Dollardan "dünya valyutası" kimi imtina obyektiv zəruridir

Dollardan "dünya valyutası" kimi imtina obyektiv zəruridir

Azərbaycan, Bakı, 25 sentyabr/ Trend / Ellada Xankişiyeva, Trend - ın Analitik Mərkəzinin direktoru

ABŞ - ın maliyyə bazarlarındakı son hadisələr və dolların məzənnəsinin daim düşməsi Amerika valyutasının dünya bazarlarındakı mövqelərini qəti olaraq sarsıdıb. İndi daha çox ölkə valyuta ehtiyatı kimi ABŞ dollarından imtina etmək barədə ciddi düşünməyə başlayıb.  Onların çoxu bununla öz bazarlarının təhlükəsizliyini təmin etməyə və milli valyutalarının rolunu artırmağa ümid edirlər.

BVF-in məlumatlarına əsasən, 1999-cu ildə dünyanın bütün valyuta ehtiyatlarının 71 faizi dollar aktivlərinin payına düşürdüsə, hazırda bu rəqəm 65 faizdən azdır. Hazırda bütün mərkəzi bankların ehtiyatlarının təxminən 25 faizi və özəl sektorda likvidlik tələblərinin 39 faizi avroda saxlanılır. Yalnız Mərkəzi Banklar deyil, xammal şirkətləri, sərmayə fondları da valyuta siyasətlərini, əsasən, avronun xeyrinə dəyişirlər. Valyuta ehtiyatlarının diversifikasiyası bir valyutanın məzənnəsinin dəyişməsindən yarana biləcək itki təhdidini aradan qaldırır.

Azərbaycanda valyuta ehtiyatlarının dollar və avro arasında diversifikasiyasına ötən ildən başlayıblar. Yekunda bu gün Azərbaycan Milli Bankının (AMB) valyuta ehtiyatlarının 60 faizi ABŞ dollarında, 40 faizi isə, avro və funt sterlinqlərdə formalaşdırılıb. AMB, həmçinin, martın 11- də ABŞ dolları və avrodan ibarət bivalyutalı səbətə nisbətdə Azərbaycan manatının dəyərinin saxlanılmasına keçidin uğurlu olduğunu qeyd edir. İyunun 1-dən səbətin 30 faizi avrodan və 70 faizi ABŞ dollarından formalaşdırılır. Əvvəllər bu, 20 faizin 80 faizə nisbətinə bərabər olub. Onun tətbiqi inflyasiya idxalını kiçiltməyə, avrozona ilə ticarət aparan təsərrüfat subyektlərinin risklərini azaltmağa, ölkənin digər əsas ticarət tərəfdaşlarının valyutalarına nisbətdə manatın nominal effektli mübadilə məzənnəsinin neytral səviyyədə olmasını təmin etməyə imkan verib.

Azərbaycanın ticarət tərəfdaşları ilə hesablaşmalarda istifadə etdiyi valyutaya gəldikdə isə, burada dəyişikliklər müşahidə olunur. 2004-cü ildə Azərbaycanın idxal əməliyyatları üzrə hesablaşmalarda dolların payı 85 faiz təşkil edirdisə, ötən ilin sonuna bu göstərici 76 faizədək enib. Avronun payı isə, 7 faizdən 20 faizədək artıb. Son üç ildə qeyri - neft sektorları ixracının valyuta strukturunda avronun payı 3,7 faizdən 9,1 faizədək artıb. Daxili valyuta bazarında avro ilə əməliyyatların xüsusi çəkisi 2005 - ci ildəki 6 faizdən 2006 - cı ildə 13 faizədək artıb, dolların payı  89 faizdən 85 faizədək azalıb.

İxrac - idxal əməliyyatları üzrə hesablaşmalarda dolların payı azalsa da, onun hakim mövqeyi hələ də qalır. Bir müddət əvvəl Azərbaycanın Banklar Assosiasiyasının prezidenti Eldar İsmayılov Türkiyənin Banklar Assosiasiyasının Baş katibi Əkrəm Keskinin başçılıq etdiyi Türkiyə nümayəndə heyəti ilə görüşdə Azərbaycan və Türkiyə arasında ticarət əməliyyatlarını birbaşa valyutalarda - manat-lirədə aparmaq fikrini irəli sürüb. Əsas səbəb ondan ibarətdir ki, qeyri - birbaşa konvertasiyaların (manat - dollar, sonra isə dollar - lirə) həcmi böyük olduqda, onlar böyük həcmdə zərər və vaxt itkisi ilə müşayiət olunur. Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan dünyanın təxminən 140 ölkəsi ilə ticarət münasibətləri saxlayır və ixracın yarıdan çox avrozonanın payına düşür.

