üçün namizəd ölkə statusunu nəzərə alsaq. Bizim strateji istiqamətimiz enerji sektorunun karbonsuzlaşdırılma prinsipləri, “yaşıl enerji"yə keçid və Avropanın “yaşıl" kursuna uyğun olaraq bərpa olunan enerji mənbələrinin istifadəsinin genişləndirilməsi əsasında inkişaf etdirilməsidir”, – deyə İbraimoviç bildirib.
Hökumət sədrinin müavini qeyd edib ki, Monteneqro bərpa olunan enerji mənbələrinə fəal investisiya yatırmağı, enerji səmərəliliyini artırmağı və regional və Avropa enerji sistemlərinə qoşulmaq üçün infrastrukturun inkişafını planlaşdırır.
“Bu prosesdə həm ənənəvi enerji sahəsində, həm də “yaşıl enerji" həllərinin getdikcə dinamik inkişaf etdiyi sahədə Azərbaycanın təcrübəsi və həyata keçirilmiş layihələri əməkdaşlıq üçün böyük potensial yaradır.
Biz qaz sahəsində əməkdaşlığı da xüsusilə önəmli hesab edirik, bərpa olunan enerji və dayanıqlı enerji layihələrinin inkişafı ilə yanaşı, bu layihələr emissiyaların azaldılmasına və uzunmüddətli enerji sabitliyinin təmin edilməsinə xidmət edir. Mən əminəm ki, siyasi dialoqun fəallaşdırılması, bilik mübadiləsi və konkret sazişlərin bağlanması yolu ilə Monteneqro və Azərbaycan tərəfdaşlığını daha da dərinləşdirə, həm ikitərəfli, həm də regional səviyyədə dayanıqlı inkişaf və enerji təhlükəsizliyinə birgə töhfə verə biləcəklər”, – deyə o açıqlayıb.
Diplomatik münasibətlərin daha da möhkəmləndirilməsi və qarşıdakı birgə tədbirlər barədə
İbrahimoviç qeyd edib ki, Monteneqro ilə Azərbaycanın diplomatik əlaqələrin qurulmasından bəri tərəflər bu münasibətlərin inkişafı və yeni əməkdaşlıq formalarının axtarışı üzərində daimi işləyirlər, bununla yanaşı tanınmış ümumi maraqlar və açıqlıq, dostluq prinsipləri əsasında fəaliyyət göstərirlər.
“‘Siyasi dialoq bütün səviyyələrdə qənaətbəxş surətdə aparılır, əməkdaşlığın çoxsaylı istiqamətləri isə bir sıra ikitərəfli sazişlər və memorandumları əhatə edən sabit müqavilə və institusional baza üzərində qurulub. Bu kontekstdə Azərbaycanın son səfəri mövcud əməkdaşlıq formalarını qiymətləndirmək və əlavə inkişaf potensialı olan istiqamətləri müəyyən etmək imkanı yaratdı. Xüsusilə irəliləyişin əhəmiyyətli addımı kimi iki ölkənin xarici işlər nazirlikləri arasında konsulluq sahəsində əməkdaşlıq Memorandumunun imzalanması qeyd oluna bilər ki, bu da institusional əməkdaşlığın daha da təkmilləşdirilməsinə və vətəndaşlara təqdim olunan xidmətlərin keyfiyyətinin artırılmasına töhfə verir’”, – hökumət sədrinin müavini bildirib.
O əlavə etdi ki, əməkdaşlığın vacib seqmenti çoxtərəfli səviyyədə xüsusilə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı çərçivəsində, beynəlxalq təşkilatlarda və forumlarda namizədliklərin koordinasiyası və qarşılıqlı dəstəyi vasitəsilə həyata keçirilir.
