Valideynlər uşaqları ilə münasibətlərini hansı prinsiplər əsasında qurmalıdırlar?

Valideynlər uşaqları ilə münasibətlərini hansı prinsiplər əsasında qurmalıdırlar?

Azərbaycan, Bakı, 1 iyun /Trend, müxbir İ.İsabalayeva/

Uşağın yetkin şəxsiyyət ola bilməsi üçün elmi terminologiyada sosiallaşma prosesi olaraq adlandırdığımız mərhələlərdən keçməsi, başqa sözlə, cəmiyyətlə bütünləşməsi vacibdir. Bunu Trend-ə 1 İyun - Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü münasibətilə müsahibəsində "Aktual" elmi-sosioloji araşdırmalar mərkəzinin rəhbəri, Üsküdar Üniversitetinin dosenti, sosiologiya elmləri doktoru Əbülfəz Süleymanlı bildirib.

- Müasir uşaqları necə tərif etmək olar? Onların əsas fərqləndirici xüsusiyyətləri nədir?

- Müasir uşaqlar bir çox baxımdan əvvəlki nəsillərdən və öz valideynlərindən fərqlənirlər. Hər şeydən əvvəl, onlar texnologiya və informasiya əsrinin uşaqlarıdır. İndi artıq uşaqlarda hələ dünyaya gəlmədən, ana bətnində ultrasəslər vasitəsilə frekanslara qarşı vərdiş formalaşır. Dünyaya gəldikdən sonra isə özünü çoxsaylı texniki avadanlığın əhatəsində olan uşaqda texnologiyaya qarşı əl və beyin vərdişi formalaşır. Bu mənada indiki uşaqların bu qədər yeni texnologiyaları tez qavramaları təəccüblü görülməməlidir. Lakin bu prosesin uşaqların inkişafı və sosializasiyası baxımından mənfi fəsadları da mövcuddur. Ələlxüsus uşaqların vaxtlarının böyük hissəsinin kompyuter ve mobil telefonların ekranları qarşısında oyun oynayaraq, söhbət edərək keçirmələri həm böyük vaxt itkisinə səbəb olur, həm də onların virtual məkana bu qədər aludəçiliyi onları real həyatdan uzaqlaşdırır. Bununla bağlı ibrətamiz bir misal çəkmək istəyirəm. Atası vəfat etmiş beş yaşlı bir uşaq ətrafındaki insanların kədərləndiyini görür və onlara "Bu qədər üzülməyin, atamın ikinci canı var, indi o diriləcək" deyir. Yəni uşaq oynadığı oyunlarn təsiri altında qalaraq atasının ölməsini belə dərk etməkdə çətinlik çəkir, onu oyun kimi qəbul edir. Bunun kimi çoxlu misallar çəkmək olar. Bütün bunlar müasir texnologiyaya hədsiz aludəçiliyin uşaqların nə qədər reallıqdan uzaqlaşdırdığını və onları öz əsirinə çevirdiyini göstərir. Buna görə də valideynlər diqqətli olmalı, övladlarının texnologiyanın əsirinə çevrilmələrinə imkan verməməlidirlər.

Uşağın sosiallaşma prosesində qarşıya çıxan problemlər

Uşağın yetkin şəxsiyyət ola bilməsi üçün elmi terminologiyada sosiallaşma prosesi olaraq adlandırdığımız mərhələlərdən keçməsi, başqa sözlə, cəmiyyətlə bütünləşməsi vacibdir. Bu mərhələlər arasında ailə, məhəllə və yaxud ətraf mühit və məktəb üçbucağı əhəmiyyətli rol oynayır. Bu gün diqqətlə nəzər yetirdikdə hər üç mərhələdə də ciddi nöqsanlar özünü büruzə verir. Valideynlər vaxt çatışmazlığı və başqa obyektiv və subyektiv səbəblər ucbatından bu funksiyanı yerinə yetirməkdə çətinlik çəkirlər. Onların boşluğunu televiziya, internet kimi qeyri-formal qurumlar doldurur. Halbuki ailənin funskiyasını bu qurumların əvəzləməsi mümkün deyil. Nəzərə alsaq ki, bu gün televiziya kanallarında yayımlanan proqramlar nəinki uşaqların inkişafına xidmət edir, əksinə, onların həm zehni, həm də mənəvi baxımdan korlanmasına səbəb olur ki, bu zaman da vəziyyətin nə qədər təhlükəli olduğu aşkar olur. Bunun nəticəsində uşaqlarda natamamlıq kompleksi, aqressiya, eqoizm inkişaf edir.