Neftin dünya qiymətlərinin hansı valyuta ilə müəyyən edilməsi məsələsi getdikcə aktuallaşır. Fars körfəzinin beş ölkəsi - Bəhreyn, Küveyt, Qətər, Səudiyyə Əhəbistanı və BƏƏ valyuta ittifaqının təsis edilməsi və vahid pul vahidinin - "Körfəz dinarı"nın qəbul edilməsi məsələsi barədə razılığa gəliblər. Milli valyutaları dolların məzənnəsinə daha çox bağlı olan ölkələrin hakmiyyətləri 2010-cu ili ümumi valyutanın tətbiqi dövrü adlandırsalar da, onun dövriyyəsinin başlanğıcının 2012-2015-ci illərdə qoyulacağını istisna etmirlər. Ekspertlər güman edirlər ki, dövlətlər sıx bağlı olduqları dolların məzənnəsinin düşməsindən ehtiyat edirlər. Bununla yanaşı, onlar region ölkələrində inflyasiya səviyyəsinin hədsiz yüksək olmasına da işarə edirlər.

Məsələn, İran ötən ilin sonundan dünya bazarlarında öz neftini dollarla satmaqdan tam şəkildə imtina edib. İslam Respublikasının neft naziri Qulamhüseyn Nozarinin rəyinə görə, dolların məzənnəsinin düşdüyü vəziyyətdə bu valyuta "etibarı itirir". Hazırda digər ölkələrə ixrac edilən Iran neftinə görə hesablaşmalar ya avro, ya da yapon yenlərində aparılır.

Azərbaycanın neft ixracından əldə etdiyi gəlirlər də dollar mənşəlidir. Lakin onların cəmləşdirilməsi və saxlanılmasına cavabdeh orqan - Azərbaycan Dövlət Neft Fondu, sərmayə siyasətinə müvafiq olaraq, valyuta portfelinin kompozisiyasını balanslaşdırıb. Fondun təsdiq etdiyi struktura əsasən, valyuta portfeli aşağıdakı şəkildə balanslaşdırılır: aktivlərin 50 faizi dollar, 40 faizədək hissəsi  avro ekvivalentində yerləşdirir. Qalan beş faiz funt sterlinqlərdə, beş faiz isə, bu valyutalar arasında yerləşdirilir və ya digər valyutalara yatırılır.

Göründüyü kimi, Amerika dolları əvvəlki kimi Azərbaycanın valyuta ehtiyatlarının böyük hissəsini tutur. Lakin dövlət ehtiyatlarının valyuta strukturuna dəyişikliklər, adətən, çox ehtiyatla edilir. Mərkəzi Banklar bu hadisələri açıqlamamağa çalışır. Dəyişikliklər isə həmişə o qədər də böyük olmur. Belə ki, bazarda valyutanın məzənnəsinin azalmasına gətirə biləcək həddən artıq kəskin hərəkətlər, hələ də bu valyutada yerləşdirilən ehtiyatların qiymətdən düşməsi ilə nəticələnəcək.

Müəlliflə əlaqə saxlamaq üçün elektron ünvan: [email protected]