“Mən parlament səviyyəsində qarşılıqlı fəaliyyətin aktivləşdirilməsi, parlamentlərarası dostluq qruplarının fəaliyyəti və yüksək səviyyəli səfərlərin mübadiləsi vasitəsilə, həmçinin qarşılıqlı maraq kəsb edən sahələrdə əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsi yolu ilə diplomatik əlaqələrin gücləndirilməsi üçün əlavə potensial görürəm. Xarici işlər nazirlikləri arasında müntəzəm ikitərəfli siyasi müşavirələr və konsulluq müşavirələri diplomatik əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə mühüm töhfə verir, fikir mübadiləsinin davamlı təmin olunmasını, institusional əməkdaşlığın genişləndirilməsini və hər iki ölkə vətəndaşları üçün əhəmiyyət daşıyan məsələlərin daha səmərəli həllini təmin edir. Bu mexanizmlər açıq dialoqa və qarşılıqlı etimadın dərinləşdirilməsinə ümumi sadiqliyimizi təsdiqləyir. Belə kompleks yanaşma sayəsində Monteneqro və Azərbaycan siyasi, institusional və ikitərəfli əlaqələri dövlətlərimiz və vətəndaşlarımızın xeyrinə bütövlükdə daha da gücləndirə bilərlər” – o əlavə edib.
İbrahimoviç vurğulayıb ki, ötən il ərzində hər iki ölkə dövlətlərarası dostluğun daha da inkişafına töhfə verəcək konkret tədbirlərin təşkili üçün zəruri şərait yaradıb.
“Buna görə də biz Monteneqronun müstəqilliyinin bərpasının 20 illiyini qeyd edəcəyi 2026-cı ilə nikbinliklə baxırıq. Bu yubiley Monteneqro ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlığı daha da möhkəmləndirəcək bir sıra konkret təşəbbüs və tədbirlərin həyata keçirilməsi üçün imkan yaradacaq. Bu kontekstdə siyasi dialoqun və yüksək səviyyəli səfərlərin davam etdirilməsi ilə bağlı bəyanatları alqışlayırıq. Bu səfərlər hazırda hazırlanma mərhələsində olan və kənd təsərrüfatı, enerji , habelə ikiqat vergitutmanın qarşısının alınması kimi sahələri əhatə edən əməkdaşlıq sazişlərinin imzalanması üçün imkanlar yaradacaq”, – deyə hökumət sədrinin müavini bildirib.
O, 2026-cı ilin mart ayının birinci yarısına planlaşdırılan İqtisadi Əməkdaşlıq üzrə Birgə Komissiyanın 4-cü sessiyasının keçirilməsinin əhəmiyyətini xüsusi olaraq vurğulayıb.
“Bu sessiya mövcud əməkdaşlığın hərtərəfli təhlili və energetika, turizm və investisiyalar, eləcə də təhsil, elm, innovasiyalar və texnologiyalar, dövlət idarəçiliyi və rəqəmsallaşma kimi sahələrdə gələcək tədbirlərin konkretləşdirilməsi üçün mühüm imkan olacaq”, – deyə İbrahimoviç qeyd edib.
O, həmçinin mədəniyyət sahəsində əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsi, eləcə də iki ölkənin universitetləri və akademik qurumları arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi üçün potensial gördüyünü bildirib.
“Bu kontekstdə Monteneqro Xarici İşlər Nazirliyinin Diplomatik Akademiyası ilə Azərbaycanın ADA Universiteti arasında artıq imzalanmış əməkdaşlıq sazişini qeyd etmək istərdim. Həmin sənəd gənc diplomatların mübadiləsini, birgə konfransların təşkili və müəllim mübadiləsini nəzərdə tutur.
Bundan əlavə, hesab edirəm ki, birbaşa hava nəqliyyatı əlaqələrinin inkişafı ölkələrimiz arasında münasibətlərin ümumi səviyyəsi baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Monteneqro və Azərbaycanın aviaşirkətləri arasında əməkdaşlıq çərçivəsində ilboyu müntəzəm reyslərin yaradılması turizmin, biznes əlaqələrinin və ümumilikdə insanlar arasında təmasların inkişafı üçün güclü bir stimul olacaq. Bu tədbir və təşəbbüslərin həyata keçirilməsi ikitərəfli münasibətlərin daha da möhkəmlənməsinə töhfə verəcək və Monteneqro ilə Azərbaycan arasında uzunmüddətli və məzmunlu əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar açacaq”, – deyə hökumət sədrinin müavini əlavə edib.