İndiki uşaqların böyük bir qismi həm də məhəllə ünsiyyəti görmədən böyüyən uşaqlardır. Mən burada məhəlləni müsbət mənada istifadə edirəm. Qonşu uşaqları ilə müxtəlif oyunlar vasitəsilə bölüşmə, bir-birini başa düşmək və güzəştə getmək, bir mənada həmrəylik münasibətlərinin formalaşdığı, köməkləşmə vərdişlərinin, qarşılıqlı hörmət prinsiplərinin aşılandığı məhəllə. Bunun əvəzinə hətta tətillərdə belə uşaqlar öz vaxtlarını telefon və yaxud fərdi kompüterlərdə oyun oynamaqla və sosial şəbəkələrdə keçirirlər. Bir tərəfdən, bu, onların yeni texnologiyaları daha yaxşı mənimsəmələrinə şərait yaradır, digər tərəfdən isə onları real ünsiyyət vərdişlərindən uzaqlaşdırır, bu vərdişləriniyaranmasını əngəlləyir. Valideynlər son dövrlər artan kriminal elementlər fonunda məhəllənin təhlükəli olduğunu nəzərə alaraq, uşaqların virtual məkanda vaxt keçirmələrini daha az zərərli hesab edirlər. Halbuki o məkanın heç də təhlükəsiz olmadığı son dövrlər yaşanan mənfi hadisələr nəticəsində daha aydın görünür. Rayonda yaşayan məktəbli qızların sosial şəbəkələrdə danışdıqları tanımadığı insanlarla görüşmək üçün Bakıya qaçmaları kimi faktlar bunun bariz nümunəsidir.

Məktəblərdə də bu mənada vəziyyət ürəkaçan deyil. Məktəbdə də xüsusilə müəllimlər daha çox təlim prosesinə diqqət yetirdikləri üçün tərbiyə prosesi əksər hallarda diqqətdən kənar qalır. Burada müasir təhsil sistemindən də irəli gələn bəzi nöqsanların rolu var. Belə ki, müasir təhsil sistemi uşaqları xüsusilə ali məktəbə daxil olmaq üçün ağır proqramlarla yükləyən, davamlı olaraq test həll edən, heç bir sosial fəaliyyətlərdə iştirak etməyən bir yola sövq edir. Türkiyədə bu vəziyyəti izah etmək üçün "uşaqları yarış atına çevirmək" sözündən istifadə olunur. Bu da öz növbəsində uşaqların davamlı stress halında olmalarına, rəqabətçi və eqoist psixologiyada böyümələrinə səbəb olur. Bunun da nəticəsində cəmiyyət həyatına uyğunlaşmaqda çətinlik çəkən, özündən başqasının maraqlarını nəzərə almayan, ictimai məsuliyyət hissi olmayan bir nəsil formalaşır.

- Valideynlər uşaqları ilə münasibətlərini hansı prinsiplər əsasında qurmalıdırlar? Hansı tərbiyə üsullarına diqqət yetirməlidirlər?