Dövlət Xidməti sahibkarlara tenderlərlə bağlı müraciət edib
Dövlət Xidməti sahibkarlara tenderlərlə bağlı müraciət edib
AZAL elektrik mallarının satınalınması üçün açıq tender elan edir
AZAL elektrik mallarının satınalınması üçün açıq tender elan edir
AZAL yol boyasının satınalınması üçün tender elan edir
AZAL yol boyasının satınalınması üçün tender elan edir
Loading Bars
Xəbər lenti
Sabah Milli Məclidə komitələrin birgə iclası keçiriləcək
Azərbaycanda qızıl bahalaşır
İstirahət günləri evdən çıxan daha 9 koronavirus xəstəsi saxlanıldı
Bakıda ən çox yoluxma bu rayonlarda olub
Ölkədə su hövzələri təmizlənir (FOTO)
Ölkə üzrə COVID-19-a yoluxma STATİSTİKASI
Yelo Bank hesabat dövrünü 5.7 milyon xalis mənfəətlə başa vurub
“InvestAZ”dan dünya maliyyə bazarları ilə bağlı həftəlik analiz
Prezident İlham Əliyev yenidən qurulan “Hövsan” və “Maştağa” yarımstansiyalarının açılışını edib (FOTO)
Füzuli rayonunun Sərdarlı kəndi (VİDEO)
Kapital Bank biznes və sahibkarlar üçün 24/7 fəaliyyət göstərən özünəxidmət sahəsi yaradıb
Aprelin 19-da xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri
Xocalı polisi reyd keçirib (FOTO)
Külli miqdarda narkotik qanunsuz dövriyyədən çıxarılıb (FOTO)
Martda 1200-ə yaxın sahibkar təlimlərdən və məsləhət xidmətlərindən faydalanıb
Bakıda 11 marşrut xətti üzrə avtobuslar gecikir (FOTO)
Hindistanda koronavirusa yoluxanların sayı 15 milyonu ötüb
Bakıda mənzildən kişi meyiti tapılıb
Külli miqdarda narkotik qanunsuz dövriyyədən çıxarılıb (FOTO)
Yevlaxda ikimərtəbəli ərzaq mağazası yanıb
Braziliyada ötən sutka koronavirusdan 1 657 nəfər ölüb
COVID-19 pandemiyası əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar yaradıb - Latviya səfirinin müşaviri
Qazaxıstanda son sutkada koronavirusa 2 179 nəfər yoluxub
Bayden amerikalıları təcili koronavirusa qarşı peyvəndlənməyə çağırıb
İsraildə aktiv koronavirus xəstələrinin sayı 2 239 nəfərə düşüb
Helsinkidə məhdudiyyətlərə qarşı etiraz aksiyası keçirilib, saxlanılanlar var
FİFA yeni Super Liqanın yaradılmasına qarşı çıxıb
Misirdə qatarın relsdən çıxması nəticəsində 11 nəfər ölüb, 98 nəfər yaralanıb
Afrikada koronavirusa yoluxanların sayı 4,42 milyonu ötüb
Avropanın 12 top klubu futbol üzrə yeni Super Liqanın yaradıldığını elan edib
UEFA bu gün AVRO-2020 oyunlarına ev sahibliyi edəcək şəhərləri təsdiq edəcək
Rusiya XİN 20 çexiyalı diplomatı "persona non-qrata" elan edib
Parataekvondoçularımız Özbəkistanda təlim-məşq toplanışında iştirak edəcəklər
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 43 856 nəfər sağalıb
Heydər Əliyev prospektində qəza olub (FOTO)
Üzgüçülərimiz hazırlıq mərhələsində yaxşı nəticələr göstəriblər
Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 140 milyonu ötüb
İraqda hərbi baza raket hücumuna məruz qalıb
Cüdoçularımız Avropa çempionatını iki bürünc medalla başa vurublar
Türkiyə sahillərində 4,2 bal gücündə zəlzələ olub
İki paraatletimiz İtaliyada qızıl medal qazandı
Britaniyada koronavirusa yoluxanların sayı 4,38 milyon nəfəri ötüb
Myanmada toqquşmalarda ölənlərin sayı 737-ə çatıb
Futbol üzrə İtaliya çempionatı: "Atalanta" "Yuventus"a qalib gəldi
“YAŞAT” Fondunun əməkdaşları respublika üzrə 2 min 881 şəhid ailəsini ziyarət ediblər
Tayvanda iki güclü zəlzələ baş verib
Bakıda ikimərtəbəli ev yanıb