Qarşılıqlı investisiya imkanları
İbrahimoviç qeyd edib ki, Monteneqro Azərbaycanın regional və qlobal iqtisadiyyatda strateji mərkəz kimi artan rolunu dərk edir və bunu alqışlayır.
“Monteneqronun Bakıda keçirilən Birinci Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda iştirakı Azərbaycanın iqtisadiyyatını şaxələndirmək niyyətini, eləcə də bizim müxtəlif sahələrdə mövcud investisiya imkanlarından yararlanmağa hazır olduğumuzu nümayiş etdirir. Biz hesab edirik ki, regionda sabitlik, sülh və dayanıqlı inkişaf, o cümlədən Qarabağın bərpası və inkişafı investisiyalar üçün əlverişli mühit yaradır. Gözləyirik ki, Azərbaycan bazarı Monteneqrolu investorların, xüsusən də imkanlarını gücləndirərək və regional əməkdaşlıq vasitəsilə tələbkar investisiya bazarında etibarlı iştirakçılara çevrilməyə çalışan investorların diqqətini cəlb edəcək”, – deyə o bildirib.
Baş nazirin müavini hesab edir ki, investisiyalar üçün xüsusilə perspektivli sahələr energetika, infrastruktur, innovasiyalar, “yaşıl enerji", daşınmaz əmlak, şəhərsalma və dayanıqlı inkişaf prinsiplərinə əsaslanan layihələrdir.
O əlavə edib ki, Azərbaycanın investisiya imkanlarının Monteneqroda əlavə təşviqi işgüzar dairələrin daha yaxşı məlumatlandırılmasına və ölkələrimiz arasında iqtisadi əlaqələri möhkəmləndirəcək konkret investisiyaların stimullaşdırılmasına əhəmiyyətli töhfə verə bilər.
“Bu kontekstdə iki ölkənin institutlarını, biznes dairələrini və investorlarını birləşdirən iqtisadi diplomatiya xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Əməkdaşlığın bu aspektləri qarşıdan gələn İqtisadi Əməkdaşlıq üzrə Birgə Komissiyanın sessiyası çərçivəsində əlavə müzakirə olunacaq”, – deyə İbahrimoviç vurğulayıb.
O qeyd edib ki, energetika sektorunda əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi ilə yanaşı, Monteneqro Azərbaycan investisiyaları üçün ölkənin iqtisadi inkişafının əsas sahələrindən biri olan turizmdə də geniş imkanlar görür.
“Monteneqro və Azərbaycan hökumətləri arasında 2011-ci ildə imzalanmış turizm sahəsində əməkdaşlıq haqqında mövcud Saziş gələcək investisiyalar və qarşılıqlı əlaqələrin möhkəmləndirilməsi üçün hüquqi baza yaradır. Xeyli sayda azərbaycanlı turist Monteneqroya səfər edir və gəlişlərin, eləcə də gecələmələrin sayında sabit artım müşahidə olunur ki, bu da Monteneqronun turizm istiqaməti kimi artan nüfuzunu təsdiqləyir. Bakı ilə Podqoritsa və ya Tivat arasında birbaşa reyslər əlçatanlığı daha da asanlaşdırır və turizm, eləcə də iqtisadi əlaqəliliyi gücləndirir.
“Monteneqroda investisiyaların keyfiyyətindən danışarkən, mən həmişə məmnuniyyətlə Portonovi lüks kompleksinə yatırımı qeyd edirəm. Bu, Monteneqroda ən əhəmiyyətli və tanınmış Azərbaycan investisiyalarından biridir və ölkələrimiz arasında uğurlu əməkdaşlığın rəmzinə çevrilib. Bu investisiya turizmin inkişafına mühüm töhfə verib, Monteneqronun beynəlxalq tanınmasını artırıb və onun prestijli turizm istiqaməti kimi mövqeyini gücləndirib. Biz bu cür nümunələri gələcək layihələr və azərbaycanlı investorlarla yeni tərəfdaşlıqlar vasitəsilə dəstəkləmək istədiyimiz model kimi dəyərləndiririk”, - deyə baş nazirin müavini bildirib.