- Valideynlərin bu dövrdə işləri o qədər də asan deyil. Çünki texnologiyanın inkişafı ilə paralel olaraq, valideynlərin öz uşaqları ilə olan məsafə əvvəlki nəsillərdən fərqli olaraq çox böyümüşdür. Bu məsafəni azaltmaq üçün valideynlər mütləq yeni texnologiya vərdişlərinə yiyələnməlidirlər. Bu vərdişlərə yiyələnmək onlara həm övladlarına müəyyən mənada nəzarət etmək, həm də onların maraqlarını öyrənmək və onları daha yaxşı başa düşmək imkanı verəcəkdir. Unutmaq olmaz ki, uşağın da özünəməxsus maraqları və idealları var və onların da qorunması vacibdir. Təəssüflər olsun ki, bəzi valideynlər uşaqların maraqlarının nəzərə alınmasını daha çox onun maddi istək və arzularının həyata keçirilməsi kimi dərk edir və uşağın heç bir istəyini geri çevirmirlər. Bu da çox səhv bir yanaşmadır və bu səhvin nəticəsində həm o valideynin övladı əziyyət çəkir, həm də bu nümunə digərləri üçün də əlavə problemlərə səbəb olur. Belə ki, uşağın hər dediyini alan və yaxud həyata keçirən valideyn dərk etməlidir ki, bir sonrakı mərhələdə uşaq istəkləri və nəfsinə nəzarət edə bilmədiyi üçün daha çox şey tələb edəcək, bir müddət sonra isə övladı artıq zövq ala biləcəyi bir şey qalmadığı üçün içki, qumar, narkotik kimi zərərli vərdişlərə yönələcəkdir. Valideynlərin uşağın artan istəklərini yerinə yetirməkdə çətinlik çəkdiyi dövrdə isə artıq hər şey gec ola bilər. Bəzi valideynlərin isə övladlarından hər cür maddi neməti əsirgəməmələri nisbətən az gəlirli ailələrin uşaqlarında əlavə problemlərin meydana gəlməsinə səbəb olur. Belə ki, öz ailələrində bu istəkləri qarşılaya bilməyən uşaqlarda isə öz ailələrinə qarşı soyuqluq və üsyan hissi formalaşır, hətta intihara belə səbəb ola biləcək depressiya halı meydana gəlir. Digər tərəfdən, bəzi uşaqlar bunlara sahib ola bilmək üçün düzgün olmayan, kriminal yollara mürcaiət edə bilirlər . Bunun üçün də valideynlər övladlarının maddi nemətlərdən daha çox, mənəvi yetkinlik hisslərinin formalaşmasına diqqət yetirməlidirlər. Onları halal yolla, zəhmət hesabına əldə olunan uğurlara sövq etməli, mütaliə vərdişlərini formalaşdırmalı, onları milli və dini dəyərlərimizə malik fərdlər kimi tərbiyə etməlidirlər. Unutmaq olmaz ki, ölkəmizin gələcəyi indiki uşaqların həm təhsilindən, həm sağlamlığından, həm də milli və dini dəyərlərimizə sahib çıxmalarından asılıdır.