Misirdə qatar qəzasında 100-ə yaxın sərnişin xəsarət alıb
Formula-1 Qran Prisinin Mayamidə keçiriləcəyi razılaşdırıldı
Azərbaycanda COVID-19-a qarşı peyvənd olunanların SAYI açıqlandı
NASA helikopterinin Marsda ilk uçuşu aprelin 19-na planlaşdırılıb
Azərbaycanda 2 144 nəfər COVID-19-a yoluxub, 33 nəfər vəfat edib
Azərbaycan Gənclər Fondunun dəstəyi ilə Qarabağa aid sənədli film istehsal olunub (FOTO)
Ombudsman Səbinə Əliyeva 3-cü “Fərqli Fərdlər” Konqresində iştirak edib (FOTO)
İsmayıllıda COVİD-19 xəstəsi bazarda aşkarlanıb
Suriya prezident seçkilərinin vaxtını təyin edildi
Bədii gimnastlarımız Dünya Kubokunda iştirak edib
Adobe şirkətinin təsisçisi və PDF formatının yaradıcısı Çarlz Geşke vəfat edib
Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin İdarə Heyyətinin zoom vasitəsilə XIX toplantısı keçirilib
İranda koronavirusa yoluxanların sayı 2,2 milyona çatıb
Bitkoinin qiyməti 11 faizdən çox ucuzlaşıb
Rusiyada son sutkada koronavirusdan 389 nəfər ölüb
Çexiya 18 rus diplomatının ölkədən çıxarır
Ağdam rayonunun Saybalı kəndi (VİDEO)
Gürcüstanda koronavirusa daha 818 nəfər yoluxub, 793 nəfər ölüb
ABŞ-da naməlum şəxs yas mərasimində atəş açıb, ölən var
Sabahın hava proqnozu açıqlanıb
Ağdamda minaya düşən şəxslə bağlı araşdırma aparılır
İranda güclü zəlzələ qeydə alınıb
Xızı rayonunda sursat aşkar edilib (FOTO)
Qubadlı rayonunun Tarovlu kəndi (VİDEO)
Azərbaycan XİN 18 aprel - Beynəlxalq Abidələr və Tarixi Yerlər Günü ilə əlaqədar bəyanat yayıb
Ağdam sakini minaya düşüb (FOTO)
Bakıda beşmərtəbəli yaşayış binasında yanğın olub, 2 nəfər tüstüdən zəhərlənib
Cüdo üzrə Avropa çempionatı: 4 idmançımız mübarizəyə başlayır
Samuxda “Təmiz hava” aylığı ilə əlaqədar reyd keçirilib (FOTO)
Qubada ev və ona bitişik tikili yanıb
Daha 2 boksçumuz dünya birinciliyində 1/4 finala vəsiqə qazanıb
Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 139 milyonu ötüb - ÜST
Yaponiyada 5,8 bal gücündə zəlzələ baş verib
Ekvadorda prezident seçkilərinin ikinci turunda Qilyerme Lasso qalib gəlib
AEBA İranın uranı 60 faizə qədər zənginləşdirməyə başladığını təsdiqlədi
ABŞ-da naməlum şəxs ticarət mərkəzində atəş açıb
Fransa bəzi ölkələrdən gələn qonaqlar üçün karantin tətbiq edib
Gürcüstanda 4,5 bal gücündə zəlzələ baş verib
İspaniya Kuboku: "Atletik" klubu bir ay ərzində ikinci dəfə finalda məğlub olub
Hindistanda koronavirus xəstələrinin müalicə olunduğu xəstəxanada yanğın olub
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 52 184 nəfər sağalıb
İngiltərə Kuboku: "Çelsi" "Mançester Siti"ni məğlub edərək finalına çıxıb
“Yaşıl Marafon” layihəsi çərçivəsində Bakıda ağacəkmə aksiyası keçirilib (FOTO)
Türkiyə sahillərində zəlzələ qeydə alınıb
Özbəkistan ilin sonuna qədər COVID-19-a qarşı öz peyvəndinin istehsalına başlaya bilər
"Bavariya"nın baş məşqçisi mövsümün sonunda komandadan ayrılmaq istədiyini açıqlayıb
Myanmada toqquşmalarda ölənlərin sayı 730-a çatıb
Böyük Britaniyada şahzadə Filipin dəfn mərasimi keçirilib
Sabirabadda ikimərtəbəli ev yanıb
"Twitter"in işində nasazlıq yaranıb
Ağacların kəsilməsi ilə bağlı şikayət araşdırıldı
2 gənc buza dırmanacaq, çayı keçəcək, dağda yatacaq... – AzTV-də maraqlı veriliş başlayır (VİDEO)
Gədəbəydə ikimərtəbəli evdə yanğın olub
Bütün xəbərlər