O vurğulayıb ki, turizm və energetika ilə yanaşı, Monteneqro infrastruktur layihələrində, tibbi və konqres turizmində, həmçinin milli parklarda və ölkənin şimal regionlarında dayanıqlı inkişaf layihələrində də Azərbaycan investisiyalarını görmək istərdi.
“Bar–Bolyaare avtomagistralı kimi əsas infrastruktur obyektlərinin inşası əlavə investisiya imkanları açır və daha az inkişaf etmiş regionların əlçatanlığını artırır”, – deyə İbahrimoviç qeyd edib.
O əlavə edib ki, Monteneqronun NATO-ya üzvlüyü və Avropa İttifaqına gözlənilən üzvlüyü investorların etimadını daha da möhkəmləndirir və ölkənin investisiyalar üçün sabit, təhlükəsiz və proqnozlaşdırıla bilən mühit olduğunu təsdiqləyir.
“Monteneqro hökuməti bütün ciddi və məsuliyyətli investisiyaları prinsipial olaraq dəstəkləyir və artıq həyata keçirilmiş Azərbaycan layihələri üzrə təcrübə göstərir ki, birgə təşəbbüslər ölkələrimiz arasında ümumi iqtisadi əməkdaşlığın əhəmiyyətli dərəcədə inkişafına töhfə verə bilər”, – deyə hökumət sədrinin müavini vurğulayıb.
Azərbaycanın NATO ilə əlaqələrinin möhkəmləndirilməsində Monteneqronun rolu
İbrahimoviç vurğulayıb ki, Azərbaycan NATO-nun mühüm tərəfdaşıdır və Alyans siyasi dialoq, təhlükəsizlik sektorunun islahatı və silahlı qüvvələrin uyğunluğunun artırılması istiqamətində səylər vasitəsilə sabit və uzunmüddətli münasibətləri davam etdirir.
“Bu tərəfdaşlıq müdafiə sahəsində əməkdaşlıq, təhlükəsizlik islahatları və korrupsiyaya qarşı mübarizə üzrə prioritetləri müəyyənlləşdirən Fərdi Tərəfdaşlıq üzrə Fəaliyyət Planı (IPAP) vasitəsilə əlavə olaraq möhkəmləndirilib. 2025-ci ilin noyabrında Monteneqro da daxil olmaqla NATO-nun daimi nümayəndələrindən ibarət nümayəndə heyətinin ilk dəfə Azərbaycana səfər etməsini məmnunluqla qarşıladıq. Bu səfər siyasi dialoqu dərinləşdirmək və NATO-nun Bakı ilə tərəfdaşlığa sadiqliyini bir daha təsdiqləmək, eyni zamanda Azərbaycanın Qafqaz regionunda sabitliyin əsas amillərindən biri kimi rolunu tanımaq üçün əla fürsət oldu”, – deyə baş nazirin müavini bildirib.
O, həmçinin Monteneqronun Azərbaycanın NATO ilə terrorizmə qarşı mübarizə üzrə Təlim Mərkəzinin yaradılması sahəsində əməkdaşlığını, eləcə də Avroatlantik Fəlakətlərə Cavab Koordinasiya Mərkəzi (EADRCC) vasitəsilə NATO-nun mülki hazırlıq və fövqəladə halların idarə olunması proqramlarında iştirakını alqışladığını qeyd edib.
“Düşünürəm ki, Monteneqro bu sahələrdə müdafiə və mülki imkanların gücləndirilməsi istiqamətində həm NATO çərçivəsində, həm də ikitərəfli təşəbbüslər vasitəsilə Azərbaycanla fəal əməkdaşlıq edə bilər”, – deyə İbrahimoviç yekunlaşdırıb.