Turizm potensialının üzə çıxarılmasında blogerlərin rolu yüksəkdir - Assosiasiya sədri (FOTO)
Turizm potensialının üzə çıxarılmasında blogerlərin rolu yüksəkdir - Assosiasiya sədri (FOTO)
Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərində "ağıllı" layihələr üçün strateji planlar hazırlanır
Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərində "ağıllı" layihələr üçün strateji planlar hazırlanır
Azad edilən ərazilərin turizm potensialı müzakirə olunur - Aparat rəhbəri
Azad edilən ərazilərin turizm potensialı müzakirə olunur - Aparat rəhbəri
Loading Bars
Xəbər lenti
Braziliyada ötən sutka cari ilin koronavirusdan maksimum ölüm hadisəsi qeydə alınıb
OPEC+ monitorinqində defisit fonunda aprel ayında neft hasilatındakı artım müzakirə ediləcək
ÜST: Dünyada ötən sutka koronavirusa 280 mindən çox yoluxma qeydə alınıb
ABŞ-nın Dövlət katibi Qətər XİN-in başçısı ilə Əfqanıstandakı vəziyyəti müzakirə edib
İngiltərə futbol çempionatı: "Mançester Siti" "Vulverxempton"a qalib gəldi
"Borussia" Almaniya futbol Kubokunun ilk yarımfinalçısı oldu
Cənubi Sudanda təyyarə qəzaya uğrayıb, bütün sərnişinlər həlak olub
Azərbaycanın internet seqmentində fişinq-hücumların sayı azalıb
Myanmada təxminən 1.3 min adam saxlanılıb
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 7 892 nəfər sağalıb
Azərbaycan mobil qurğular bazarında liderlər açıqlanıb
İtaliya Parlamenti tərəfindən qəbul edilmiş qətnamədə Azərbaycanın minalanmış ərazilərinin xəritələrinin verilməsi tələb olunub
2021-ci il Formula 1 Azərbaycan Qran Prisinin media akkreditasiya qeydiyyatı başlayıb (FOTO)
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Od çərşənbəsi münasibətilə xalqımızı təbrik edib (FOTO)
Bakıda 4 marşrut xəttinin hərəkət istiqaməti dəyişdirilib
Övladınızın intihar səbəbi olmayın - AzTV (VİDEO)
Bakıda yaşayış binasında yanğın olub, bir nəfər xilas edilib
COVAX təşəbbüsü çərçivəsində ölkələrin müvafiq peyvəndlə təmin olunmasına dair verilən vədə əməl edilməyib - Agentlik
"SOCAR Turkey" IBM-in bulud texnologiyasından istifadə edəcək
Hansısa bir məktəbdə koronavirusa yoluxma olarsa, bütün tədris müəssisələri qapanmalı deyil - Ekspert
Azad edilmiş ərazilərdə torpaq sahələrinin inventarlaşdırılması başa çatıb
İşğaldan azad olunan ərazilərlə bağlı İqtisadi məsələlər üzrə İşçi Qrupun növbəti iclası keçirilib
Dövlətimizin vaxtında gördüyü tədbirlər nəticəsində ermənilərin təxribatı iflasa uğradı - Komitə sədrinin müavini
"Android" Azərbaycanın əməliyyat sistemi bazarında liderdir
COVAX təşəbbüsü əhəmiyyətini itirir: Ədalətsizlik və qeyri-bərabərlik...
Van Qoqun rəsminin eskizi rekord qiymətə satıldı
İordaniyadakı Azərbaycan diasporu Xocalı soyqırımı qurbanlarını yad edib
Ukrayna telekanalı Prezident İlham Əliyevin mətbuat konfransı barədə xüsusi reportaj yayımlayıb (FOTO/VİDEO)
Vətən müharibəsinin qəhrəmanlarından olan Camal Alxasova təqaüd kartı təqdim edilib (FOTO)
Perm şəhərində Xocalıya ədalət tələb edilib
Əfv komissiyası bu gün 100-dən artıq müraciətə baxıb
Füzuli rayonunun Üçbulaq kəndi (FOTO/VİDEO)
Almaniya və Niderlanddakı diaspor təşkilatları Xocalı soyqırımı ilə bağlı videokonfrans təşkil edib
Nyu-Yorkdakı Sultan Eyyub məscidində Xocalı soyqırımı qurbanları yad edilib (FOTO)
Müddətli həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçularının ehtiyata buraxılması barədə sərəncam verildi
Kür çayının daşması nəticəsində zərər görən evlərə qaz verildi (FOTO)
Qlobal Jurnalistlər Şurasının sədri Mətbuat Şurasında olub (FOTO)
Beynəlxalq Qoşulmama Hərəkatı Modeli Simulyasiya Məşğələsi keçirilir - XİN
Martın 3-nə USD/AZN rəsmi məzənnəsi
Vətən müharibəsində şəhid olmuş hərbi qulluqçuların yenilənmiş SİYAHISI
Hərbi qulluqçuların maaşları artırıldı - RƏSMİ
"Azərpoçt"a yeni baş direktor təyin olunub
Vilyam Hacıyevin həbs müddəti uzadıldı
Ləğv edilən aviabiletlər yenidən təxsis ediləcək - AZAL
Bakıda dələduzluqda təqsirləndirilən saxta "general" azadlığa buraxılıb
Almaniya şirkətləri Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərinin bərpasında iştirak imkanlarını nəzərdən keçirir
Qanunsuz balıqçılıq göllərini harada gəldi yaradırlar - Nazirlik
Quş qripi xəstəliyinin Azərbaycanda yayılma riski artıb - AQTA (FOTO)
Azercell müştəri təcrübəsinin idarə edilməsinə görə yeni mükafat qazanıb
Türkiyəli mütəxəssislər Qarabağda AzTV ilə birgə film çəkəcək
Yaponiya portalı ermənilərin Azərbaycan torpaqlarında törətdikləri dağıntılar barədə videoreportaj hazırlayıb (FOTO)
Prezident İlham Əliyevin mətbuat konfransında səsləndirdiyi fikirlər İtaliya mediasının da diqqət mərkəzində olub (FOTO)
Magistraturaya qəbul imtahanının nəticələri elan olundu
Pay torpaqlarında aparılan tikintilərlə bağlı nazirlikdən XƏBƏRDARLIQ
“Muğanbank” ASC fəaliyyətini müsbət dinamika ilə davam etdirir
Fərdi ovçuluq təsərrüfatlarının yaradılması üçün lisenziya lazımdır - Nazirlik
Bakıda 55 min manatlıq dələduzluq edən ata-oğula cinayət işi başlandı
Unibank filialı yeni konseptdə və yeni ünvanda (FOTO)
“AzerGold”un “Çovdar” Filiz Emalı Sahəsində Mülki Müdafiə Gününə həsr olunmuş tədbir keçirilib (FOTO)
Meşələrin sərhədləri dəqiqləşdiriləcək
Yoluxma artdı, karantin rejimi yenidən sərtləşdiriləcək? - AÇIQLAMA
Prezident İlham Əliyevin istismara verdiyi Ro-Pax tipli gəmi-bərədən REPORTAJ
Sarkisyan Baş Qərargah rəisinin istefasını ikinci dəfə imzalamadı
Özünüməşğulluğun təşkilinə Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası 200 min manat vəsait ayıracaq
Şəhid polisin övladı Şuşa polis şöbəsində vəzifəyə təyin olundu
Rusiya kosmodromundan avadanlıq oğurlanıb
Türkiyənin dəstəyini sadəcə Vətən müharibəsində deyil, bütün tarix boyu hiss etmişik - Anar Kərimov
Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbinin yaradılmasının 103-cü ildönümü qeyd olunub (FOTO/VİDEO)
Azərbaycan və Tacikistanın turizm əlaqələri müzakirə edilib
Daha bir şəhidin yeni doğulan övladının adına 5000 AZN-lik hesab açılacaq (FOTO)
Ukrayna kanalında Xocalı soyqırımına dair xüsusi reportaj yayımlanıb (FOTO/VİDEO)
26 müəssisədə kobud qanun pozuntusu aşkarlandı
Elvüsal Məmmədovun “İzahlı İslam fəlsəfəsi terminləri lüğəti” nəşr olunub
Yaponiyanın JIJI PRESS agentliyi Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində başlamış quruculuq işlərindən yazıb (FOTO)
Misir nəşri: Müharibə cinayəti törədən Ermənistan minalanmış ərazilərin xəritəsini Azərbaycana vermək istəmir
İki ayda qeyri-neft-qaz sektorundan əlavə daxilolmalar 84,7 milyon təşkil edib - Nazir
Sumqayıtda şəhid ailələri və veteranlarla görüş keçirilib (FOTO)
İqlim dəyişikliyi, su ehtiyatlarının azalması səhralaşmanın genişlənməsinə səbəb olub - Direktor
Əfv komissiyasının iclası keçirilir
Ərdoğan Qarabağ zəfəri və Xocalı qətliamı barədə serial çəkilməsini tapşırıb
Azərbaycan süni intellekt üzrə Komitənin 4-cü iclasında təmsil olunub
Binəqədidə ağacları kəsərək bina tikən şirkət rəhbəri məhkəməyə verildi
İranda sutka ərzində 8,5 min nəfər koronavirusa yoluxub, 86 nəfər ölüb
Rəqəmsal texnologiyaların tətbiq olunması TRACECA dəhlizinin cəlbediciliyini artıracaq (MÜSAHİBƏ)
Yeni Zelandiyada Xocalı soyqırımı ilə bağlı məlumatlandırma aksiyası keçirilib (FOTO)
Bakı, Sumqayıt və Abşeron üzrə pensiyaların ödənilmə tarixi açıqlandı
Azərbaycanda koronavirusa yoluxanların sayı 300-ü keçdi
Berlində Xocalı soyqırımı qurbanlarının anım guşəsi yaradılıb (FOTO)
"CoronaVAC" peyvəndi koronavirusa görə ölümdən 100 faiz qoruyur - İnfeksionist
Azərbaycan iqtisadi azadlığa görə Avropa ölkələri arasında birinci olub
Paşinyana dörd cinahdan hücum: Ermənistan vətəndaş müharibəsi ilə üz-üzə...
Bakıda ilk bio-smart avtobus dayanacağı quraşdırılıb (FOTO/VİDEO)
Rusiyada 60-a yaxın şagird zəhərlənib
"Filoloji elmlər innovativ tədqiqatlar kontekstində" adlı beynəlxalq konfransın materialları toplu şəklində çap edilib
Bostonda Xocalı soyqırımı ilə bağlı "səssiz" aksiya keçirilib (FOTO)
Nazirlikdən məktəblərdə dərslərin dayandırılacağı iddiaları ilə bağlı AÇIQLAMA
Ölkədə vaksinasiyadan keçənlərin sayı açıqlanıb
Sabah külək güclənəcək - Xəbərdarlıq
Prezidentin mətbuat konfransı erməni faşizmini göstərmək üçün uğurlu imkan idi - Deputat
Strasburqun Kleber meydanında şamlarla Xocalıya görə şamlar yandırılıb (FOTO)
Bütün xəbərlər